Barcha maqolalar
Қалқонсимон без тугунли хосилалари бўлган беморларни хирургик даволаш натижаларининг таҳлили
Қалқонсимон без жаррохлигида операция олди тайёргарлик усуллари самарадорлигини ошириш
Қайиқсимон суягининг синишини даволаш ва унинг натижалари (Aдабиётлар таҳлили)
Қайиқсимон суякнинг синиқлари бўлган 78 та беморга турли хил даволаш усуллари, диагностика ва адаиётлар таҳлилини ўз ичига олади. 2019-2021 даврида Республика Ихтисослаштирилган Травматология ва Ортопедия Илмий-Амалий Тиббиёт Марказининг "Қўл ва оёқ панжаси хирургияси"да даволанган беморлар диагностик ва даволаш натижаларини баҳолаш. Ташхис қўйиш жараёнида 14 та беморда 2019-2021 йиллар давомида беморларда, замонавий клиник текшириш усуллари, эрта диагностика қилиш ва бирламчи тиббий даволаш ва шубҳали ҳолларда эса МСКТ ва МРТ текширувлари диагностикага аниқлик киритди
Ғилайлиги бўлган беморларда юқори анизометропияни жарроҳлик йўли билан тузатиш натижалари
Яхши сифатли механик сариқликни хирургик даволашда эндобилиар амалиётларнинг роли ва ўрни
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурияти. Ҳозирги кунда механик сариқлик (МС) ва унинг асоратлари замонавий хирургиянинг энг долзарб муаммоларидан бири бўлиб қолмокда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра сайёрамиздаги вояга етган аҳолининг 10% дан ортиғи ўт-тош касаллиги (ЎТК) билан хасталанган бўлиб, ҳар кейинги ўн йилда ЎТК билан хасталаниш кўрсаткичи икки марта ошиб бормокда. Турли ёшдаги инсонларда, айниқса 40 ёшдан катталарда ЎТК частотаси сезиларли фарк қилади, яъни ёш улғайган сари ўт тошларининг пайдо бўлиши эхтимоли 4-10 маротаба ортиб боради. Бундан ташқари ёш ўтган сари касалликнинг асоратлари, айниқса холедохолитиаз учраши ҳам ортиб боради.
Ўт-сафро йўлларининг обструкцияси, холангит ва жигар етишмовчилиги шароитида шошилинч жаррохлик амалиёти, айниқса кекса ёшдагиларда, жуда хатарли ва юқори леталлик билан кечади. МС бор беморларда операциядан кейинги ўлим қўрсаткичи 5,6-6,3% ни, йирингли холангита ва билиар панкреатита бор кишиларда эса 33% ни ташкил қилади.
Даволаш тактикасининг турли туман вариантлари мавжудлигида, МС билан боғлиқ муаммолар ечимининг калити икки босқичли даволаш усули ҳисобланади. Ўт-сафро ажралишини тиклаш ва ўт чиқариш йўлларидаги ички босимни пасайтириш, касалликнинг клиник ва яллиғланиш белгиларини бартараф қилишга, беморнитайёрлашга ва иккинчи, жаррохлик даволашнинг асосий босқичини нисбатан хавфсиз даврда бажаришга имкон беради.
Бирок, биринчи босқичда анатомик ва техник қийинчиликлар туфайли эндоскопик папиллосфинктеротомия (ЭПСТ)ни ўтказиш ҳар доим хам имкони бўлмайди, микрохолецистостомия эса бир қатор камчиликларга эга. Шу сабабли охирги пайтда МС бўлган беморларда тери орқали жигар орқали даволаш-ташҳислаш муолажаларини қўллашга бўлган қизикиш ортмоқда. Тери орқали жигар оркали холангиография (ЧЧХГ - ТЖХГ) фақатгина ташхислаш вазифаларини эмас, балки ўт-сафронингташқи дренажини амалга оширишга ёрдам беради, бу эса бир қатор ҳолларда шошилинч очиқ жаррохдик аралашувидан кутулишга, касалликнинг клиник ва яллиғланиш белгиларини бартараф қилишга имкон беради.
Шундай бўлса ҳам, шу вактгача МС даволашнинг миниинвазив ва анъанавий очиқ усуллари қўлланилишининг босқичлилиги, навбатлилиги, ҳамда уларнинг биргаликда ишлатилиши шароитида самарадорлиги каби масалалар бахсларга олиб келмокда. Операциядан кейинги асоратлар частотасини камайтириш, даволаш ва реабилитация даврини қисқартириш, касаллик рецидиви профилактикаси каби тиббий-ижтимоий муаммолар ўз долзарблигини йўқотмаган.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1998 йил 10 ноябрдаги ПФ-2107-СОНЛИ «Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳ қилишнинг Давлат дастури ҳақида»ги Фармонида белгиланган вазифаларни амалга ошириш мақсадида сифат жиҳатдан янги бўлган Республика шошилинч тиббий ёрдами хизмати ташкил этилган. Хусусан, мазкур диссертация тадқиқотининг мавзуси шошилинч тиббий ёрдам кўрсатишнинг долзарб муаммоларидан бирига бағишлангандир.
Тадқиқотнингмақсади кам инвазив ва реконструктив аралашувларни босқичма-босқич қўлланилишига ёндашишларни опта маял аштириш йўли билан яхши сифатли генезга эта МС бўлган беморларни жаррохдик даволаш натижаларини яхшилаш.
