Barcha maqolalar
ҲАРАКАТДАГИ ЗАМОНАВИЙ АВТОМОБИЛЛАР БИЛАН ПИЁДАЛАР ЎРТАСИДАГИ ТЎҚНАШУВИДА ЖАРОҲАТЛАР ШАКЛЛАНИШ ХУСУСИЯТЛАРИ
Маколада Узбекистонда ишлаб ч и кар ил га и замонавий автомашиналар билан пиёдаларнинг тукнашиши натижасидаги жарохатлар хусусиятларини урганиш долзарб муоммо эканлиги таъкидланган. Ушбу турдаги авгохалокатлар натижасидаги жарохатланишга оид а малин кузагувларда жабрланганлар танасидаги жа-рохатларнинг тана кисмларида жойлашуви ва уларнинг хусусиятлари фаркиафовути курсатилган. Автомобил-ларнинг пиёдалар билан тукнашуви "классик тури“ булишига карамай. мархумлар танасида автотравманинг бу тури учун “характерли жарохатланишлар аникланмаган.
Ҳаракатдаги автомобиллар билан тўқнашувида жабрланган болаларда жароҳатлар хусусиятлари, механизми ва оғирлик даражалари бахолаш
Ҳаракатланаётган автомобиллар билан тўқнашувда турли хил жароҳат олган пиёдаболаларга оид 302 та ҳолат бўйича суд-тиббий экспертиза (СТЭ) натижалари ўрганилди. Энг кўп жароҳат олган болалар 8-10 ва 11-14 ёшдаги пиёда- болаларга тўғри келади (60%). Пиёда- болаларда қўшма бош мия жароҳати (ҚБМЖ) 90 тани ташкил этиб, шулардан 62 таси мия чайқалиши ва 28тасида турли даражали мия лати ҳамда бош асос ва гумбаз суяклари синиши қайд қилинди. 12 та ҳолатда пиёда болаларда гумбаз ва асос суяклари синишидан ташқари юз суяклари синишлари (ёноқ суяклари - 6, бурун суяклари - 4, пастки жаг - 2) кузатилди. Пиёда-болаларга етказилган жароҳатлар оғирлик даражалари бўйича: оғир тан жароҳатлари - 56, ўртача оғирликдаги -37, енгил, қисқа муддатли соғлиқнинг бузилишига олиб келган - 53, соғлиқнинг бузилишига олиб келмайдиган енгил тан жароҳат – 154 тани ташкил этди. Жароҳатларнинг оғирлик даражасини баҳолашда асосан ҳаёт учун хавфлилик ва соғлиқнинг бузилиши давомийлиги мезонлари қўлланилган.
Пиёда-болаларда нолетал ҳолатларда аниқланган ҚЖ ларнинг таркибида қайси соҳа жароҳатланишлари мазкур турдаги АТ ларга хослигини аниқлаш юзасидан ўтказилган корреляцион регрессияни таҳлилида коррекцион боғланиш даражаси (R) БМҚЖ лари ва оёққўл узун найсимон суякларидаги синишларда ишончлилик коэфициенти R-0,8 дан 1,0 гача қийматни ташкил этди ва айнан шу соҳа жароҳатлари шикастланиш механизмига ойдинлик киритиш мумкинлиги кўрсатилди.
Қўшма шикастларда чаноқ суяклари ностабил синишларини ташхислаш ва даволашни яхшилаш йўллари
Диссертация мавзусининг долзарблигн ва зарурийлиги. ЖССТ маълумотларига кура, техноген травматизм омилларининг жадал кўпайиб бораётганлиги сабабли кўп сонли ва кўшма шикастлар билан кузатилувчи политравмалар улуши ортиб бормокда. Политравмада етакчи шикастлардан бири чаноқ синишлари хисобланади ва у 10-40% холатда кузатилади1. Бунда “ўлим холатларининг юқори фоизини - 70%гача” келтириб чиқарувчи кўп кузатиладиган асоратлар хам қайд этилади (шок, тромбоэмболик асоратлар, зотилжам, нейротрофик асоратлар)2. American association for the surgery of trauma multi-institutional trial (2016) натижаларига мувофиқ “чаноқ суягининг оғир шикастлари оқибатидаги касалхона ичи ўлим холатлари 9,0% ни ташкил этади. Ушбу синишларни ташхислашда муайян қийинчиликлар мавжуд, бу клиник ва патологоанатомик ташхислар ўртасидаги тафовутларнинг юқори кўрсаткичлари билан тасдиқланади3. Рентгенологик текширувларнинг чекланган маълумотлилиги беморларни махсус ётқизиш усулларидан фойдаланилганда ортиши мумкин. Ҳозирги пайтда чанок ва қуймич косасининг мураккаб синишларини жаррохлик усулида муваффақиятли даволаш учун беморларда компьютер томография текширувини ўтказиш зарур, туманлардаги травматологик хизмат бўғинларида буни амалга оширишнинг эса доимо хам имкони бўлавермайди.
