“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
89
TIBBIY FIZIKA FANINI O‘QITISHDA GAMIFIKATSIYA: INTERAKTIV O‘YINLAR
ORQALI O‘QUV MOTIVATSIYASINI OSHIRISH
Choriyeva Mahfuza Sadriddinovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, tabiiy fanlar kafedrasi o’qituvchisi
Annotatsiya.
Zamonaviy tibbiy ta’lim talabalardan nafaqat bilim, balki faol ishtirok, mustaqil
fikrlash va klinik vaziyatlarda tezkor qaror qabul qilishni talab qilmoqda. Shu nuqtai nazardan
qaralganda, gamifikatsiya — ya’ni o‘quv jarayoniga o‘yin elementlarini integratsiya qilish — tabiiy
fanlar, xususan, tibbiy fizika fanini o‘qitishda samarali yondashuv sifatida tobora ko‘proq e’tibor
qozonmoqda. Ushbu tezisda tibbiy fizika fanini gamifikatsiya vositalari orqali interfaol o‘rgatishning
nazariy asoslari, amaliy imkoniyatlari va natijaviy samaradorligi o‘rganiladi. Gamifikatsiya modeli
sifatida Quizizz, Kahoot, Classtime kabi onlayn platformalarning afzalliklari tahlil qilinadi hamda
an’anaviy ta’lim bilan solishtirilgan holda gamifikatsiyalashgan darslar tahlili statistik natijalar bilan
asoslanadi.
Kalit so’zlar:
Gamifikatsiya, tibbiy fizika, interfaol ta’lim, motivatsiya, Quizizz, Kahoot,
o‘quv samaradorligi, klinik kompetensiya, o‘yinlashtirish, ta’lim texnologiyalari.
Abstract.
Modern medical education requires students not only to acquire knowledge, but
also to actively participate, think independently, and make quick decisions in clinical situations. In
this context, gamification—the integration of game elements into the learning process—is gaining
increasing attention as an effective approach to teaching natural sciences, particularly medical
physics. This thesis examines the theoretical foundations, practical possibilities, and resulting
effectiveness of interactive teaching of medical physics through gamification tools. The advantages
of online platforms such as Quizizz, Kahoot, and Classtime as gamification models are analyzed, and
the analysis of gamified lessons compared to traditional education is substantiated by statistical
results.
Keywords:
Gamification, medical physics, interactive learning, motivation, Quizizz, Kahoot,
learning effectiveness, clinical competence, gamification, educational technologies.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim jarayoni ilgari mavjud bo‘lgan statik, o‘qituvchi markazli modeldan
dinamik, talabaga yo‘naltirilgan tizimga o‘tishni taqozo etmoqda. Ayniqsa, tibbiyot sohasidagi oliy
ta’lim muassasalari oldida klinik tafakkurni shakllantiruvchi, analitik fikrlashni rivojlantiruvchi,
mustaqil qaror qabul qilishga tayyor mutaxassislar tayyorlashdek dolzarb vazifa turibdi. Bu esa, tabiiy
fanlarni, jumladan, tibbiy fizika fanini o‘qitishda interfaol, innovatsion yondashuvlar talab etilishini
anglatadi [1]. Shu ma’noda, gamifikatsiya — ya’ni o‘qitish jarayoniga o‘yin texnologiyalarini
integratsiya qilish — tabiiy fanlarni o‘rgatishning yangi bosqichiga asos solmoqda.
Gamifikatsiya (ing. “gamification”) atamasi dastlab IT texnologiyalarida foydalanuvchi
e’tiborini tortish uchun ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, bugungi kunga kelib pedagogik jarayonlarda,
ayniqsa, STEM fanlarini o‘rgatishda keng qo‘llanila boshladi [2]. Ushbu metod talabalar orasida
raqobatni, ishtirokchilikni va darsga bo‘lgan ichki motivatsiyani kuchaytiradi. O‘yin orqali o‘qitish
talabalarda hissiy yondashuvni kuchaytiradi, ayniqsa qiyin, abstrakt tushunchalarni tushunishni
osonlashtiradi. Bu jihat, ayniqsa, tibbiy fizika fanida — to‘lqinlar, qon bosimi, elektromagnit
nurlanish, energiya aylanishi kabi murakkab mavzularni o‘zlashtirishda ayniqsa muhimdir [3].
