“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
408
AYOLLARDA ONKOLOGIK KASALLIKLAR: HOLATI, DAVOSI VA MUQOBIL
YONDASHUVLAR
Majidova Sabrina Farxodovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Tibbiyot fakulteti I bosqich 24/13-guruh talabasi
E-mail:
Babamuratov Bekzod Ergashevich
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Tibbiyot fakulteti “Tabiiy fanlar” kafedrasi dotsenti (PhD)
E-mail:
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ayollarda uchraydigan onkologik kasalliklar, jumladan sut
bezi, bachadon bo‘yni va tuxumdon saratoni haqida keng qamrovli tahlil berilgan. Kasalliklarning
kelib chiqish sabablari, rivojlanish bosqichlari, diagnostika usullari va zamonaviy davolash
metodlari, shuningdek, xalq tabobatidagi shifobaxsh o‘simliklar bilan qo‘llab-quvvatlovchi
terapiyalar yoritilgan. Maqolada O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimining bu boradagi faoliyati,
mavjud muammolar va istiqbolli takliflar haqida ham fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
onkologik kasalliklar, ayollar salomatligi, sut bezi saratoni, bachadon bo‘yni
saratoni, tuxumdon saratoni, diagnostika, profilaktika, xalq tabobati, O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash
tizimi.
KIRISH
Bugungi kunda ayollar orasida uchraydigan onkologik kasalliklar nafaqat tibbiyot sohasi,
balki jamiyatning ijtimoiy barqarorligi uchun ham dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda.Ushbu
kasalliklarning tarqalishi, kech aniqlanishi va o‘z vaqtida davolanmasligi o‘lim holatlarining ortishiga
olib kelmoqda. 2023-yilgi Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, butun
dunyo bo‘ylab 9,6 million kishi saraton kasalliklaridan vafot etgan bo‘lsa, shundan 35 foizini ayollar
tashkil qilgan. O‘zbekiston bo‘yicha 2022-yilgi statistikada har yili taxminan 14 000 yangi onkologik
holat aniqlanadi, ularning yarmidan ko‘pi ayollar hissasiga to‘g‘ri keladi.
Asosiy qism.
Ayol reproduktiv tizimida uchraydigan o‘smalar — benign (xavfsiz), borderline
(chegaradosh) va malign (xavfli) shakllarda namoyon bo‘ladi. Har bir turdagi o‘sma o‘zining
individual biologik faolligi, organizmda tarqalish xususiyatlari hamda klinik kechishining o‘ziga
xosligi bilan ajralib turadi va bu omillar davolash yondashuvini belgilashda muhim ahamiyat kasb
etadi. Shuning uchun bunday patologiyalarni davolashda individual yondashuv, zamonaviy
diagnostika usullari va kompleks terapiya muhim ahamiyatga ega.
Xavfsiz o’smalar
• bachadon miomasi
• atipik endometriyal giperplaziya;
• chegaradosh tuxumdonlar o’smalari.
• tashqi jinsiy azolrining leukoplakiyasi va kraurozi
Xavfli o’smalar
Bachadonning barcha xavfli o’smalari;
Bachadon byini xavli o’smalari;
• Tuxumdonlar xavfli o’smalari;
• Tashqi jinsiy azolarining xavfli o’smalari;
• Trofoblastik kasalliklar (el bo’goz, chorionik karcinoma)
Terapevtik va diagnostik faoliyat turlari:
• Ayollar jinsiy azolari o’smalari uchun neoadjuvan kimyoterapia.
• Target davoussullari,
• Endoarterial kimyoterapia
Minimal invaziv jarroxlik amaliyotlar:
-kichik chanoq bo’shlig’ini punksiyasi, qorin bo’shlig’i punksiyasi, laparosentez,
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
409
Reproduktiv tizimning tashqi tuzilmalari, vaginal devor hamda bachadon bo‘yni sohalaridan biopsiya
olish – morfologik diagnostikaning asosiy usullaridan biri hisoblanadi. Ushbu protsedura orqali
patologik o‘zgarishlarga uchragan to‘qimalardan namunalar olinib, ularning gistologik tahlili amalga
oshiriladi. Biopsiya natijalari neoplastik jarayonlarning tabiatini aniqlash, malignizatsiya darajasini
baholash va keyingi davolash strategiyasini belgilashda muhim diagnostik ahamiyat kasb etadi.
Tashqi jinsiy a’zolarning kasalliklari uchun jarrohlik amaliyotlar:
-Vulvektomiya
-Kengaytirilgan vulvektomiya. (Vulvektomiya va Dyuken amaliyoti).
-Vaginal o’simtani olib tashlash.
• Diagnostik laparoskopiya.
• Jinsiy organlarning ochiq (qorin) jarrohlik amaliyotlari:
-Myomektomiya.
-Tubovaritektomiya (bir yoki ikki tomonlama).