Мамлакатимиз мустақиллигининг дастлабки кунлариданоқ аҳолига тубдан янги, сифатли тиббий ёрдам кўрсатишни ташкил этиш борасида режали чора-тадбирлар амалга оширилди, соғлиқни сақлаш тизимининг самарали моделлари татбиқ этилди ва ижобий натижаларга эришилди. Шу жумладан, ўтказилган чора-тадбирлар натижасида қўшма шикастлардаги чаноқ суякларининг ностабил синишларини ташхислаш ва даволаш борасида хам ижобий натижаларга эришилди. “Сўнгги 5 йил ичида даволаш сифати 30,2% га яхшиланганлиги кайд этилмокда, бу эса шубхасиз, ташхислашнинг янги информатив усулларини, шунингдек юкори сифатли технологик текширув ва даволаш усулларининг татбик этилиши билан боғлиқ”4.
Жахон миқёсида замонавий травматологиянинг ривожланиши, умуман тиббиёт ривожланиши сингари “беморнинг клиник статус огирлиги ва эхтимолий оператив аралашувлар мураккаблигидан казъий назар, турли локализациядаги травматик жарохатларни эрта диагностикаси, демакки, ўз вактида, шошилинч даволашга бевосита богликдир”.
Ортопедияга замонавий технологиялар ва ортопедии damage control нинг татбиқ этилиши чаноқ шикастлари қайд этилган беморларни даволаш натижаларини яхшилаш имконини беради. Аммо “политравмада ностабил шикастлар олган беморларни хирургии даволашнинг конинарсиз натижалари 20% - 30,5%ни ташиил этади”1. Чаноқ суяиларининг ностабил синишлари чаноқнинг таянч фуницияси йўқолиши билан бирга нечиши ва оператив давога иўрсатма бўлиши бугунги иунда шубха уйготмайди.
Ўзбеиистон Республииаси Президентининг 28 ноябрь 2011 йилдаги 1652-сонли “Соглинии санлаш тизимини иелгусида ислох қилишни чунурлаштириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармонида, шунингдеи ушбу соҳада набул килинган бошна меъёрий-хукуиий хужжатларда тасдиқланган маисадга йўналтирилган ташиилий ва амалий чора-тадбирлар натижасида хозирги даврда тиббиётни ривожлантиришда, шу жумладан травматология ва ортопедия сохасида хам мухим натижаларга эришилди, бу эса мазиур тадқинотнинг ўта долзарблигини белгилаб беради.
Тадқиқот максади: клиник-диагностик алгоритмни макбуллаштириш ва янги комплекс даво усуллари, миниинвазив остеосинтез усуллари ва мосламаларини ишлаб чикиш асосида қўшма шикстланишлардаги чанок суягининг полифокал синишларини даволаш натижаларини яхшилаш.
Диссертация ишининг илмин янгилиги куйидагилардан иборат:
политравма структураси ўрганилди ва чаноқ қўшма синишларини анъанавий клиник диагностик стандартларга асосланиб даволашда қониқарсиз натижалар ривожланишининг хавф омиллари аниқланди;
кўшма шикастларда чаноқ суякларининг ностабил ва полифокал синишлари кайд этилган беморларни даволашнинг оптимал тактикасини танлашда унификацияланган даволаш-ташхислаш дастури ишлаб чикилди ва шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш хизмати амалиётига татбик этилди;
чанокнинг ностабил синишларини кам жарохат етказиб даволашда чаноқ халқасини стабил фиксациялаш ва суяк синиқларини сифатли репозициясига эришиш учун ўзакли ташқи фиксация аппарата такомиллаштирилди;
такомиллаштирилган аппаратнинг турли статистик юкламалар таъсиридаги самарадорлиги ва бу аппаратнинг таранг режимда адекват ишлашини таъминлаш учун уларнинг максимал кийматлари механик экспериментда асослаб берилди;
такомиллаштирилган ўзакли ташки фиксация аппаратининг техник афзалликлари аникланди, бу аппарат комплектацияси ундан хам чанок стабилизациясида енгиллаштирилган вариантда кўллаш, хам чанокнинг полифокал ва ностабил шикастларининг тўлиқ репозициясида қўллаш имконини беради;
“Чанок-сон аппарати” чанокнинг куймичаро синишларини даволаш учун ўкли-ўзакли аппарати ишлаб чикилди, бу аппарат сон суяги бўйинчаси ўқи бўйлаб самарали ёнбош тортувчи кучга эга бўлиш, мустахкам фиксацияга эришиш ва шу оркали конструкция деформациясини бартараф этиш имконини беради;
суяк тўқимаси шикастланишларида остеорепарация жараёнларини хамда чанок битишмалари тоғай қисми узилишларида бириктирувчи тўқима регенерация жараёнлари стимуляциясини жадаллаштириш учун эмбрионал аллофибробластларни имплантация килиш усули ишлаб чикилди ва усулнинг самарадорлиги тажрибада асосланди.
Хулоса
1. Политравмалар структурасида чанок халқасининг ностабил шикастлари 31,6% ни ташкил қилади, бунда 78,8% холатда бу бузилишлар бир вақтнинг ўзида чанокнинг олдинги ва орқа бўлимларида кузатилади ва аксарият холатларда (98,3%) ёпик характерга эга бўлади.
2. Чанокнинг кўшма шикастларидаги ўлим холатларини юзага келишини белгиловчи омил 16,1% холатда (ўлим сабаблари структурасида 97,4%)олинган жарохатнинг огирлик даражаси ва травматик шок фонидаги ортга кайтмас асоратлар ривожланиши хисобланади.