Тадқиқотининг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ЯСМСда касалликнинг этиологик сабаблари, табиати ва даражасини аниқлашда ЎЧЙни нурли ноинвазив визуализация қилиш замонавий усуллари ва бевосита миниинвазив контрастлаш усулларининг маълумот бериш даражаси баҳоланган. Яхши сифатли генезга эга бўлган МСнинг ўзига хос сонографик, магнит-резонанс, эндоскопии, рентген-холангиографик семиотикаси аниқланган;
ЯСМС турли вариантларида, кам инвазив даволаш-ташҳислаш эндобилиар операцияларнинг кенг қўлланилиши ва очиқ жаррохдик операцияларининг босқичма-босқич бажарилишга асосланган даволаш тадбирларининг алгоритми тавсия қилинган;
илк бор парафатерал дивертикулларнинг ўзига хос классификацияси ва катга дуоденал сўрғич (КДС) зонаси тузилишининг анатомик аномалияларида вужудга келадиган эндобилиар транспапилляр операциялар бажарилишининг қийинчиликларини бартараф қилиш бўйича тегишли техник ечимлар таклиф қилинган;
Мириззи синдромида пуфак-холедохиал оқма яра пластикасининг янги услуби таклиф қилинган ва клиник амалиётга татбиқ этилган бўлиб, у холедох нуқсонини Пиковский усулида найчалашга имкон берувчи ишончли ётоқ яратишга имкон берган;
билиобилиар анастомоз (ББА) ва БДАнинг мустахкамлигини оширувчи ва стеноз ривожланиш хавфини камайтирувчи ташки металл каркас остида уламани шакллантирувчи батамом янги ёндашув илк бор ишлаб чикилган;
Прадери-Смитт бўйича умумий ўт йўлининг жигар оркали дренажланиши учун биринчи марта киска муддатларда холангиостома қўйишга ва жигар паренхимасининг кам даражада шикастланишига имконият яратадиган универсал жаррохлик инструмента ишлаб чикилган.
Хулоса
1. Билиар хирургия ривожланишининг замонавий босқичида ЯСМСли беморларда эндоскопии транспапилляр ва антеград тери-жигар орқали эндобилиар муолажалар ўт йўлларининг декомпрессиясида танлов усулидир.
2. Ўн йиллик кузатув даврида ЎТКнинг ўткир шакллари билан шифохонага ётқизилган беморлар сони 37,5% га ўсган. Ушбу давр мобайнида холедохолитиаз билан ётқизилганлар сони 4,5 баробар идан зиёдроқ ошиб, ўрта ҳисобда ЎТКнинг 11,2% ни ташкил қилади.
3. ЯСМС сабаблари орасида холедохолитиаз (67,5% ҳолларда) ва КДС стенози (21,2%) устунлик қилади. Яхши сифатли генезга эта МС мавжуд беморларнинг 34,5% и клиникага касалликнинг асоратли кечиши (йирингли холангит, жигар абсцесслари, жигар етишмовчилиги, ошкозон ва ЎБИ ўткир яралари ҳамда уларнинг биргаликда келиши) билан тушган. Бунда асоратларнинг учраши иктерикликнинг давомийлиги билан тўғри корреляцияланади (/2 = 667,95; р<0,0001).
4. Нур ёрдамида ноинвазив визуализациялаш усуллари орасида УТТ жигар ичи ва ташқарисидаги ўт йўлларининг диаметрини баҳолашда юкори сезувчанлик ва ахборотга эга, булар билан бирга қулайлиги ва соддалиги туфайли уни бирламчи скринингташхислаш усули сифатида қўллаш мумкин. ЯСМС да МСКТнинг имкониятлари жигар ичи ва/ёки ундан ташқаридаги ўт йўллари кенгайишларини констатациялаш ҳамда стриктуранинг проксимал сатҳини визуализациялаш билангина чекланади. МСКТнинг холедохнинг терминал бўлими ва КДС стенозларини аниқлашдаги сезгирлиги ёмон бўлмасада (88,0%), усулнинг спецификлиги ва умумий аниклиги жуда пастлигича (мос равишда 46,2 ва 69,7%) қолмоқда.
5. Ўзининг диагностик қимматига кўра МРХПГ бевосита рентгенохолангиография усулларидан деярли колишмайди. Уни МС мавжуд бўлган беморларда эндобилиар даволаш-ташхислаш амалиётларида қўллаш «беҳуда» РПХГ ва ЭПСТ сонини камайтириш имконини беради. УЧЙни бевосита контрастлаш усулларининг (РПХГ ва ТЖХГ) диагностик киммати яхши сифатли генезгаэга МСда мос равишда 98,2 ва 99,1% ни ташкил қилади.
6. Парафатерал дивертикулларнинг мавжудлиги диагностик ва даволаш транспапилляр амалиётларни бажаришга монелик ҳисобланмайди. Дивертикулларнинг биз таклиф этган таснифномасини ҳисобга олган ҳолда папиллосфинктеротомия ўтказишнинг ишлаб чикилган баённомаларига риоя қилиш эндоскопии эндобилиар муолажаларнинг юқорироқ самарадорлигини ва бехатарлигини таъминлайди.
7. Фатер сўрғичини босқичли кенг кесишда эндоскопии усулларнинг фаол ва комбинациялаб қўлланиши, КДСни баллонли дилатациялаш, механик литотрипсия, холедохнинг йирик тошлари кузатилган беморларда спиралсимон зонд ёрдамида назобилиар дренажлаш самарасиз муолажалар частотасини уч баробар камайтиришга ёрдам беради.