Bachadonni qo‘shimcha reproduktiv tuzilmalar (tuxumdonlar va tuxum naylari) bilan
birgalikda yoki ularni saqlagan holda ekstirpatsiya (yoki amputatsiya) qilish, ginekologik
onkologiyada keng qo‘llaniladigan jarrohlik amaliyotlaridan biri hisoblanadi. Ushbu operatsion
yondashuvlar bachadonda yoki unga yondosh anatomik tuzilmalar darajasida aniqlangan neoplastik
jarayonlarning tarqalish xususiyatlari va klinik bosqichiga qarab tanlanadi.
Shuningdek, omentektomiya — ya’ni katta chanoq pardasini (omentum majus) rezeksiyalash —
ko‘pincha malign o‘smalarning intraabdominal tarqalishini baholash, kasallikning klinik-stadial
tasnifini aniqlashtirish va davolash samaradorligini oshirish maqsadida bajariladi.
• Yuqori texnologiyali operatsiyalar:
-Bachadonni ortiqlari bilan kengaytirilgan ekstirpasiasi (Vertreym operasiasi).
-Bachadonni ortiqlarisiz kengaytirilgan ekstirpasiasi va tuxumdonlar transposiciasi bilan
-Trachelektomiya (vaginal, abdominal). Albatta, quyida siz so‘ragan iboralarning qisqa,
lo‘nda va rasmiy ilmiy maqola uslubidagi variantlari keltirilgan:
Kichik chanoq a’zolari ekzenterasiyasi:
Pelvik ekzenteratsiya — malign jarayonning tarqalishiga qarab oldingi, orqa yoki to‘liq
shakllarda amalga oshiriladigan radikal jarrohlik usulidir.
Sut bezi saratoni:
Sut bezi saratoni — ayollar salomatligiga tahdid soluvchi yetakchi
onkologik kasalliklardan biri bo‘lib, ko‘plab mamlakatlarda kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlari
bo‘yicha yuqori o‘rinlarni egallaydi. Kasallik ko‘pincha sekin rivojlanadi, ammo ba’zi hollarda
agressiv shakllari ham uchraydi. Odatda dastlabki bosqichlarda hech qanday aniq simptomlar
bo‘lmaydi, bu esa kech tashxis qo‘yilishiga olib keladi. Shu bois muntazam skrining tekshiruvlari sut
bezi saratonini erta aniqlash va samarali davolashda muhim rol o‘ynaydi . Bu bosqichda aniqlansa,
to‘liq tuzalish ehtimoli 90–95 foizga teng. Ikkinchi bosqichda esa o‘sma hajmi 2–5 sm ga yetadi va
yaqin limfa tugunlariga ta’sir qiladi.
Uchinchi va to‘rtinchi bosqichlarda esa o‘sma boshqa a’zolarga (metastazlar) tarqalib,
davolash murakkablashadi. O‘zbekistonda erta aniqlash ko‘rsatkichlari hanuz past bo‘lib, har
uchinchi ayolda kasallik kech bosqichlarda aniqlanmoqda.
Sut bezi saratoni ayollar orasida eng keng tarqalgan onkologik kasalliklardan biri bo‘lib, global
miqyosda kasallanish va mortalitet ko‘rsatkichlari yuqoriligi bilan ajralib turadi.
2020 yilgi statistikaga ko‘ra, dunyo bo‘ylab har yili 2,3 milliondan ortiq ayol sut bezi
saratoniga chalinadi, bu umumiy onkologik kasalliklar holatining 11% ni tashkil etadi. Erta tashxis
qo‘yilgan holatlarda davolanish samaradorligi 90% dan yuqori bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga,
davolashda mammografiya, ultratovush tekshiruvi va biopsiya muhim rol o‘ynaydi. Davolashda esa
jarrohlik aralashuvi, kimyoterapiya, nurlantirish va ba’zi hollarda gormonoterapiya qo‘llaniladi. Sut
bezi saratonidan tuzalish darajasi erta bosqichlarda 75-90% ni tashkil etsa, kech bosqichlarda bu
ko‘rsatkich 30% atrofida qoladi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
410
Bachadon bo‘yni saratoni, ko‘pincha, inson papilloma virusi (HPV) bilan bog‘liq bo‘lib, bu
kasallikni erta aniqlashda PAP-test va HPV testlari muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon sog‘liqni
saqlash tashkilotining (WHO) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili 570,000 dan ortiq ayol bachadon bo‘yni
saratonidan vafot etadi. HPV (Human Papillomavirus) bilan bog‘liq kasalliklar, jumladan, servikal
rak, emlash orqali oldini olish mumkin. HPVga qarshi emlash, xususan, Gardasil va Cervarix
vaksinalari, HPV infektsiyalarining tarqalishini sezilarli darajada kamaytiradi. Emlash dasturlari
HPV bilan bog‘liq kasalliklar sonining kamayishiga samarali ta’sir ko‘rsatmoqda. 2019 yilda HPV
vaktsinasi bilan emlangan ayollarda bachadon bo‘yni saratoni tarqalishi 30% ga kamaygan.