3. Чанок суякларининг кўшма шикастларини анъанавий клиник-диагностик стандартларга асосланиб даволашнинг қониқарсиз натижаларини тахлили шуни кўрсатдики, барча асоратлар структурасида уларнинг частотаси 23,5% ни ташкил этди, 80% ни турли тактик (25,7%) ва техник (54,3%) камчиликлар ва фақатгина 20% ни даволаш турининг танлови билан боғлиқ бўлмаган асоратлар улуши ташкил килди.
4. Такомиллаштирилган ўзакли ташки фиксация аппарати прототипларидан фарқли ўлароқ чанок халкасининг хар кандай сохаси жароҳатланишида шокка карши чора-тадбирларни амалга оширишда хам, даволанишнинг бошқа босқичларида хам стабил фиксацияга эришиш, суяк бўлакларининг сифатли репозициясини бажариш имконини беради.
5. Чанок халкаси баркарорлигини тиклаш учун таклиф этилган, такомиллаштирилган ташки фиксация аппарати ва куймич косаси синишларини фиксациялаш учун ўкли-ўзакли аппарат ёток ортопедик тартиб муддатини 3,4 хафтадан 1,3 хафтагача, реабилитация давомийлигини 11,2 хафтадан 8,6 хафтагача камайтириш ва даволанишнинг аъло ва яхши сифатли узок натижалар кўрсаткичини 52,8% дан 82,5%гача ошириш имконини беради.
6. Консерватив даволаш чанок шикастларининг А типдаги стабил синишларида кўлланилиши мумкин, бунда ишлаб чиқилган клиник-диагностик алгоритм тактик ва техник хатоликлар йўл кўйилиши хавфини камайтириш хамда мос равишада аъло ва яхши сифатли узок натижалар кўрсаткичлари улушини 70,5% дан 84,2% гача оширишда ёрдам беради.
7. Қушма шикастларда чанокнинг полифокал жароҳатларини ўзакли аппарат билан бирламчи стабиллаш ва кейинчалик репозициялаш ҳамда ички остеосинтез ёки комбинацияланган усул ёрдамида тулик остеосинтез қилиш, ишлаб чикилган диагностик босқичлар ва оптимад даво тактикасидан иборат икки боскичли даво аъло ва яхши натижалар улушини 81% дан 90% гача яхшилаш имконини берди.
8. Чанокнинг оғир ротацион ва вертикал ностабил жарохтлари учун комбинацияланган даволаш усулини танлаш ва тактик клиник-диагностик алгоритмни кўллаш силжишларнинг яхши репозициясига эришиш ва аъло сифатли узок функционал натижалар кўрсаткичини 57,1% дан 69,2% гача оширишда ёрдам берди.
9. Чаноқ суякларининг полифокал ва ностабил синишлари билан жабрланган беморларни даволаш тактикасини танлашнинг ишлаб чиқилган оптимал дастури ёрдам кўрсатиш босқичида тиббиёт ходимлари харакатларини стандартлаштириш имконини берди ва татбиқ этилган такомиллаштрилган ташки фиксация аппаратлари билан биргаликда операциядан кейинги асоратлар частотасини 23,5% дан 6,5%гача камайтириш ва ижобий хамда яхши сифатли узок функционал натижалар улушини 67,1% дан 84,8%гача ошириш имконини берди.
10. Аллоген фибробластлар имплантациясидан кейин суяк нуқсонининг битишини тажрибада ўрганиш шуни кўрсатдики, бирламчи суяк кадоги хондроматоз реакция иштирокисиз дастлабки хужайравий-толали қадокдан шаклланади ва янги хосил бўлган остеоид тўқиманинг шаклланиш даврини 21,4 ±0,9 кундан 15,3±0,7 кунгача қисқартиради (Р<0,001).
П.Ўзак фибробластлар имплантациясидан кейин чанок ков битишмаси тоғай қисми ёрилиш нуксонининг тикланиш жараёнини морфологик ўрганиш натижалари тажрибанинг 2-хафтасидан бошлаб фибро-ва хондроматоз тўқимаси камарлари янгидан хосил бўлишини, тўртинчи хафтага келиб (назорат гурухидаги 27,1±0,9 кунга нисбатан 22,4±0,9 кунда, Р<0,001) икки қаватли тоғай тўқимаси шаклланишини кўрсатди
Қўшма гинекологик ва хирургик касалликларда хирургик даволаш тактикаси
29-52% аёлларда кушма гинекологик ва хирургик касалликларда бнр вактда оператив даво утказиш, яъни кушма операциялар килиш [1]. Бундай муолажаларни утказиш даволаш хамда иктисодий жихатдан (бсмор, хамда Давлат учун), ксйинги бсморларга килигадиган оператив даволарга нисбатан манфаатлирок.