8. ТЖХСни қўллаш, қўшимча рентгенэндобилиар даволаш муолажаларига кўрсатмаларни кенгайтириш ЎЧЙни ташқи дренажлашни 100% йўлга қўйишга, ўт йўлларини клиника усули бўйича муваффақиятли ташқи-ички дренажлашни 45,8 дан 82,2% гача, тошларни ЎБИга туширишни 18,3 дан 61,1% гача, торайган жойларни баллонли дилатациясини 16,6 дан 72,8% гача яхшилаш имконини беради. ТЖХСни бажариш техникасига таклиф этилган ёндошувлар асоратлар умумий частотасини 53,3 дан 40,4% гача камайтиришга ёрдам беради, даволаш муолажалари интервенциясининг кенгайтирилиши ўлим кўрсаткичларига (6,7-6,6%) таъсирини кўрсатмайди.
9. Тўсувчи тошнинг гепатикохоледохнинг ўрта учдан бир қисмида жойлашиши, ХТБда кенгайишнинг йўқлиги, ўт пуфаги контрастланганда пуфак йўлида соянинг бўлмаслиги, ўт пуфагига ретроград киритилган катетернинг «ўпирилиши» Мириззи синдромининг ўзига хос рентгенологик белгилари ҳисобланади.
10. Мириззи синдромида пуфак йўлини шакллантириш орқали оқма тешигини пластика килишнинг таклиф этилган усули (20.02.2012 йилдаги 00004 рақамли рационализаторлик таклифи) умумий ўт йўлини Пиковский каби дренажлашга имконини беради, холедох чоклари етишмовчилиги хавфини деярли бартараф этади. Ҳолбуки, холедох дефектный пластикасиз ёки пластиканинг анъанавий усулларидан фойдаланганда чоклар етишмовчили кўрсаткичини мос равишда 12,5% ва 7,7% ни ташкил қилади.
11. ЎЧЙнинг чандикли стриктураларида реконструктив-тикловчи операцияларни бажаришда билиобилиар ва билиодигестив анастомозларни металл каркасда шакллантириш (13.04.2011 йилдаги IAP 04332 ракамли патент ва 28.05.2010 йилдаги IAP 04170 рақамли патент) анастомозлар мустахкамлигини оширади, операциядан кейинги эрта ва олис даврдаги асоратларнингмикдорини(мос равишда 20,0 дан 9,5% гача ва 25,0 дан 14,3% гача) ишончли камайтиришга ёрдам беради.
12. Билиар тизимнинг декомпрессияси мақсадида бажариладиган ЎЧЙни Прадери-Смитт бўйича жигар орқали дренажлаш учун модификацияланган мосламанинг қўлланилиши операциянинг шикастлилигини ҳамда мураккаблигини камайтиради, ҳамда амалиётга сарфланадиган вактни 7-8 баробар кискартиришга олиб келади.
Янги туғилглн члқллоқллрдл респирлтор дистресс синдроми клиник белгиллрининг қиёсий хлрлктеристиклси
Респиратор дистресс синдроми (гиалин мембраналар касаллиги, нафас бузилишлари синдроми) - янги туғилган чақалоқларда эрта неонатал даврда нафас етишмовчиликларини юзага келтирувчи асосий сабаблардан бири бўлиб, янги туғилган чақалоқлар орасида касалланиш ва ўлим кўрсатгичлари структурасида респиратор бузилишлар иккинчи ўринни эгаллайди.
Юқори лаб ва танглай тўғма ёриғи
Юқори жағ бўшлиғининг кисталарида тежамкор эндоназал олиб ташлаш ҳақида
Юракнинг утказувчи тизими. Замонавий кардиостимуляторлар
Юракнинг ўтказувчи тизими-юракнинг анатомик щакиллари (тугунлар ва толалар), атипик мушак толалари (юракнинг утказувчи мушак толаси) ва юракнинг турли кисмларининг (булмача ва коринчалар) мувофиклашиб ишлашини таъминловчи комплексдир. Агар юрак ўтказувчи системаси функцияси бузилса, куйидаги касалликлар келиб чикади: юрак аритмияси, брадикардия. артиовентикуляр блокада, синус тугунларининг етишмовчилик синдром и ва шу каби касалликлар. Бунда булмачадан коринчага импулс етиб келмайди, натижада юрак ритм ива гемодинамиканинг бузилиши юзага келади. Шу каби тиббиётнинг кардиология фани муаммоларини ҳал қилиш учун бутун дунёда кенг қамровли изланишлар олиб борилмоқда.
Юмшоқ тўқималарнинг йирингли-яллиғланиш касалликларида фотодинамика терапиясини қўллаш
Бизнинг мақсадимиз, ФТДни комплекс қўллаш билан юмшоқ тўқималарнинг йирингли-яллиғланиш
касалликларни даволаш натижаларини яхшилаш.Ёши 16дан 82гача бўлган 327та беморларда, турли
этиологияли ва хар хил жойлашган юмшоқ тўқималарнинг йирингли яллиғланиш хасталикларида
текшириш ва даволаш ўтқазилди.Даволаш турига қараб беморлар 2 гурухга тақсимланди: 1 гурухни
анъанавий усул билан даволанувчи 159та бемор ташкил қилади; 2 гурухни анъанавий даволаш
усулига қўшимча, 0,05%ли метилен кўкининг буферли эритмаси ва ФТД биргаликда даволанувчи
168та бемор ташкил қилади.Уш бу даволаш усули кўпроқ тери ва юмшоқ тўқималарнинг юзаки
жойлашган йирингли жарохатларда қўлланилди.Жарохатни бирламчи жаррохлик ишлаводан сўнг,
жарохат қуритилиб, фотосенсибилизатор қўйилади, сунг фотодинамик терапия мақсадида жарохатга
нурлантирувчи омил таъсир эттирилади. Лазерли ФДТқўлланилган беморлар 5 суткада жарохатдан
микрофлоралар топилмади. ФДТбилан метилен кўкининг биргаликда қўлланилгандан сўнг, жарохат
экссудатнинг цитологик текширувда фагацитоз жадаллашуви, тўқималарнинг яллиғланиш
инфильтрациясининг камайиши, грануляцион тўқималарнинг етилиши ва ўсиши жадаллашуви
аниқланди.