Tibbiy fizika — klinik faoliyat uchun zarur bo‘lgan muhim asosiy fanlardan biri bo‘lib, unda
o‘rgatiladigan nazariy bilimlar talabaning keyinchalik amaliy muolajalarni tushunishi va ularga ilmiy
asosda yondashishi uchun zarurdir. Ammo mazkur fanning quruq formulalar va nazariyalarga
boyligi, talabalar tomonidan “qiyin” deb qabul qilinishi, uni o‘rgatishda an’anaviy yondashuvlardan
uzoqlashishni talab etadi. Shu sababli, ta’limni soddalashtirish, talabalarni o‘zlashtirish jarayonida
faol ishtirokchi qilish, darslarni interaktiv va qiziqarli ko‘rinishda o‘tkazish uchun gamifikatsion
metodlar — ya’ni o‘yin shaklidagi o‘qitish — tobora ko‘proq e’tiborni tortmoqda [4].
Bugungi kunda gamifikatsiyaga asoslangan onlayn platformalar soni ortib bormoqda.
Jumladan, Kahoot, Quizizz, Quizlet, Classtime kabi tizimlar orqali o‘quv materiallari test, viktorina,
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
90
topishmoq yoki turnir shaklida berilishi mumkin. Bu o‘yinlar nafaqat raqobatbardoshlikni oshiradi,
balki talabalarni dars davomida faol bo‘lishga, o‘z ustida ishlashga, o‘z bilimlarini tekshirishga va
xatolaridan saboq olishga undaydi. Bu esa, oxir-oqibatda, o‘quv samaradorligini oshiradi [5].
Ushbu tezisda aynan tibbiy fizika fanini o‘qitishda gamifikatsion uslublardan qanday
foydalanish mumkinligi, ularning pedagogik va psixologik asoslari, talabalarning motivatsiyasi, faol
ishtiroki, o‘zlashtirish darajasi va refleksiv kompetensiyasiga ta’siri ilmiy-amaliy misollar orqali
yoritiladi. Shuningdek, Andijon davlat tibbiyot instituti, Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
tabiiy fanlar kafedrasi hamda xalqaro amaliyotlardan olingan dalillar orqali, gamifikatsiya o‘qitish
sifatini oshirishda samarali vosita ekanligi isbotlanadi. Maqsad — gamifikatsiya orqali dars sifati va
natijadorligini oshirish, talaba va o‘qituvchi o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni kuchaytirish, klinik
tafakkur asoslarini shakllantirish, o‘qituvchining monitoringini soddalashtirishdir [6].
Tadqiqot davomida tibbiy yo‘nalishdagi 1-kurs talabalari o‘rtasida eksperiment o‘tkazilib,
ikki guruhga ajratilgan talabalarning nazariy bilim darajasi, darsga bo‘lgan ishtiyoqi va o‘zlashtirish
ko‘rsatkichlari Likert shkalasi va T-test orqali baholandi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, gamifikatsiya
asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda qatnashgan talabalar orasida o‘quv jarayoniga ijobiy
munosabat, faol ishtirok va mustahkam eslab qolish darajasi yuqori bo‘lgan. Bunday natijalar ushbu
metodikaning motivatsiyani oshirish, kompleks bilimlarni samarali singdirish va nazariy bilimni
amaliy kompetensiyaga aylantirishdagi o‘rni muhimligini ko‘rsatadi.
Gamifikatsiya o‘qituvchilar uchun ham bir qator imkoniyatlar yaratadi: ular o‘quv materialini
bosqichma-bosqich berish, qiyinlik darajasini moslashtirish, o‘quvchilarni reyting tizimi orqali
rag‘batlantirish, refleksiya asosida takomillik kiritish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ayniqsa, tibbiy va
biologik fizika fanidagi abstrakt tushunchalarni (masalan: nurlanish, qon bosimi, to‘lqinlar, energiya
almashinuvi) real hayot bilan bog‘lab tushuntirishda vizual, interaktiv vositalar katta ahamiyat kasb
etadi.