Қўлтиқ ости артериясини жароҳатланиш оқибатини хирургик даволаш
Қорин олдинги девори мушакларининг абдоминал туғруқда зарарланиши натижасида қон кетиши
Қорин олд деворининг операциядан кейинги ва такрорий чурраларини даволаш натижалари
Қорин ён девори миофасциал дефектларида герниопластика усулларини яхшилаш
Қорин бўшлиғига қон кетишларининг диагностикаси ва даволаш натижалари
асосида текшириш ва даволашда эндовидеохирургик гемостаз усуллари қўлланилди. Ўтказилган
текшириш натижалари шуни кўрсатдики, қорин бўшлиғига қон кетишларни диагностика ва давосида
асосий усул УТТ, КТ ва видеолапароскопик усуллар эканлиги аниқланди. Шундай қилиб, қорин бўшлиғига
қон кетишлари диагностикаси ва даволашда эндовидеохирургик технологиялар қўллаш очиқ оператив даволашга нисбатан ноўрин лапаротомиялар сонини камайтириб, ўлим кўрсаткичларини пасайтиради, асоратлар сонини камайтиради ва беморларнинг шифохонада қолиш давомийлигини қисқартиради
Қорин бўшлиғи аъзоларининг қўшма шикастланишларида интраабдоминал гипертензия
Хулосада шуни алохида кайд этиш лозимки, купинча шикастланганларда операция корин дсвори жа-рохатини ёпиб тикилиши натижасида кориничи гипсртспзияси вужудга кслар экан, шубхасиз интраабдоминал гипертензия синдроми (ИАГС) ривожланади. Ушбу гурухдаги шикастланганларда полиорган дисфункцияси яккол ривожланган булиб, сабабларидан бири корин ичи босимини ошиши хисобланади. ИАГС - нихоятда прогностик салбий асорат хисобланади.
Қорин бўшлиги аъзоларининг травматик жарохатланишида селектив нооператив олиб бориш тактикаси
Қон кетиш билан асоратланган махаллий тарқалган меъда саратонида жаррохлик даволаш усулини танлаш
Тадқиқот объектлари: қон кетиш билан асоратланган махаллий тарқалган меъда саратонига чалинган 240 бемор.
Ишнинг мақсади: қон кетиш билан асоратланган маҳаллий тарқалган меъда саратонида комбинирлащган амалиётларга кўрсатмаларни кенгайтириш орқали, жарроҳлик даволаш усули самарадорлигини ошириш.
Тадқиқот усули: умумий клиник, рентгенологик, эндоскопик, ультратовуш текшируви, компьютер томография, лаборатор текширишлар, Альговер шок индекси.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: Маҳаллий таркалган, III-IV-босқичдаги қон кетиш билан асоратланган меъда саратони кенгайтирилган-комбинирлашган жарроҳлик амалиёти ўтказишга карама-қаршилик хисобланмайди. Меъда саратонида Forrest бўйича қон кетиш IAB-даражасида эндоскопик махаллий 70% этанол ва 0.5% лагоден эритмаларини қўллаш юкори самарадорликка эга. Таклиф қилинган мазкур усул оркали 86.4% беморларда кон тўхтатишга эришилган. Ишлаб чикилган амалиёт олди ва амалиётдан кейинги комплекс чора-тадбирларга риоя килинганда кон йўқотиш оғирлиги ва камқонлик даражаси жаррохлик амалиёти натижаларига сезиларли таъсир курсатмайди.
Амалий аҳамияти. Қон кетиш билан асоратланган махаллий тарқалган меъда саратонида амалиётдан кейинги асоратларни ва ўлим кўрсаткичини камайишига олиб келувчи комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқилди. Бу эса жаррохлик даволашнинг узок натижаларини яхшиланишига сабаб бўлган омил - жаррохлик усулига кўрсатмаларни ошириш натижаси хисобланади. Қон кетиш билан асоратланган махаллий таркалган меъда саратонида камқонлик даражасини, қон йўқотиш огирлигини ва жаррохлик усул бажарилиш муддатини инобатга олиб тез тиббий ёрдамда онколог ва жаррох мутахассислар амалий фаолиятини мувофиқлаштириш учун аник жаррохлик усуллари ишлаб чиқилган. Қон кетиш билан асоратланган махаллий таркалган меъда саратонида жаррохлик даволаш натижаларини олдиндан айтиб бериш учун ишлаб чикилган математик прогнозлаш усули бўлиши мумкин бўлган амалиётдан кейинги асоратланиш хавфи даражасини аниқлашда асосий прогностик омил хисобланади.
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлнги: Таклиф килинган мазкур қўлланма РОИМ абдоминал бўлими ва РШТТИЁМ, Самарканд филиали амалиётига татбик килинган.
Қўлланиш сохаси: абдоминал жаррохлик.
Қизларда тухумдон кисталарини даволашда лапароскопик ва лапаротомия технологияларининг қиёсий таҳлили.
Қизилўнгач реконструктив-тикловчи хирургиясида гастроэзофагопластиканинг замонавий принциплари
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳон соғликни сақлаш ташкилоти халқаро онкологик изланишларни қўллаб-қувватловчи агентлигининг (IARC) дунё микёсидаги рак бўйича янгиланган «GLOBOCAN-2012» маълумотларига кўра «онкологик касалликлар орасида қизилўнгач раки билан касалланиш олтинчи (3%), ошкозон-ичак тракти ўсмалари орасида учинчи (ошқозон ва йўғон ичак ракидан кейин) ўринда туради ва ўлим даражаси юкорилиги ҳамда кенг тарқалганлиги сабабли тиббий-ижтимоий жихатдан долзарб муаммо хисобланади»1. 2015 йилда дунёда кизилўнгач ракининг дастлабки босқичи билан касалланган 425 минг ҳамда ушбу касаллик билан вафот этган 320 минг киши қайд этилган. Сўнгги ўн йилликда ушбу касаллик билан касалланиш даражаси тўхтовсиз ўсиб бормоқда. Оператив техника тарақкиётига карамасдан «бугунги кунда қизилўнгач реконструктив-тикловчи хирургияси торако-абдоминал хирургияда бирмунча мураккаб йўналишлардан бири бўлиб қолмокда»2. Қизилўнгач ракида бир йилгача ўлим холати юкорилиги кузатилади, беморларнинг беш йилгача яшовчанлиги 3,5-13% дан ошмайди.