Юмшоқ тўқималар йирингли-яллиғланиш касалликларини тажрибада даволашда лазер (со 2 лазери ва фотодинамик терапия) усулларини қўллаш орқали даволашнинг самарадорлигини ошириш
яратилди.Тажрибадаги ҳайвонлар 3 суткадан сўнг 4 гуруҳга бўлинди:1). 20 каламуш регенерациянинг физиологик кечиши кузатилди. 2). 20 каламуш ананавий стандарт даволанди. 3). 20 каламуш ФДТ
билан даволанди. 4). 20 каламуш ананавий стандарт даво билан космплекс равишда СО2 лазер(JZ-3A) ва ФДТ қўлланилди. Тажриба давомида планиметрия, яра битиши, периферик қон кўрсатгичлари ва
жарохат туби ва деворидан олинган морфологик биоптатлар 1,3,7 ва 10 кунлар текширилди. Натижалар. ФДТ ва СО 2 лазер йирингли яраларни даволашнинг етарли даражада таъсир кўрсатувчи самарали ноинвазив усули эканлигидан далолат беради, ҳамда ушбу усулни юмшоқ тўқималарнинг ўткир махаллий йирингли-деструктив касалликларини даволаш учун клиник амалиётда қўллашга асос
бўлиб хизмат қилади. ФДТ ва СО 2 лазерни биргаликда қўллаш яранинг йирингдан тезроқ тозаланишига, грануляция шаклланишини фаолаштириб, яра юзаси эпителизация муддатини қисқартиради. Хулоса:ФДТ ва СО 2 лазерни биргаликда қўллаш бошқа ўрганилаётган услублар билан таққослаганда
жуда самарали услубдир
Юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималари қўшма жароҳатларини озон билан даволаш самарадорлигини аниқлаш
Озон купгина тизимли ва махаллий касалликларга алтернатив даво сифатида ишлатилсада унинг тукималарни тиклашда самарали таъсир килади. Озонотерапия мослашувчан биооксидатив даво усулидир, унда даво эфектига эришиш учун кислород озон газ холида, сувда эритилган ёки ёгда туйинтирилган холатда кулланилади. Озон атамаси юнонча “ozein” уткир хид” сузидан олинган булиб дастлаб 1840 йили немис химиги “озонотерапияниниг асосчиси” Кристиан Фредрих Схонбеин томонидан ишлатилган. Озон (О3)- уч атом кислороддан иборат табиий молекуладир. Озон узининг биологик таъсири ва биохимиявий хусусиятлари сабабли тиббиётда кенг куламда ишлатилади. Шундай булсада унинг юз-жаг сохаси кушма шикастланишларида очик яраларни даволашдаги таъсирини бахолашда маълум бир тадкикотлар олиб борилиши зарурдир.
Юз-жағ соҳаси туғма нуқсонлари бўлган болаларга Яман Республикасида ихтисослаштирилган ёрдамни такомиллаш-тириш
Тадқиқот объектлари: ишда 121 юкори лаб ва танглайнинг туғма нуқсонлари бўлган 3-6 ойликдан 14 ёшгача ва ундан катта бўлган беморлар текширувдан ўтказилган ва даволанган. Шулардан 50 нафари шифохонага илк бор, 87 нафари аввал Яманнинг бошка клиникаларида операция килиниб, асоратларни бартараф этиш ва даволанишни давом эттириш максадида бўлимга мурожат қилган.
Илмий ишнинг мақсади: Яман Республикасида юз-жағ соҳаси туғма нуқсонлари бўлган болаларга ихтисослаштирилган ёрдамни такомиллаш-тириш.
Тадқиқот усуллари: ишни бажаришда клиник, рентгенологик, стоматологик усуллардан фойдаланилди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: илк бор болаларни юкори лаби ва танглайини нуксони билан туғилишида аввал маълум бўлган сабаблар билан бир каторда баландлик билан боғлиқ бўлган гипоксия, анемия ва ота-оналарнинг узок йиллар давомида оз микдорда психотроп таъсир этувчи КАТ ўсимлиги баргларини чайнаши оқибати аниқланди; юкори лаб ва танглай туғма нуконсларини даволаш учун ихтисослаштирилган бўлим бўлмаганлиги боис, жаррохлик амалиёти ортодонтик давосиз, беморнинг ёши ҳисобига олинмай ўтказилиши сабабли асоратлар келиб чикади; ёрдамни юқори малакали ва ўз вақтида ўтказиш учун Яман республикасида ихтисослаштирилган марказ очилиши лозимлиги асослаб берилган.
Амалий ахамияти: юқори лаб ва танглайда туғма нуқсони бўлган болаларни комплекс даволаш алгоритми таклиф қилинди. Унда боланинг ёши ва даволаш босқичларидан келиб чиқкан ҳолда турли мутахассис-ларнинг вазифалари белгилаб берилди.