Shuningdek, maqolada tibbiy oliy ta’lim muassasalari uchun moslashtirilgan gamifikatsion
model ishlab chiqiladi. Mazkur modelda nazariy bilimlar, laborator mashg‘ulotlar, reflektiv
topshiriqlar va klinik holatlar gamifikatsiyalashgan topshiriqlar shaklida integratsiyalashgan bo‘ladi.
Bu yondashuv, ayniqsa, tabiiy fanlarni amaliy jihatdan o‘zlashtirishni ko‘zlagan tibbiyot talabalariga
mo‘ljallangan. Tadqiqot yakunida tavsiya etilayotgan metodikaning mustahkam ilmiy-metodik
asosga ega ekanligi asoslanadi va uni tibbiyot oliygohlarining o‘quv dasturlariga integratsiya qilish
zarurligi ta’kidlanadi.
Asosiy qism.
Tibbiy fizika fanini o‘qitishda gamifikatsiya metodlaridan foydalanish
talabalarning darsga bo‘lgan e’tiborini oshirish, bilimlarni faol o‘zlashtirish va amaliyotga
yaqinlashtirishda muhim rol o‘ynaydi. Bunda o‘yin elementlari orqali o‘quv jarayonini qiziqarli,
interaktiv va psixologik jihatdan qulay holga keltirish mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
gamifikatsiyalashgan darslarda qatnashgan talabalar nazariy bilimlarni chuqurroq o‘zlashtiradi,
darsga nisbatan qoniqish darajasi yuqori bo‘ladi hamda o‘rganilgan bilimlarini real klinik holatlar
bilan bog‘lay oladi [1].
Ushbu tadqiqot doirasida Termiz iqtisodiyot va servis universitetining Tabiiy fanlar
kafedrasida tibbiy yo‘nalishdagi 1-kurs talabalari bilan tajriba o‘tkazildi. 60 nafar talaba ikkita
guruhga bo‘lindi: nazorat guruhi (an’anaviy dars) va eksperimental guruh (gamifikatsiya asosida
o‘tilgan dars). Dars mavzusi — “Elektromagnit to‘lqinlar va ularning organizmga ta’siri” bo‘ldi.
Eksperimental guruhda dars Quizizz va Kahoot platformalaridan foydalangan holda viktorina,
jamoaviy musobaqa va interaktiv testlar shaklida olib borildi. Nazorat guruhida esa shu mavzu
an’anaviy slayd, leksiya va yozma savol-javob orqali o‘qitildi.
Darsdan so‘ng har ikkala guruhga 20 ta savoldan iborat test sinovi o‘tkazildi va natijalar
quyidagicha bo‘ldi: eksperimental guruhdagi talabalar o‘rtacha 83,5% to‘g‘ri javob bergan bo‘lsa,
nazorat guruhida bu ko‘rsatkich 69,2% ni tashkil etdi. Shuningdek, talabalar orasida o‘quv
motivatsiyasi Likert shkalasi asosida baholandi. Savollarda talabalar darsdan mamnunlik,
tushunarlilik, ishtirok darajasi va qayta qatnashish istagini 5 ballik shkalada baholadilar.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
91
Gamifikatsiya asosida o‘qitilgan guruhda mamnunlik 4,7 ball, ishtirok darajasi 4,9 ball, tushunarlilik
4,6 ball bo‘lgan bo‘lsa, nazorat guruhida bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 3,8; 3,5; 3,6 ball bo‘ldi [2].
Statistik tahlil SPSS 25.0 dasturida T-test usuli orqali olib borildi. Bu test guruhlar o‘rtasidagi
o‘rtacha natijalar farqining statistik ahamiyatini aniqlaydi. Tahlil natijalariga ko‘ra, p qiymati <0,05
(aniq p = 0.018) bo‘lganligi tufayli farq statistik jihatdan ishonchli deb topildi. Bu esa gamifikatsiya
orqali o‘tilgan darslar talabalar bilim darajasiga ijobiy ta’sir qilganini ko‘rsatadi [3].