Мамлакатимиз мустакиллигининг дастлабки кунлариданоқ аҳолига сифатли тиббий хизмат кўрсатилишини тубдан янгилаш юзасидан ижобий натижаларга эришилди. Амалга оширилган тадбирлар натижасида, шу жумладан, «қизилўнгачда олиб борилган реконструктив-тикловчи операциялардан кейинги асоратлар учраши тезлигини камайтириш борасида ижобий натижаларга эришилди» 3 . Мамлакатимизда ихтисослаштирилган тиббий ёрдам сифат жихатдан янги даражага кўтарилди, бу эса қизилўнгачда рекоструктив-тикловчи аралашувлар ва унинг асоратлари билан боғлиқ бўлган кайд этилган илмий-амалий муаммоларни хал қилишда янги имкониятлар очиб берди. Сўнгги 5 йил ичида даволаш сифати яхшиланганлиги, шунингдек, эзофагапластикадан кейин ўлим кўрсаткичининг 5% гача камайиши қайд этилмокда, бу эса, шубҳасиз, ташхислашнинг янги информатив усулларини, шунингдек, мураккаб юқори технологик даволаш усулларининг татбик этилиши билан боғлиқ. Бугунги кунда Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегиясига биноан соғликни сақлаш тизимини такомиллаштириш ва аҳолига кўрсатилган тиббий хизмат сифатини янада ошириш вазифалари кўйилган4. Шундан келиб чиқкан ҳолда, қизилўнгач реконструктив-тикловчи хирургиясида гастроэзофагопластиканинг замонавий принципларини ишлаб чиқиш ҳам қўйилган вазифаларни бажаришда долзарб йўналишлардан бири бўлиб ҳисобланади.
Жаҳон миқёсида «қизилўнгач раки хирургиясида ошқозон трансплантант шаклланиши учун оптимал аъзо ҳисобланади. Бироқ 5-10% ҳолларда, кўпинча йирингли медиастинит ва плевра эмпиемаси ривожланиши туфайли фатал якун топувчи трансплантат некрози кузатилади»1. «Ошкозон трансплантантининг бўйинга кўчирилиши ошқозонни кенг кўламли мобилизация қилишни талаб этади ҳамда унинг асосий озикланувчи томирлари қисмини боғлаш билан бирга олиб борилиб, ушбу ҳолат ошқозон трансплантантининг ишемик некрози, қизилўнгач-ошқозон анастомозининг муваффақиятсиз якун топиши каби тез-тез учровчи (ўртача 7-20%) асоратлар билан изохданади»2. Қизилўнгач раки локализацияси, кўлами, торайиш даражаси, беморнинг умумий аҳволи ва ёндош касалликлари инобатга олинган даволашнинг энг мувофик усулини танлашга кўрсатмалар, ушбу тоифадаги беморларни даволашнинг янги самарали усулини ишлаб чиқиш каби муаммолар бугунга қадар ўз ечимини кутаётганлиги диссертация мавзусининг долзарблиги ва заруриятини кўрсатади. Муаммонинг долзарблиги кўрсатилаётган хирургик хизмат самарадорлигини ошириш, қизилўнгач раки зарарли ва зарарсиз ўсмаларини хирургик даволаш усулларини такомиллаштириш, беморлар реабилитацияси, ногиронлик ҳолларини камайтириш ҳамда беморларда ҳаёт сифатини яхшилашдан иборат.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2011 йил 28 ноябрдаги ПҚ-1652-сон «Соғлиқни саклаш тизимини ислох қилишни янада чуқурлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори, Вазирлар Махкамасининг 2017 йилдаги ҚТ 19-сон «Жамият саломатлиги ва соғликни сақлашни ташкил этиш илмий-тадқиқот института фаолияти тўғрисида»ги қарори ва бошка меъёрий-ҳуқуқий хужжатлар билан белгиланган вазифаларни амалга оширишда ушбу диссертация тадқикот хам муайям даражада ёрдам беради.
Тадқиқотнинг мақсади қизилўнгач касаллиги билан оғриган беморларни периоператив даврда олиб бориш йўлларини такомиллаштириш, гастротрансплантатни шакллантиришнинг янги усулларини ишлаб чиқиш ва хирургик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
Тадқиқотининг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
қизилўнгач пластикасидан кейин трансплантант некрози ва қизилўнгач анастомоз етишмовчилигига олиб келувчи асосий сабабларнинг ўзаро бир-бирига мураккаб боғлиқлиги аниқланган ва гастроэзофагопластиканинг асосий замонавий принциплари шакллантирилган;
қизилўнгачда реконструктив-тикловчи операциялардан кейинги асоратлар системалаштирилган ва бу ушбу касалликнинг мажмуавий профилактикаси ишлаб чиқилган;
эзофагопластика билан бир вактда ошқозон катта эгрилигидан гастротрансплантантни шакллантиришнинг янги усули ишлаб чиқилган;
гастротрансплантантнинг ошқозон антрал қисмини сақлаган ҳолда резервуар-эвакуаторлик функцияси баҳоланган;
операциядан олдин беморларни олиб бориш, операциядан кейинги асоратлар ва ўлим ҳолатини камайтиришга йўналтирилган даволаш-профилактика чора-тадбирлар мажмуаси ишлаб чикилган.