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий смарадорлиги: илмий изланишнинг тавсиялари Яман Республикаси Тайз шахридаги Аль-Тора касалхонасида, ТТАЗ-клиникаси болалар юз-жағ жаррохлиги бўлимида ва болалар стоматологияси кафедрасининг ўқув жараёнида қўлланилмокда.
Қўлланиш сохаси: жаррохлик стоматология юз-жағ жаррохлик бўлимлари.
Юз ўрта соҳасидаги суяк дефектини бартараф қилишда индивидуал имплантни моделлаштириш алгоритми
Юз ўрта соҳасидаги жарроҳатларни даволашда жаррохлик тактикасини оптималаштириш
Юз-жағ соҳаси суякларининг синиши тиш касалликлари сонининг 30-40 фоизини ва касалхоналарда ётқизилган барча жаррохатланган беморларнинг 21 фоизини ташкил килади. Кўп жаррохатлар натижасида келиб чиқадиган шикастланишларнинг ўзаро оғирлиги синдроми жабрланувчининг аҳволи оғирлигининг сезиларли даражада ошишига олиб келади. Юз жаррохатларни даволаш босқичларнинг ҳар бирининг вақтини аниқлаш, асоратларни камайтириш учун биз ушбу жаррохатни даволаш алгоритмини ишлаб чиқдик ва клиник амалиётга киритдик. Юз жаррохатлар билан оғриган беморларни даволаш тактикаси, ишлаб чиқилган алгоритмга кўра, илгари ишлатилганда нисбатан шубҳасиз афзаликларга эга –яллиғланиш асоратлари фоизи минимал даражада туширилади: 17% dan 1,5% гача.Бундай комплекс ёндошув терапевтик таъсир ва иктисодий манфаатларда эришиш учун жабрланганлар саралашига аҳамиятини оширади.
Юз скелети суяклари қўшма жароҳатланган беморларда диагностика ва даволаш усулларини такомиллаштириш
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурияти. Жахонда сўнгги йилларда травматизмни структураси ўзгарди, оғир ксчадиган кўшма жарохатларнинг сони кескин ортди. Уч ёки тўрг анатомик сохаларнинг биргаликда жароҳатга учраши, юз скелета суякларининг қўшма жароҳати (ЮССҚЖ) олган беморларга ёрдам кўрсатиш тартиби ва жарроҳлик даволаш чораларини аниклашда бир канча кийинчиликлар туғдирмоқда. Ҳар хил анатомик тузилмаларни биргаликдаги жарохатларида бир бирига узвий боғлиқ бўлган оғирлашув синдроми ривожланади. Ушбу турдаги жаро-хатларни хилма хиллиги, патологик жараёнларни жадал ва оғир ксчиши ЮССҚЖга учраган беморларга ташхис кўйишни кийинлаштиради. Жаро-хатнинг клиник белгиларини мураккаблиги, жарохагдан кейинги ривож-ланадиган шокнинг ўзига хос кечишини, жароҳат касаллигининг ривож-ланиши бсморларни текширув жараёнида кийинчиликлар келтириб чиқаради ва мутахассислардан ЮССҚЖда диагностика ал1 оритмларини ва даволашда эрга жаррохлик усулларини ишлаб чикишни такозо этади.
ЮССҚЖлар 34,8 фоиздан 63,3 фоизгача учрайди. Юз скелета суяклари кўшма жароҳатларининг (ЮССҚЖ) аксариятида (98%) кўз косасининг синиши кузатилади. Кўз косаси синиши 66% ҳолларда кўз олмаси ва уни ёрдамчи аъзоларининг жароҳати билан бирга кечади. Кўриш аъзоларининг жароҳати ногиронликнинг асосий сабабларидан бўлиб, 50% ҳолларда кўришнинг батамом йўқолишига олиб келиши мумкин. Аҳоли орасида ўлим сабаби бўйича кўшма жароҳатлар кон томир ва онкологик касалликлардан кейин учинчи ўринни эгаллайди. ЮССҚЖ 12-57% ҳолатда юзни хунук-лаштирувчи нуксон ва шакл бузилишлари, 23% ҳолатда ногиронлик, бош мия жароҳати (БМЖ) қўшилган ҳолатларда эса 60%гача ўлимга сабаб бўлади.
Кўшма жарохатлардан ксйинги салбий оқибатларининг кслиб чиқиш сабаблари ЮССҚЖга учраган бсморларни тскширишда бир нсча мутахас-сисларни ўзаро ва кетма - кет бажарадиган вазифаларини белгилайдиган аник маълумот бсрувчи тскширув усулларини ўз ичига олган диагностик алгоритмларининг мавжуд эмаслигидир. Шу нуқтаи назардан, баъзи холлар-да яъни бир нсча анатомик сохаларни биргаликдаги жарохатларида хаст учун хавф туғдирадиган оқибатларни олдиндан объектив бахолаш мезонларини, жарроҳлик муолажаларини характерный, ҳажмини ва кстма кетлигини, бажариш вақтини белгилашда аникликлар киритиш талаб килинади.
Ушбу илмий-тадқикот иши Узбекистан Рссиубликаси Прсзидснтининг 2011 йил 28 ноябрдаги «Соғлиқни сақлаш тизимини ислох килишни янада чукурлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги №ПҚ-1652 сонли карорида бслгиланган вазифалар, яъни замонавий талаблар ва стандартларга мувофиқ аҳолига юкори сифатли тиббий ёрдам кўрсатишни таъминлашга хизмат килади. Шу жихатдан ЮССҚЖ бсморларни диагностика алгоритмларини ва эрга жарроҳлик даволаш усулларини ишлаб чикиш диссертация мавзусининг заруратини изоҳловчи муҳим омиллардан бири хисобланади.
