“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
187
INULINNI TIBBIYOTDA QO’LLANISHI
Eshkarayev S.Ch., Inoyatova N.Q.
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz sh, Faravon massivi 43B-uy, e-mail:
sadridin_eshkarayev@tues.uz
Annotatsiya
Inulin - bu prebiyotiklarning bir turi. U oshqozonda hazm bo'lmaydi va so'rilmaydi. U ichakda
qoladi va ba'zi foydali bakteriyalarning ko'payishiga yordam beradi Inulin - bug'doy, piyoz, banan,
pirasa, artishok va qushqo'nmas kabi turli xil mevalar, sabzavotlar va o'tlar tarkibidagi kraxmalli
modda. Qo'shimchalarda ishlatiladigan inulin ko'pincha hindibo ildizlarini issiq suvda namlashdan
kelib chiqadi. Odamlar vazn yo'qotish, ich qotishi va diabet uchun og'iz orqali inulindan
foydalanadilar. Bundan tashqari, yuqori qon yog'lari, shu jumladan xolesterin va triglitseridlar va
boshqa ko'plab holatlar uchun ham qo'llaniladi. Inulinni quyidagi kasaliklarda qanday vazifa
bajarishini ko’rib chiqamiz.
Qabziyat. Inulinni og'iz orqali qabul qilish ba'zi bolalar va kattalardagi ich qotishidan xalos
bo'lishga yordam beradi. Najaslar sonini haftada bir martagacha oshiradi. Ammo bu noqulaylikni
kamaytirmasligi mumkin.
Qandli diabet. Inulinni diabetga qarshi dorilar bilan birga og'iz orqali qabul qilish, diabetga
chalingan ba'zi odamlarda qisqa muddatli qon shakar darajasini yaxshilashi mumkin.
Kalit so’zlar:
Inulin, qushqo’nmas,diabetdagi o’rni,qisqa va uzoq ta’sir qiluvchi fa’zalari,
homiladorlikdagi o’rni, inulinni qo’llash uchun 2 toifasi , inulinni kun davomida taqsimlanishi, dietali
inulin.
ПРИМЕНЕНИЕ ИНУЛИНА В МЕДИЦИНЕ
Эшкараев С.Ч., Иноятова Н.К.
Термезский университет экономики и сервиса, г. Термез, массив Фаравон, 43Б, e-mail:
sadridin_eshkarayev@tues.uz
Абстрактный
Инулин — это разновидность пребиотика. Он не переваривается в желудке и не
всасывается. Он остается в кишечнике и способствует росту некоторых полезных бактерий.
Инулин — это крахмалистое вещество, которое содержится в различных фруктах, овощах и
травах, таких как пшеница, лук, бананы, лук-порей, артишоки и спаржа. Инулин,
используемый в добавках, часто получают путем замачивания корней цикория в горячей воде.
Люди используют инулин перорально для снижения веса, запоров и диабета. Он также
используется при высоком уровне жиров в крови, включая холестерин и триглицериды, и
многих других состояниях. Давайте посмотрим, какую роль инулин выполняет при
следующих заболеваниях.
Запор. Пероральный прием инулина может помочь облегчить запор у некоторых детей
и взрослых. Увеличивает количество стула до одного раза в неделю. Но это не может
уменьшить дискомфорт.
Диабет. Пероральный прием инулина вместе с лекарствами от диабета может
кратковременно улучшить уровень сахара в крови у некоторых людей с диабетом.
Ключевые слова:
инулин, спаржа, роль при диабете, фазы короткого и длительного
действия, роль при беременности, 2 категории применения инулина, распределение инулина
в течение дня, пищевой инулин.
USE OF INULIN IN MEDICINE
Eshkarayev S.Ch., Inoyatova.N.Q.
Termiz University of Economics and
Service, 43B Faravon massif, Termiz city, e-mail: sadridin_eshkarayev@tues.uz
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
188
Abstract
Inulin is a type of prebiotic. It is not digested in the stomach and is not absorbed. It stays in
the gut and helps the growth of some beneficial bacteria. Inulin is a starchy substance found in a
variety of fruits, vegetables and herbs such as wheat, onions, bananas, leeks, artichokes and
asparagus. The inulin used in supplements is often derived from soaking chicory roots in hot water.
People use inulin by mouth for weight loss, constipation, and diabetes. It is also used for high blood
fats, including cholesterol and triglycerides, and many other conditions. Let's see what role inulin
performs in the following diseases.
Constipation. Taking inulin by mouth can help relieve constipation in some children and
adults. Increases the number of stools to once a week. But this may not reduce the discomfort.
Diabetes. Taking inulin by mouth along with diabetes medications can improve short-term
blood sugar levels in some people with diabetes.
Key words:
Inulin, asparagus, role in diabetes, short and long-acting phases, role in
pregnancy, 2 categories of inulin use, distribution of inulin during the day, dietary inulin.