Хулоса
1. Қизилўнгач экстирпацияси 59,4% гача етувчи турли операциядан кейинги асоратларнинг юқори даражада учраши билан характерланади ҳамда ушбу асоратларнинг сабаби бўлиб қуйидагилар ҳисобланади: клиник аҳамиятли ёндош патологияларнинг юкори даражада учраши, хирургик аралашувларнинг давомлилиги ва жароҳатлилиги, шунингдек, оғриқ синдромининг операциядан кейинги босқичда намоён бўлиши.
2. Операциядан кейинги асоратларнинг таклиф этилган тизими қизилўнгач касаллиги билан оғриган беморларни хирургик даволашнинг барча босқичларида профилактика қилишга йўналтирилган оптимал комплекс чоралар ишлаб чиқиш имконини берди.
3. Нозологияга боғлиқ ҳолда операциядан кейинги асоратлар таҳлил қилинганда, кўпинча улар кизилўнгач ўсмаси бўлган беморларда ривожланиши аникланди. Қизилўнгач экстирпациясидан кейинги асоратлар таркибини ўрганиш бронх-ўпка асоратлари 46,6%, специфик асоратлар 22,2%, йирингли-яллиғланишли 18,4%, юрак-қон-томир 10,3%, тромбо-эмболик 5,6%, қон кетиши 2,9% ва бошка асоратлар 5,9% ни ташкил этишини кўрсатди.
4. Гастротрансплантатни шакллантиришнинг ишлаб чиқилган янги усули ошқозон катта эгрилигидан қон билан адекват таъминланган, резервуар-эвакуаторлик функцияси сақланган ҳолда ва бўшликдан ташқарида бўйин анастомозларини яратиш учун етарли узунликка эга изоперистальтик найчани яратиш имконини беради.
5. Ишлаб чиқилган гастротрансплантатни шакллантиришнинг янги усули клиник амалиётга татбик этилиши назорат гуруҳида 43% бўлган специфик асоратларни ишончли (х2=29,9; р<0,001) асосий гуруҳда 11,6% га, шунингдек, йирингли-яллигланишли асоратларни мос равишда 39,2% дан 7,7% гача ишончли (%2=34,61; р<0,001)камайтириш имконини берди.
6. Оригинал усул асосида шакллантирилган гастротрансплантатни радиоизотоп ва рентгенологик текшириш натижаларига кўра барча текширилган беморлар ошқозон найчаси дистал кисмида адекват резервуар-эвакуаторлик функциясидан гувохдик берувчи порцияли-ритмик ва барий хамда радиофармпрепарат эвакуациясининг секинлашган тури кузатилди.
7. Операция олди тайёргарликлари, анестезиологик ва хирургик қўлланмалар, қизилўнгач касалликлари билан огриган беморларни операциядан кейин олиб бориш йўлларини оптималлаштиришга йўналтирилган мажмуавий даволаш-профилактика чораларининг ишлаб чикилиши ва амалиётга татбик этилиши назорат гуруҳида 17,7% ни ташкил қилувчи ўлим ҳолатини асосий гуруҳда 7,7% гача ишончли (j^=5,277; р=0,021) камайтириш имконини берди.
8. Эзофагогастропластика билан бир вактда қизилўнгач экстирпацияси
амалга оширилгандан кейинги ўлим холати умумий таркиби сабаблари ўрганилганда 42,3% ҳолатда йирингли-яллигланишли асоратлар фатал натижаларга олиб келиши, 34,6% ҳолатни юрак-кон-томир ва тромбоэмболик асоратлар ташкил этиши, бронх-ўпка асоратлари - 15,4%, ўткир жигар етишмовчилиги - 3,8%, трахея ва бронхнинг интраоперацион
шикастланишлари - 3,8% эканлиги маълум бўлди.
9. Гастротрансплантатни шакллантиришнинг янги усули клиник амалиётга татбик этилиши натижасида назорат гурухида 50% гача ўлим ҳолатига сабаб бўлган йирингли-яллигланишли асоратлар хиссасини асосий гурухда 33,3% гача ишончли (%2=4,607; р=0,031) камайтиришга эришилди.
