“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
292
KOLXAMINNING PROPENILETINKARBINOL BILAN YANGI HOSILASI SINTEZI
Aliqulov Rustam Valiyevich
Termiz davlat universiteti magistranti Organik kimyo kafedrasi professori
Jumayev Kamoliddin Abdulla o‘g‘li
Termiz davlat universiteti magistranti
Kirish.
Mazkur tadqiqotda Surxondaryo hududida o‘suvchi Colchicum luteum o‘simligidan
olinadigan kolxamin asosida yangi birikmalar sintez qilish masalasi o‘rganilgan. Tadqiqot natijalariga
ko‘ra, propeniletilin karbinolning kolxamin bilan birikishi orqali past toksiklikka ega bo‘lgan 4-
(kolxamin N/propenil-1-butin-2) karbinol birikmasi olingan.
Asosiy qism
. Sintez jarayoni Mannix usulida amalga oshirildi. Kolxamin, propeniletilin
karbinol, va boshqa reaktivlar teng molyar nisbatda ishlatildi. Reaksiya sharoitlari quyidagicha:
reaksiya aralashmasi 80-100°C haroratda 6-8 soat davomida qizdirildi va jarayonning tugallanishi
yupqa qatlamli xromatografiya yordamida aniqlandi.
Yangi sintez qilingan 4-(kolxamin N/propenil-1-butin-2) karbinol birikmasi IR va PMR
spektroskopik usullari yordamida tahlil qilindi. IR spektral ma’lumotlari 1730-1735 sm⁻¹ oralig‘ida
karbonil guruhining mavjudligini tasdiqladi. PMR spektral tahlillarida esa birikmaning asosiy
guruhlarining xarakterli tebranishlari kuzatildi. Sintez qilingan birikma past toksiklikka ega bo‘lib,
uning biologik faolligi kelgusidagi tadqiqotlarda o‘rganilishi lozim.
Xulosa.
Kolxamin asosida propeniletilin karbinol qo‘shib yangi birikma sintez qilindi.
Mazkur tadqiqotda sintez qilingan birikmaning kimyoviy tuzilishi IR va PMR spektroskopiya usullari
yordamida tasdiqlandi. Natijalar sintez qilingan mahsulotning toksiklik darajasini pasaytirish
imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Yusupov M.K., Alikulov R.V. On the reaction of opening of the tetrachodroisoquinoline
core to homoproaporphine bases. Crokiamine structure // electron scientific journal. Tashkent:
“University”, 1992. p. 45-48.
2. Alikulov R.V., Alimnazarov B.Kh., Nuraliev G.T., Geldiev Yu.A. Structure of the new
homoproaporphine alkaloid regecolquin // Universum: Chemistry and biology. electron scientific
journal. 2019. No. 2(56). -p. 8-12.
3. Аликулов Р.В. Алкалоиды Colchicum kesselringii Rgl. и Merendera robusta Bge.
Строения новых гомопроапорфиновых и гомоапорфиновых алкалоидов. Дисс. на
соиск.уч.степ. к.х.н., Ташкент, 1993. С. 53-57.
4. Alikulov R.V., Alimnazarov B.Kh., Geldiev Yu.A., Ruzieva B.Yu. Structure of a new
homoproaporphine alkaloid 12-demethylylutein // Universum: Chemistry and biology. Electron
scientific journal. 2018. No. 3(45)
5. Юсупов М.К., Аликулов Р.В., Чоммадов Б.Ч., Насирова Б., Закиров С. Новые N-
ацилные производные колхамина // Четвертое всесоюзное совещание по химическим
реактивам. Тез. докл. и сообщений. Баку. 1991.
6. Alikulov R.V. Turaev Kh.Kh., Atamurodova D.M., Alimnazarov B.Kh., Durmonova
S.S.Structure of 12-demethylregecoline // Universum: Chemistry and biology. electron scientific
journal. 2019. No. 6(60).
7. Alikulov R.V. The structure of lutherine // Universum: Chemistry and biology: electron
scientific journal. 2019. No. 6(60).
8. S.A. Kholmurodova, Kh.Kh. Turaev, R. Alikulov, A.Kh. Tashkulov, B.A. Xolnazarov,
S.G.Yuldashova,
Kh.E.
Eshmurodov.
PREPARATION
OF
VERMICULITE
AND
POLYPOLYACRYLONITRILE
COMPOSITE
AND
ITS
MODIFICATION
WITH
DIETHANOLAMINE. CHEMICAL PROBLEMS
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
293
9. Y.Sh. Bozorov, Kh.Kh.Turaev, A.H. Toshkulov, R.V. Alikulov, Sh.A.Kasimov,
M.U.Karimov, D.Kh. Shukurov, N.B.Urolov. Synthesis of a New Ion Exchange Membrane based on
Aniline and Nitrocellulose. International Journal of Engineering Trends and Technology
10. Safarov A.M., Turaev Kh. Kh., Toshkulov A.X., Alikulov R.V., Djalilov A.T., Kiyomov
Sh. N., Shukurov D.Kh. Synthesis of High Durability Polyurethane Based on Basalt Mineral.
International Journal of Engineering Trends and Technology
11. Geldiev Yu. A., Ruzieva B. Yu. RV Alikulov, Structure of a new homoproaporphine
alkaloid 12-demethylylutein Universum: Chemistry and biology. electron scientific journal, 45
12. R.V Alikulov The structure of lutherine Universum: Chemistry and biology: electron
scientific journal, 60