Bundan tashqari, talabalar bilan o‘tkazilgan suhbat va reflektiv yozma ishlar orqali
gamifikatsiya darslarining psixologik jihatdan engil, qulay va do‘stona muhit yaratganligi ma’lum
bo‘ldi. Talabalar “darsda raqobat, qiziqish va o‘z-o‘zini baholash imkoniyati bo‘lganini” qayd etdilar.
Shu bilan birga, o‘yin elementlari yordamida murakkab fizika tushunchalari (masalan: elektromagnit
spektr, to‘lqin uzunligi, energiya kuchlanishi) oddiy til bilan tushuntirilib, osonroq yodda qolganligini
ta’kidladilar [4].
Xalqaro tajribalarda ham gamifikatsiyadan tibbiy ta’limda foydalanish yildan-yilga
kengaymoqda. AQShning Harvard Medical School, Kanada va Koreya universitetlari ushbu usulni
darslarda qo‘llab, muvofiq dasturlarni ishlab chiqqan. Jumladan, “Body Interact” va “Prognosis: Your
Diagnosis” kabi gamifikatsiyalashgan ilovalar orqali talabalar virtual klinik holatlarni hal qilish orqali
biologiya va fizika bilimlarini real tibbiyot kontekstida mustahkamlashadi [5].
Xulosa qilib aytganda, gamifikatsiya — bu oddiy o‘yin emas, balki zamonaviy pedagogik
konsepsiya bo‘lib, talabalarni o‘quv jarayonining markaziga olib chiqadi. Ular bilimlarni sinovdan
o‘tkazish, baholash, muhokama qilish, xatolardan saboq olish va bilimlarni amaliyotda qo‘llashga
o‘rganadilar. Bu esa klinik kompetensiyalar shakllanishining muhim bosqichidir [6].
Xulosa.
Tibbiy ta’limda, ayniqsa tabiiy fanlar, jumladan tibbiy fizika fanini o‘qitishda
gamifikatsiya yondashuvi ta’lim sifatini sezilarli darajada oshirish imkoniyatini beradi. Ushbu metod
o‘quvchilarda nafaqat bilim, balki mustaqil fikrlash, muammo yechish ko‘nikmalarini
shakllantirishga xizmat qiladi. Tadqiqot davomida olib borilgan eksperimentlar, statistik tahlillar va
talabalar bilan interaktiv muloqotlar gamifikatsiyalangan darslarning samaradorligini ilmiy asosda
tasdiqladi.
Gamifikatsiya, avvalo, talabaning e’tiborini jalb qilishga, uni o‘quv jarayonida faol
ishtirokchiga aylantirishga xizmat qiladi. Dars jarayonida qo‘llanilgan Quizizz, Kahoot kabi
platformalar yordamida talabalar bilimlarini doimiy baholash, raqobat muhitida o‘zlarini sinab
ko‘rish, xatolar ustida ishlash imkoniyatiga ega bo‘lishdi. Raqamli o‘yinlar orqali o‘rganilgan
mavzular mustahkam yodda qoldi, mavzuni tushunish darajasi ortdi, va eng asosiysi, talabalar fizika
faniga nisbatan ijobiy munosabat bildira boshlashdi [1].
Gamifikatsiya asosidagi darslar nafaqat bilimlar sifatini oshirdi, balki talabalar
motivatsiyasini ham yuqori darajada ta’minladi. Likert shkalasi asosida o‘tkazilgan so‘rovnomalar
natijasida gamifikatsiyalangan darslarda qatnashgan talabalarning o‘zlashtirish, qiziqish, ishtirok va
davomiylik ko‘rsatkichlari yuqori bo‘ldi. Bu holat o‘z navbatida, o‘qituvchilar uchun samarali
monitoring mexanizmi bo‘lib xizmat qildi. O‘yinlar orqali natijalarni tezkor baholash, bilimlarni
differensial yondashuvda qayta tushuntirish, talabalar orasida qiyinchilik darajasini aniqlash va
individual yondashuvni qo‘llash imkoniyati yaraldi [2].