Қиз болаларда аноректал туғма нуқсонлар асосий клиник турлари ташхисоти ва давоси
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахон соғлиқни саклаш ташкилоти маълумотларига кўра, «туғма ривожланиш нуксонлари таркибида аноректал мальформациялар (АРМ) 7% атрофида учрайди ва барча нуқсонлар ичида 9-ўринни эгаллайди»1. АРМ спектри жуда хилма-хил бўлиб, фақатгина якка аномалиялар холида эмас, балки комбинациялашган анатомик вариантлар холида учрайди ва улар диагностика ва хирургик коррекция масаласида мураккаб хисобланади. «Умумий популяция таркибида АРМ учраши анча баланд хисобланиб, янги туғилган чақалоқлар ичида 1:2000 - 1:5000 орасида бўлиб, ҳозирги вақтда камайишга мойил эмас»2. «АРМ турли клиник-анатомик вариантлари билан болаларнинг таркибида киз болалар улушига 32,6% дан 55,6% гача тўғри келади»3. Кўпчилик ҳолларда бу патологиянинг клиник диагностикаси кийинчилик тугдирмайди, хирургик тактика ва оператив коррекциянинг конкрет усулларини танлаш эса ҳозирги кунгача баҳсли бўлиб қолмокда. Даволашнинг узок муддатли натижаларини бахолашда катта фарқланишлар мавжуд бўлиб, коникарсиз функционал натижалар 10-60% ҳолларда учрайди. Натижаларни интерпретация килишда турлича фикрлар шу билан боғлиқки, бахолаш усуллари кўп жиҳатдан объектив эмас ва субъектив характерга эга бўлиб, бу кўрсаткичларнинг ишончлилигини камайтириб юборади. Шу сабабли, аноректал нуксонларнинг диагностика ва даволаш усуллари, хирургик коррекция муддатлари ва беморларнинг тиббий реабилитациясига дифференциал ёндашишни ишлаб чикишга бўлган эҳтиёж янада кескин ҳис килинмокда.
Дунё тажрибасида бир қатор мақсадли илмий тадкикотлар олиб борилмокда, шу жумладан, АРМ ва анатомик-функционал бузилишлар оғирлигини аниқлаш ҳамда бошқа аъзо ва системалар ривожланиш нуқсонларининг унга таъсирини баҳолаш. Кўрсатилаётган хизмат сифатини яхшилаш мақсадида ҳозирги кунда амалиётларнинг тактикаси, муддати ва хажмини дифференциал танлаш ва анъанавий усуллардан ишончлилиги анчагина баланд бўлган замонавий фаол ривожланиб бораётган усулларни татбиқ этиш каби йўналишлар фаол ривожланиб бормокда. Оператив коррекцияни танлашда асосланмаган тактикасини танлашга сабаб бўлиши мумкин бўлган нуқсоннинг шакли ва турини бахолашда йўлга қўйилган ҳатолик сабаблари таҳлилининг ахамияти шубхасиздир. Юқорида таъкидланганлардан келиб чикиб, ушбу тадқиқот қиз болаларда аноректал нуқсоннинг асосий клиник турларининг хусусиятлари ва хирургик амалиёт усулини танлашга асосланган ҳолда нуксонларнинг ташхисоти ва давоси усулларини оптималлаштиришга бағишланган.
Ҳозирги кунда давлатимиз соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳотлаштириш шароитида кўрсатилаётган тиббий хизматнинг юқори сифатини таъминлаш устувор йўналишлардан бири бўлиб ҳисобланади. Бу муаммонинг ҳал қилиниши «аҳоли ўртасида касалланиш даражаси ва ўлим кўрсаткичини камайтириш»га каратилган 2017-2021 йилларда Узбекистан Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари билан чамбарчас боғлиқ4. Бу вазифаларни амалга ошириш, шу жумладан, қиз болаларда аноректал мальформациялар асосий клиник турларининг диагностикаси, хирургик амалиёт тактикаси ва усулини танлашни оптималлаштириш асосида комплекс текшириш ва хирургик коррекция натижаларини яхшилаш долзарб йўналишлардан бири бўлиб ҳисобланади.
Узбекистан Республикаси Президентининг 2014 йил 16 мартдаги ПФ-4985-сон «Шошилинч тиббий ёрдамни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони, 2017 йил 20 июндаги ПҚ-3071-сон «"Узбекистан Республикаси аҳолисига 2017-2021 йилларда ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори ҳамда ушбу соҳада қабул қилинган бошқа меъёрий-хукуқий хужжатларда белгиланган вазифаларни бажаришга мазкур диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади қиз болаларда аноректал мальформациялар асосий клиник турларининг диагностикаси, хирургик амалиёт тактикаси ва усулини танлашни оптималлаштириш асосида хирургик коррекция натижаларини яхшилашдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
болаларда аноректал аномалияларнинг оралиқ ва пастки окмали турларининг хирургик коррекция усули ишлаб чиқилган;
қиз болаларда аноректал мальформациялар асосий клиник турларнинг клиник хусусиятлари ва диагностикаси ёрдамчи усулларининг маълумотлари системалаштирилган;
қўшилиб келган аномалиялар 94% ҳолларда боланинг холатига салбий таъсир этмаслиги, бирок амалиётдан кейинги функционал ва резидуал бузилишлар ёмонлашишига ундовчи омил бўлиши исботланган;
амалга оширилган даволаш тактикаси ва оператив амалиёт турли усулларининг қиёсий характеристикаси асосланган.
Хулоса
1. АРМ билан оғриган болалар ўртасида асосий клиник вариантлар (76,2%) ва камдан кам кузатиладиган минтақавий шакллари (23,8%) таркибида нозологик вариантлар хилма хиллиги ва окма шаклларининг устунлиги (78,6%) бўйича қиз болалар 48,6%ни ташкил этади. Якуний ташхис қўйиш учун операциядан олдин максадли комплекс текширувлар ҳамда аномалиялар тури ва анатомик вариантларининг интраоперацион верификациясини ўтказиш зарур.