Kirish:
Inulin neytral ta'mga ega va rangsiz, teksturasiz va juda eriydi, bu uni suvga, sut
mahsulotlariga yoki boshqa suyuqliklarga qo'shish imkonini beradi. Inulin yuqori haroratlarda
barqaror, shuning uchun uni pishirish yoki pishirishdan oldin ovqatga qo'shish yoki issiq
suyuqliklarga aralashtirish mumkin.
Og'iz orqali qabul qilinganda: Inulin ko'pchilik uchun oziq-
ovqatlarda mavjud bo'lgan miqdorda xavfsizdir. Qisqa muddatli qo'shimcha sifatida qabul qilinganda
kattalar uchun xavfsiz bo'lishi mumkin. Kuniga 8-18 gramm dozalari 24 haftagacha xavfsiz
ishlatilgan. Eng ko'p uchraydigan yon ta'sirlar gaz, shishiradi, diareya, ich qotishi va kramplarni o'z
ichiga oladi. Ushbu nojo'ya ta'sirlar inulinning yuqori dozalari (30 grammdan ortiq) bilan og'irroq
bo'ladi.
Homiladorlik va emizish: Inulin homilador yoki emizish davrida oziq-ovqat tarkibida mavjud
bo'lgan miqdorda foydalanish uchun xavfsizdir.
Metod:
Inulin qo'shimchalari ko'pincha kattalar tomonidan 4-8 hafta davomida og'iz orqali
kuniga 10-40 gramm dozada qo'llaniladi. Inulinni klinik amaliyotda, asosan, turli xil etiologiyalarning
qandli diabetini, shuningdek, baʼzi ruhiy va boshqa kasalliklarni davolash uchun ishlatiladi. Inulin
bilan davolash uglevod almashinuvi buzilishlarini maksimal darajada qoplashga, giperglikemiyaning
oldini olishga va diabetes mellitus asoratlarining oldini olishga qaratilgan. Inulinni qoʻllash 1-toifa
diabet bilan ogʻrigan odamlar uchun juda muhim va 2-toifa diabet bilan kasallangan odamlar uchun
bir qator holatlarda qoʻllanishi mumkin.
Inulinni qo’llash bo’yicha koʻrsatmalar.
1-toifa diabet.
Ketoatsidoz, diabetik giperosmolyar, giperlaksidemik
Qandli diabetda homiladorlik va tugʻish.
2-toifa diabet insulinning sezilarli dekompensatsiyasi.
2-toifa qandli diabetni davolashning boshqa turlari saradorligi boʻlmaganda.
Qandli diabetda sezilarli vazn yoʻqotish.
Diabetik nefropatiya.
Inulin dozasini tanlash jarayonida Oʻz-oʻzini nazorat qilish kundaligini yuritish tavsiya etiladi
va unga quyidagilar kiradi:
Inulinning bazal sekretsiyasi;
Inulinning ragʻbatlantirilgan (oziq-ovqat) sekretsiyasi.
Bazal sekretsiya ovqat hazm qilish davrida va uyqu paytida glikemiyaning optimal darajasini
taʼminlaydi, ovqatdan tashqari tanaga kiradigan glyukozadan foydalanishga yordam beradi
(glyukoneogenez, glikoliz). Uning tezligi 0,5-1 birlik/soat yoki haqiqiy tana vazniga 0,16-0,45 birlik,
yaʼni kuniga 12-24 birlik. Jismoniy mashqlar va ochlik paytida bazal sekretsiya soatiga 0,5
birlikgacha kamayadi. Ragʻbatlantirilgan—oziq-ovqat insulinining sekretsiyasi postprandial
glikemiya darajasiga toʻgʻri keladi. Qon glyukoza darajasi isteʼmol qilingan uglevodlar darajasiga
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
189
bogʻliq. 1 ta non birligi (XE) uchun oʻrtacha 1-1,5 dona ishlab chiqariladi. Inulin sekretsiyasi kunlik
tebranishlarga bogʻliq. Erta tongda (4-5 soat) bu eng yuqori.
Kunning vaqtiga qarab, oʻrtacha 1 XE ajralib chiqadi:
nonushta uchun — 1,5-2,5 birlik insulin;
tushlik uchun 1,0-1,2 birlik insulin;
kechki ovqat uchun 1,1-1,3 birlik insulin.
Bir birlik insulin qon shakarini har kim uchun har xil tarzda kamaytiradi. Inulinning oʻrtacha
sutkalik dozasining dietali inulin miqdori taxminan 50-60 % (20-30 birlik), bazal inulin esa 40-50 %
ni tashkil qiladi.
Tajriba:
Tajriba qismida
qisqa taʼsir qiluvchi inulin (SDI) va uzoq taʼsir qiluvchi inulin
kombinatsiyasidan foydalanishni ko’rib chiqamiz.
Inulinning oʻrtacha sutkalik dozasi (MAD)
fiziologik sekretsiyaga imkon qadar yaqin boʻlishi kerak.
Kun davomida insulinni tarqatishda SDS ning 2/3 qismini ertalab, tushdan keyin va erta
kechqurun, 1/3 qismini esa kechqurun va kechasi yuborish kerak.