Тадкикотнинг мақсади: бсморларда юз-жағ суяклари ўткир қўшма жароҳатларининг оғирлиги ва жойлашишига кўра диагностика ва даволаш усулларини такомиллаштириш.
Диссертация тадқиқотининг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
юз скелети кўшма жароҳати бўлган беморларни структураси ва Узбекистан Рсспубликаси шароитида кстма кет кўрсатилган тиббий ёрдам-нинг ўзига хослиги аникланган;
“АДИЛ” компьютер дастури ёрдамида ЮССҚЖ олган беморларнинг умумий холатига боғлиқ холда диагностика ва даво чораларини амалга оши-риш кетма-кетлиги аникланган;
ЮССҚЖларда суяк синикларини эрга репозиция ва фиксация килиш-нинг инновацион усуллари ишлаб чикилган;
ЮССҚЖ олган бсморларда жароҳатни кечишига таъсир килувчи эндоген омиллар таҳлили асосида жароҳатдан кейинги асоратларни ривож-ланиш механизми сритилган;
бсморларда жарохагдан кейинги иккинчи - учинчи кунлари конда ҳужайравий ва гуморал иммунитет кўрсаткичларини иасайиши, яллиғланиш олди цитокинларни ошиб кетиши(огир ахволдаги бсморларда уларни микдорини 2,8 баробар ошиши) ва яллигланишга карши цитокинларни камайиб кстиши исботланди. Яллигланиш олди цитокинларининг ошиб кстиши ва яллигланишга карши цитокинларнинг камайиб кстиши яллигланиш асораглари (суяк жарохатини йиринглаши, жагларнинг остеомиелита, юмшок тўктма абсцссслари) ривожланишининг аниклаб бсрадиган башорат омиллардан эканлиги аникланди;
ЮССҚЖ олган бсморларда жарохагдан кейинги иккинчи - учинчи кунлари конда умумий оксил ва микроэлементлар (кальций, фосфор ва калий) микдорининг ксскин камайиши асоратларнинг ривожланишини башорат омили эканлиги аникланди;
жарохагдан кейинги асоратларни ривожланишига олиб кслувчи эндоген омилларни дори воситалари билан комплекс тузатиш чизмаси ишлаб чикилган.
1. ЮССҚЖ 100% ҳолатда БМЖ, 27,7% тана скелета ва ички аъзолар жарохати билан бирга ксчади. ЮССҚЖ беморларга ташҳис кўйиш ва даво-лашда реаниматолог, юз-жағ жарроҳи, нсйрожаррох, офтальмолог, оториноларинголог иштирок этиши зарур. Умумий холати комиснсацияланган бс-морларга дастлабки 3 соат, субкомпенсация ҳолатадагиларга 1 кун, декомпенсация ҳолатдагиларга эса 3 кун давомида жароҳатни БЖИ, суяк синиқ-ларининг репозицияси ва фиксацияси амалга оширилиши лозим.
2. «АДИЛ» компьютер дастури ердамида киска вақт ичида бсморлар-нинг умумий ҳолатини аниқлаш мумкин. Эс-хуш даражаси, гемодина-миканинг турғунлиги, шок индскси ва ҳарорат 1радиснти беморларнинг умумий ҳолатини аниқлаш имконини бсрувчи энг ахборий диагностик мезон ҳисобланади. Бсмор ҳолатининг оғирлик даражаси юз жарохатларининг жойлашишига тўғридан-тўғри боғлиқцир. Энг оғир жароҳатлар юзнинг юкори ва ўрта кисмини кўп сонли шикастларида кузатилади.
3. ЮССҚЖни олган, умумий ахволи компенсация ва субкомпенсация ҳолатида бўлган беморларга биринчи кунданок суяк синиқлари репозицияси ва фиксациясини камраб олган ҳолда тўлиқ ҳажмда (юз-жаг жарроҳи, травматолог, нсйрожаррох, жаррох, офтальмолог ва оториноларинголог) кечиктириб бўлмайдиган ердам кўрсагилиши лозим. ЮССҚЖ олган умумий ахволи декомпенсация холатида бўлган беморларга минимал даражада диагностик муолажалар бажарилиб, шошилинч ёрдам чегараланган хажмда амалга оширилиши лозим. Суяк синиқларининг репозицияси ва фиксацияси хает учун зарур бўлган аьзо ва тизимларнинг функцияси гиклангандан сўнггина амалга оширилиши ксрак.
4. Юз суякларининг қадалган йирик синиклари репозицияси учун тиган дис зрак гори дан фойдаланиш юкори клиник ва функционал натижаларга эришишни таъминлайди.
5. Ёнок ёйининг кадалган синишларида гаклиф этилган мосламанинг кўлланилиши суяк синикларини эрга (дастлабки биринчи кун) репозиция ва фиксация килиш имконини бсради ва яхши космстик натижаларга эриши-лади.
6. ЮССҚЖ олган бсморларда жарохагдан кейинги даврда (7-14-кун) СДЗ, СД4 хужайралар. иммун тизимининг гуморал ва сскрстор омилларини чукур пасайиши, CD95 некроз омили микдорининг ошиши, яллигланиш олди (ИЛ-6) цитокинларининг ошиши ва яллигланишга карши (ИЛ-10) цитокин-ларнинг камайиши кузатилади. 9-10-кунлари конда умумий оксид, кальций, калий ва фосфор микдорининг камайиши кайд этилади.