2. Хирургик тактика ва жаррохлик аралашувининг усулини танлаш АРМнинг анатомик шакли, локализацияси, оқма йўли, умумий клоакал канал ёки урогенитал синуснинг узунлиги ва диаметрига боғлик бўлади. Муддати чўзилган максимал радикал аралашув принципига мувофик -неонатал даврда боскичли давонинг бошланиши, эрта кўкрак ёшида коррекцияловчи операциянинг ўтказилиши-шубхасиз афзалликларга эта.
3. АРМнинг шакли ва анатомик хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда дифференциацияланган ёндошиш қиз болаларда колостома қўйишни камайтириш (12,7%) имконини берди; бунга кўрсатмалар: аномалиянинг мураккаб варинатлари (50,0%), боладаги соматик фоннинг нохушлиги (30,0%), такрорий хирургик операцияларни талаб этувчи асоратлар (15,0%), шунингдек операция пайтида ёки операциядан кейинги илк даврда юзага келган асоратлар (5%) ҳисобланади.
4. Даволанишдан кейинги якин (13,3%) ва узок (22,7%) даврларда асоратлар частотаси ва тури АРМ шакли, операция усули, бошка аъзолардаги бирга кечувчи органик (30,6%) ёки функционал бузилишлар (69,4%), оралиқ косметик бузилишларидан қатъий назар нажасни тута олмаслик (14,3%) ёки сурункали колостаз (21,4%) кўринишларида намоён бўлади.
5. Асосий гурухда операциядан кейинги илк асоратларнинг 10,1%дан 3,2%гача ва ўлим ҳолатининг 5,1%дан 0%гача камайиши, яхши натижаларнинг 2,5 баробар кўпайиши, коникарсиз натижаларнинг уч баробар камайиши, ишлаб чиқилган диагностик ва оператив тактиканинг самарадорлигидан далолат беради.
Қариялар ва кекса ёшдаги беморларда қорин бўшлиғи пастки қавати операцияларида унилатерал спинал анестезияни биринчи марта қўлланилиши
ўтказиш: қариялар ва кекса ёшдаги беморларда қорин бўшлиғи пастки қаватида операция вақтида
симметрик спинал ва унилатерал спинал анестезияларни баҳолаш. 30 нафар бемор розилигидан сўнг тадқиқот ишига киритилди (13 нафар аёллар ва 17 нафар эркаклар). Нейроаксиал блокада ўтказиш турига қараб улар 15 нафардан 2 гуруҳга ажратилди. Мотор ва сенсор блокларни аниқлаш асосида нейроаксиал блокадалар клиникасининг солиштирма баҳоланиши ўтказилди. Гипербарик бупивакаин эритмасини ёрдамида унилатерал спинал анестезия қорин бўшлиғи биринчи қаватида бир ёнли операцияларда яхши таъсир қилувчи оғриқсизлантириш усули бўлиб операциядан кейинги даврда адекват оғриқсизлантирувчи ҳисобланади.
Қарилик катаракталари жарроҳлигида туннель экстракция усули билан бажарилган операцияларининг натижаларини таҳлил қилиш
Қандли диабетда оёқ юзининг йирингли-некротик зарарланишини даволашда лазерли фотодинамик терапия
Қандли диабетда оёкларнинг йирингли-некротик зарарланишларини даволашда комплекс ёндашув
даволанган 115 беморнинг хирургик даволаниш натижалари таҳлил қилинган. Комплекс даволашнинг
тахлили шуни курсатдики, перфтораннинг қўлланилиши жароҳатнинг инфекциядан тозаланишини 4-5 кунга тезлаштириб, патологик жараённинг авж олишини камайишига патогенетик шарт шароитлар
яратилишига, оёкларнинг юкори ампутацияларини бажарилишининг 36% дан 12% гача, ўлимнинг
15,78% дан 5,17% гача камайишига олиб келиб беморлар даволаниш муддатини 19,5±3,5 дан 12,5±1,5
тўшак кугача кисқартиради.
ҚАНДЛИ ДИАБЕТ ФОНИДА БОШ ВА БЎЙИН СОҲАСИДАГИ ЙИРИНГЛИ ЯЛЛИҒЛАНИШ КАСАЛЛИКЛАРИНИ КЕЧИШИ ВА ДАВОЛАШ ХУСУСИЯТЛАРИ
Қандли диабет касаллигида оёқлар критик ишемияси билан зарарланган беморлар болдир ампутациясидан кейинги йирингли асоратларнинг сабаблари ва уларни профилактикаси йўллари
Қандли диабет касаллиги билан оғриган беморларда ўпка ўткир абсцесси ва гангренасининг диагностикаси ва даволаш усулларини такомиллаштириш
узоқ муддатли танланган интра-артериал катетер терапияси орқали катта миқдорда
антибактериал дорилардан маҳаллий фойдаланиш мумкин
Қалқонсимон бези касалликларини даволашда операция олди тайёргарлик ва анестезия турларини самарадорликларини тахлили
Қалқонсимон без яхши сифатли касалларининг операциясидан кейинги Қолдиқ тиреоид тўқиманинг функционал ҳолати
кўрсатдики, операциядан кейинги эутиреоз сақланиши учун қалқонсимон без касалликларида асосан субтотал резекция қилиш мақсадга мувофиқдир
Қалқонсимон без тугунли ҳосиласи бўлган беморларда хирургик даволаш натижаларининг таҳлили
- 1-25 / 717
- Keyingi