Kun davomida ICD quyidagicha taqsimlanadi:
Nonushta qilishdan oldin
35 %
Tushlikdan oldin
25%
Kechki ovqatdan oldin
30%
Kechasi-insulinning
kunlik
dozasining
10%
Agar kerak boʻlsa, ertalab soat 5-6 da — 4-6 dona. Bir inʼektsiyada 14-16 donadan koʻp
kiritilmasligi kerak. Katta dozani qoʻllash zarurati tugʻilganda, qabul qilish oraligʻini qisqartirish
orqali inʼektsiya sonini koʻpaytirish yaxshiroqdir.
Qisqa taʼsir qiluvchi inulin dozasini tanlashda insulinga boʻlgan talabning kunlik
tebranishlarini hisoblash muhim rol oʻynaydi. Tananing fiziologik xususiyatlaridan kelib chiqqan
holda, bir non birligini assimilyatsiya qilish uchun insulinga boʻlgan ehtiyoj kun davomida oʻzgaradi
va XE uchun 0,5 dan 4 birlik inulingacha boʻlishi mumkin. Ushbu koʻrsatkichlarni aniqlash uchun
asosiy ovqatdan soʻng qondagi glyukoza darajasini oʻlchash, bu vaqtda isteʼmol qilingan non
birliklari sonini va bu non birliklariga etkazib beriladigan qisqa taʼsirli insulin dozasini bilish kerak.
Non birliklari soni va inulin birliklari sonining nisbati hisoblanadi. Agar ovqatdan keyin qondagi
glyukoza darajasi meʼyordan yuqori boʻlsa, ertasi kuni inulin dozasi 1-2 birlikka oshiriladi va
hisoblab chiqiladi. Inulinga individual ehtiyojlarni bilish diabetni intensiv inulin terapiyasi yordamida
davolashda uglevod almashinuvini toʻliq qoplash uchun zaruriy shartdir. Inulinni kiritish uchun
mo'ljallangan shprits qalamlari quyidagi rasmda aks ettirilgan.
Xulosa:
Xulosa qilib quyidagilarni aytadigan bo’lsak, inulin inson organizmi uchun asosiy va
muhim vazifalarni bajarar ekan. Inulinni tibbiyotda qo’llashda asosan organizmga kiritish yo’liga va
qaysi kasaliklarda qancha dozada yuborilishi muhim. Faqat belgilangan dozada qabul qilish kerak.
Qachonki bemor ahvoli yaxshilansa dozasini kamaytirib , bemor ahvoli yomonlashsa dozasini
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
190
ko’paytirish joiz etiladi. Boshqa holatlarda doza nazorat qilinmasa, organizmda qo’shimcha bir necha
patalogiyalarni keltirib chiqaradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Клиническая эндокринология. Руководство, 3-е изд., перераб. и доп. 4000 экз,
«Спутник Врача», Andoza:СПб: Питер, 2002 — 263—270-bet. ISBN 5-272-00314-4.
2.
Питер Дж. Уоткинс. Сахарный диабет, 2 3000 экз, Москва: Бином, 2006 — 34—
40-bet. ISBN 5-9518-0156-
3.
IX. Интенсивная инулинотерапия.“(deadlink). 2011-yil 18-avgustda asl nusxadan
arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 8-avgust.
4.
Питер Дж. Уоткинс. Сахарный диабет, 2 3000 экз, Москва: Бином, 2006 — 38—
46-bet. ISBN 5-9518-0156-7.
5.
Alexander N. Zaykov, John P. Mayer, and Richard D. DiMarchi. Pursuit of a perfect
insulin(ingl.) // Nat. Rev. Drug Discov. — 2016. — Vol. 15. — P. 425—439. —
DOI:10.1038/nrd.2015.36.
6.
Robertfroid MB. Inulin tipidagi fruktanlarni kiritish. Br J Nutr. 2005; 93 (qo'shimcha
1): S13-S25.
7.
Murphy O. Poliol bo'lmagan kam hazm bo'ladigan uglevodlar: oziq-ovqat ilovalari va
funktsional foydalari. Br J Nutr. 2001;85:(qo'shimcha 1):S47-S53.
8.
Tuohy KM, Rouzaud GC va boshqalar. Prebiyotiklar yordamida inson ichak
mikroflorasini salomatlikni yaxshilashga qaratilgan modulyatsiya - samaradorlikni baholash. Curr
Pharm Des. 2005;11:75-90.
9.
Roberfroid M. B. (2007). "Inulin-type fructans: functional food ingredients". Journal
of Nutrition. 137 (11 suppl): 2493S–2502S. doi:10.1093/jn/137.11.2493S. PMID 17951492
10.
Slavin, Joanne (2013-04-22). "Fiber and Prebiotics: Mechanisms and Health
Benefits". Nutrients. 5 (4): 1417–1435. doi:10.3390/nu5041417. ISSN 2072-6643. PMC 3705355.
PMID 23609775.
11.
Mysonhimer AR, Holscher HD (December 2022). "Gastrointestinal effects and
tolerance of nondigestible carbohydrate consumption". Advances in Nutrition. 13 (6): 2237–2276.
doi:10.1093/advances/nmac094. PMC 9776669. PMID 36041173.