7. Ҳужайравий ва гуморал иммунитет кўрсаткичларининг пасайиши, яллиғланишолди цитокини ва ўсма некроз омили микдорининг оишиши, яллигланишга карши цитокин, конда оксил, кальций, калий ва фосфор микдорининг камайиши асорагларнинг ривожланишини башораг омили хисобланади.
8. Дастлабки 1-3-кундан бошлаб даволаш мажмуига иммуннологик (иммуномодулин, рибомунил), фермент (вобэнзим) воситалари, остеопластик материалларни киритиш бузилган гомеостаз кўрсаткичларини тўғирлаш имконини бсради ва асорагларнинг олдини олиш учун хизмат килади.
ЮЗ ВА БЎЙИН КУЙИК АСОРАТИ БОРЛАРНИ ИНТРАОПЕРАЦИОН БАЛЛОН ТЎҚИМА ЧЎЗИШ ПЛАСТИКАСИНИ ФУНКЦИОНАЛ АСОСЛАШ
Хулоса урнида шуни айтиш мумкинки, утказилган тадкикод интраоперацион баллон тукима чузишда чузилган ва сурилган тукиманинг микроциркуляцияси кислородга булган эхтиёжи аникланганда (tcpC>2) юз ва буйин куйикдан кейинги асоратларини пластикассида ушбу усулнинг хавфсиз ва бошкариш мумкин эканлигини исботлади.
Эхографические изменения селезенки у детей с хроническим паренхиматозным паротитом
Эффективность периоперационной инфузии низких доз экскетамина для купирования послеоперационной боли в детской урологии
Послеоперационная боль часто встречается в детской урологической хирургии. В исследовании оценивалось влияние периоперационной внутривенной инфузии низких доз эскетамина на послеоперационную боль в детской урологической хирургии.
Эффективность мультимодального обезболивания после абдоминальных операций у детей
В современной анестезиологии все чаще применяются более безопасные неопиатные методики послеоперационного обезболивания, такие как эпидуральноеобезболивания, назначение НПВС и ингибиторов NMDA-рецепторов, основанные на принципе мультимодальности. Однако традиционное обезболивание слабыми опиатами не создает определенного комфорта, что сопряжено с частыми осложнениями и нежелательными побочными эффектами.
Эффективность местной анестезии при геммороидэктомии
Kech bosqichlarda asosiy davolash usuli — gemorroidal tugunlarni jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash, ya’ni gemorroidektomiya bo‘lib, bu koloproktologiya bo‘limida eng ko‘p bajariladigan amaliyot hisoblanadi. Ushbu muolajaning samaradorligi asosan muhim jihatlarga rioya qilinishiga, xususan, optimal og‘riqsizlantirish usulini tanlashga bog‘liq bo‘lib, bu bemor uchun katta ahamiyatga ega.
Ushbu materialda “Ibroxim Hakim Tabobat” klinikasida bajarilgan gemorroidektomiyalar tahlili hamda qo‘llanilgan og‘riqsizlantirish usullarining samaradorligi qisqacha ko‘rib chiqiladi.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИМПЛАНТАЦИИ АМНИОТИЧЕСКОЙ МЕМБРАНЫ В ПРОЦЕССЕ ВИТРЕОРЕТИНАЛЬНОЙ ХИРУРГИИ БОЛЬШИХ РАЗРЫВОВ МАКУЛЫ
Эффективность декомпрессивной краниоэктомии при лечении больных с разрывом артериальных аневризм головного мозга
Проблемы хирургического лечения больных с артериальными аневризмами сохраняют свою актуальность в связи с высокой инвалидизацией и летальностью у пациентов с их разрывами. При осложненном течении разрыва аневризма головного мозга гипертензионно-дислокационный синдром развивается в 15-20% случаев и справиться медикаментозными средствами с ним удается не всегда. У ряда больных последним средством борьбы с внутричерепной гипертензии становится декомпрессивная краниоэктомия.
Эрта ёшдаги болаларда туғма гидронефрозни хирургик коррекциялаш усули танловига дифференциацияланган ёндашув
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурияти. Жахон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, бутун дунёда “ҳар Йили 303 000 янги туғилган чакалоклар тугма аномалия билан туғилгани сабабли 4 хафта ичида нобуд булади”1. Сийдик-таносил тизими аъзолари ривожланиши нуқсонлари барча эмбрионал ривожланиш аномалиялари орасида 15-45%ни ташкил этади. “Буйрак ва сийдик йўли ривожланишининг аномалияси 40-50% холларда болалик даврида сурункали буйрак касаллигининг терминал босқичига олиб келади”2. Бунда, пиелоуретерал сегмент (ПУС) обструкцияси натижасида келиб чиққан тугма гидронефроз (ТГ) болаларда юкори сийдик йўлларида пластик операция бажарилишига асосий сабаблардан ҳисобланади. SFU (Society for Fetal Urology, Soquel, California, USA) маълумотларига кўра, гидронефроз перинатал даврдаги ультратовуш текширувида (УТТ) 1-5% холларда аниқланади, бунда ПУС обструкцияси бу болаларнинг 10-30%ида кузатилади. Адабиётларда келтирилган маълумотларга кўра, ПУС обструкциясининг таркалиш даражаси 1000 та янги тугилган чакалокка 2-6 дан тўғри келади3. Сўнгги ўн йилликларда гидронефроз аникланиш холатларини кўпайиши антенатал ташхиснинг кенг таркалиши билан боғлиқ. Бунда, юқори сийдик йўлларининг кенгайиши 1 -5% текширилган ҳомилада кайд этилади. Постнатал даврдаги ультратовуш текшируви антенатал ташхисланган гидронефрознинг 55-60% ҳолларда буйрак коллектор тизимининг кенгайиши сакланганини кўрсатди.