Gamifikatsiya talabalarning klinik tafakkurini rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi.
Tibbiy fizika fanida o‘rganiladigan qon bosimi, yurak EKG signallari, to‘lqinlar, radiatsiya kabi
murakkab tushunchalarni simulyatsion o‘yinlar orqali virtual holatda sinab ko‘rish — talabalarni real
tibbiy holatlarga tayyorlaydi. Bu, ayniqsa, klinik fanlar bilan integratsiya imkonini beradi. Virtual
gamifikatsiyalashgan platformalar (Body Interact, Visible Body) orqali o‘quvchi o‘z bilimlarini
hayotiy holatlar bilan sinab ko‘radi va bu, o‘z navbatida, klinik kompetensiyani shakllantirish uchun
qulay muhit yaratadi [3].
Shuningdek, gamifikatsiyaning psixologik foydasi ham yuqori baholandi. Talabalar o‘zlarini
darsda erkin his qilishdi, psixologik to‘siqlar kamaydi. Bu esa o‘qituvchi va talaba o‘rtasida ochiq,
konstruktiv muloqotni shakllantirdi. Ayniqsa, talabalar orasida o‘zaro raqobat, jamoaviy ish, tezkor
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
92
fikrlash, g‘oyaviy almashinuv yuzaga keldi. Bunday muhit esa zamonaviy ta’lim konsepsiyasining
markazida turuvchi kompetensiyaviy yondashuvga mos keladi [4].
Olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, gamifikatsiya usullarini o‘qitish jarayoniga
integratsiya qilishda quyidagi tavsiyalarni inobatga olish lozim:
1.
Har bir dars mavzusi uchun mos o‘yin shaklini tanlash (test, viktorina, role-play).
2.
Talabaning individual tayyorgarligiga mos darajadagi savollar tuzish.
3.
O‘yin yakunida natijalarni muhokama qilish va tahlilga asoslangan fikr bildirish.
4.
Virtual simulyatsion vositalardan (Visible Body, ECG Sim Pro, Prognosis App)
foydalanish.
5.
Barcha dars jarayonlarini raqamlashtirish orqali monitoring tizimini ishlab chiqish [5].
Xulosa qilib aytganda, gamifikatsiya bugungi tibbiy ta’limda an’anaviy yondashuvlarga
muqobil, samarali va zamonaviy yechimdir. U o‘qituvchidan ijodkorlik, innovatsion yondashuv,
moslashuvchanlik va talaba bilan faol hamkorlik talab etadi. Gamifikatsiya orqali o‘qitilayotgan
darslar o‘qituvchi va talaba uchun yangi imkoniyatlar ochadi, ta’lim sifatini oshiradi va eng asosiysi
— bo‘lajak tibbiyot xodimlarida klinik tafakkurni shakllantirishga xizmat qiladi [6].
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
[1] Ахмедова М. А., Юнусова Ш. Т. Использование геймификации в медицинском
образовании: современные подходы и перспективы // Современные проблемы науки и
образования. – №6. – С. 84–90. – 2022.
[2] Касымов Ж. Р., Бахрамова Ш. Г. Геймификация как способ повышения учебной
мотивации студентов // Педагогика и психология профессионального образования. – №2. – С.
112–117. – 2021.
[3] Al-Azawi R., Al-Faliti F., Al-Blushi M. Educational gamification vs. game-based
learning: Comparative study. – International Journal of Innovation, Management and Technology,
7(4), pp. 132–136. – 2016.
[4] Baranowski T., Buday R., Thompson D.I., Baranowski J. Playing for real: video games
and stories for health-related behavior change. – American Journal of Preventive Medicine, 34(1),
pp. 74–82. – 2008.
[5] Qodirov S. R., Abduraxmonova M. R. Ta’limda interaktiv texnologiyalar: nazariy va
amaliy asoslar. – Toshkent: TDPU nashriyoti. – 148 bet. – 2020.
[6] Gorbunova N. V. & Putilova M. M. Gamification as an innovative method in teaching
medical disciplines // Higher Education in Russia. – Vol. 29, No. 8–9, pp. 149–157. – 2020.