Дунё тиббиёти амалиётида эрта ёшли болаларда ТГни ташхислаш ва даволашни оптималлаштириш учун мақсадга йўналтирилган, жумладан, антенатал диагностика ва ПУС обструкциясини жаррохдик амалиёти билан даволаш муддатини аниклаш бўйича бир қатор илмий тадкикотлар олиб борилмокда. Ҳозирги вактда тиббий ёрдам кўрсатиш сифатини яхшилаш максадида, самарадорлиги анъанавий даволаш усулларидан сезиларли даражада юқори бўлган ташхислаш ва даволашнинг замонавий кам инвазив усулини қўллаш билан жаррохдик амалиётининг усули, муддати ва тактикасини танлашга дифференциал ёндашувларни ишлаб чиқишга кўпроқ эътибор қаратилмокда. Бунда, шубхасиз, эрта ёшли болаларда даволашнинг эндоскопик усулларининг нисбатан паст самарадорлиги сабабларини тахдил қилиш мухимдир, зеро ушбу усулларнинг болалар орасида кенг таркалишига салбий таъсир кўрсатмокда. Юқорида таъкидланганларга мувофиқ, ушбу илмий тадкикот ишида эрта ёшли болаларда жаррохдик амалиёти билан коррекциялаш усулини танлашга дифференциал ёндашишга асосланган ТГни ташхислаш ва даволаш усулларини такомиллаштириш ёритилган.
Ҳозирги вақтда, маҳаллий соғлиқни сақлаш тизими такомиллаштирилаётган шароитда, юқори сифатли тиббий ёрдам кўрсатиш энг муҳим вазифалардан бири бўлиб ҳисобланади. Ушбу муаммоларни ҳал этиш “аҳоли орасида касаллик ва ўлим кўрсаткичларини пасайтириш”га йўналтирилган Ўзбекистон Республикасини 2017-2021 йилларда бешта устувор йўналиш бўйича ривожлантириш ҳаракатлар стратегиясига бевосита боғлиқ4. Ушбу вазифаларни амалга ошириш, жумладан, ТГ бўлган эрта ёшдаги болаларни хирургик коррекциялаш усулини танлашга дифференциал ёндашиш асосида хирургик даволаш натижаларини яхшилаш долзарб йўналишлардан бири хисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 20 июндаги ПҚ-3071-сон “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ихтисослаштирилган тиббий ёрдамни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ва 2017 йил 25 декабрдаги ПҚ-3440-сон “2018-2022 йилларда болалардаги тугма ва наслий касалликларни эрта аниклаш давлат дастури тўғрисида”ги карорларии ва ушбу сохага оид бошка меъёрий-ҳуқуқий хужжатларда назарда тутилган вазифаларни амалга оширишга мазкур диссертация тадкиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади туғма гидронефроз бўлган эрта ёшдаги болаларда хирургик коррекциялаш усулини танлашга дифференциациявий ёндашиш ва жаррохдик аралашувининг янгича модификацияларини ишлаб чикиш йўли билан хирургик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
туғма гидронефроз бўлган эрта ёшли болаларда пиелоуретерал сегмент ангиоархитектоникаси хусусиятларига асосланган пиелопластика усуллари ишлаб чикилган;
тугма гидронефроз бўлган эрта ёшдаги болалардаги пиелоуретерал сегмент обструкцияси асосий омилларини дифференциал ташхислашда диуретик ультрасонографиянинг юкори информативлиги исботланган;
пиелоуретерал сегмент обструкцияси омилларининг прогностик модели ишлаб чиқилган ва тугма гидронефроз бўлган илк ёшли болаларни хирургик даволаш усулини танлашга дифференциал ёндашиш зарурлиги исботланган;
тугма гидронефроз бўлган эрта ёшдаги болаларни хирургик даволаш натижалари тахдил қилинган ва операциядан кейинги яқин вақтнинг кечиш хусусиятлари аникланган.
Хулоса
1. Диуретик ультрасонография ПУС уродинамикаси бузилишини ўрганишга ёрдам берадиган ноинвазив функционал усул ҳисобланиб, эрта ёшдаги болаларда гидронефроз сабабини ташхислашда юқори сезувчанлик (96,2%) ва ўзига хосликка (82,1%) эга.
2. Таклиф этилган ПУС обструкцияси патогенези омилларини прогностик моделлаш эҳтимолликнинг юқори даражаси билан (90,9%) эрта ёшдаги болалардаги тугма гидронефрозни хирургик даволаш усулини танлашни амалга оширишга ёрдам беради.
3. Эрта ёшдаги болаларда обструкциянинг ташқи сабаблари йўқлиги ва ПУС структуравий ўзгаришларининг муқобил шакллари мавжудлиги прогнозланганда нуксоннинг даражаси ва буйракнинг йигувчи тизими дилатациясидан қатъи назар трансуретрал стентлаш юқори самарали усул хисобланади.
4. ПУСни кесиш ва пиелоуретерал анастомозни қўйиш бўйича ишлаб чиқилган модификация яратилган анастомоз битиши учун оптимал шароит яратади ва яхши ҳамда қоникарли натижалар сонини оширади. Буларнинг барчаси беморларни стационар даволаниш муддатларини қисқартиришга (14,34+0,9 кундан 9,2+0,7 кунга) ва хирургик коррекциянинг натижаларини яхшилашга ёрдам беради ( 94,6%дан 98,8%гача).