Bachadon bo'yni saratoni - Ushbu kasallik erta bosqichlarda aniqlanmasa, sog'liq uchun
jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada biz bachadon bo'yni saratoni nima
ekanligini, e'tibor berish kerak bo'lgan simptomlarni, ushbu kasallikda qanday ajralmalar paydo
bo'lishi mumkinligini va uni qanday oldini olish mumkinligini ko'rib chiqamiz.
Boshqalar bu kasallikka duchor bo‘layotganini bilsak o‘zimizni bundan yiroq deb
hisoblaymiz. Holbuki, ular ham ilgari o‘zlarini xavfsiz sanashgan.
Bachadon bo'yni saratoni nima
Bachadon bo'yni saratoni - bu bachadon bo'yni hujayralaridan rivojlanadigan xavfli o'sma.
Bachadon bo'yni - bu bachadonning pastki qismi bo'lib, uni qin bilan bog'laydi. Bachadon bo'yni
saratonining aksariyat hollari inson papillomavirusi (HPV), ayniqsa uning onkogen turlari bilan
infektsiyalanish bilan bog'liq. Kasallikning rivojlanishi yillar davom etishi mumkin va u muntazam
tekshiruvlar paytida aniqlanadigan saratonga oid o'zgarishlar bilan boshlanishi mumkin.
Bachadon bo'yni saratoni simptomlari
Bachadon bo'yni saratoni erta bosqichlarda ko'pincha simptomlarsiz kechadi.
G'ayritabiiy vaginal qon ketishlar: Ayollarda fiziologik sikl bilan bog‘liq bo‘lmagan va muayyan
hayotiy bosqichlarda yuzaga keladigan qon ketish holatlari aniqlanishi mumkin.
Qindan ajralmalar:
Bachadon bo'yni saratonida ajralmalar qanday rangda bo'ladi? Ko'pincha ular suvli, pushti,
jigarrang yoki qon aralash bo'lishi mumkin.
Qorin pastida yoki tos sohasida og'riqlar:
Doimiy og'riqlar o'sma tarqalganligini ko'rsatishi mumkin.
Muayyan holatlarda yaqinlik vaqtida noqulaylik hissi sezilishi mumkin bo‘lib, bu ayrim
sog‘liq bilan bog‘liq omillar bilan izohlanadi.
Linfatik tugunlarning kattalashishi:
Pach sohasida limfa tugunlarining kattalashishi metastaz belgisidir.
Bachadon bo'yni saratonida ajralmalar qanday rangda bo'ladi
Bachadon bo'yni saratonida ajralmalar rangi va konsistensiyasi turlicha bo'lishi mumkin.
Ko'pincha ular quyidagicha bo'ladi:
Suvli ajralmalar: Bachadon bo'yni saratoni rivojlanishining erta bosqichlarida, ajralmalar
odatda shaffof yoki biroz pushti rangda bo'lishi mumkin. Bunday ajralmalar odatda nisbatan suyuq
bo'ladi.
Jigarrang: Jigarrang ajralmalar qonda qon mavjudligini ko'rsatishi mumkin.
Yoqimsiz hidli: Ayrim hollarda infeksiya sababli ajralmalar yoqimsiz hidga ega bo'lishi
mumkin.
Bachadon bo'yni saratonidagi ajralmalar, ayniqsa, agar ular davomiy bo'lsa yoki yomon hidli
bo'lsa, tibbiy yordam talab qiladi. Muntazam tekshiruvlar va erta tashxis kasallikni samarali davolash
imkoniyatlarini oshiradi.
Bachadon bo'yni saratonini qanday oldini olish mumkin
Bachadon bo'yni saratonining oldini olish uchun bir nechta muhim jihatlar mavjud:
Muntazam tibbiy tekshiruvlar: Ginekologga muntazam ravishda murojaat qilish va PAP-test
(sitologik surtma) topshirish bachadon bo‘yni saratoni kabi onkologik kasalliklarda hujayraviy
o‘zgarishlarni erta bosqichda aniqlash imkonini beradi, bu esa davolash samaradorligini oshiradi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
411
HPVga qarshi emlash:
Inson papillomavirusi (HPV) ga qarshi emlash bachadon bo'yni
saratoni rivojlanish xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Bu emlash bachadon bo‘yni saratoni va
boshqa HPV bilan bog‘liq kasalliklarning oldini olish uchun qo‘llaniladi.Inson papillomavirusi
(HPV)ga qarshi emlash o‘smirlik yoshidan boshlab, odatda 9–14 yosh oralig‘ida, qizlar va o‘g‘il
bolalar uchun tavsiya etiladi.
Xavfsiz jinsiy hayot:
Chekishdan voz kechish: Tamaki tutunidagi moddalarning bachadon
bo‘yni epiteliy hujayralariga zarar yetkazishi, immun tizimni zaiflashtirishi va virusli infeksiyalarni
bartaraf etish qobiliyatini kamaytirishi bu xavfni kuchaytiradi.Chekish bachadon bo‘yni saratonining
rivojlanishiga hissa qo‘shuvchi xavf omillaridan biri hisoblanadi. Nikotin va boshqa zararlik
moddalarning organizmga kirishi, bachadon bo‘yi hujayralarining patologik o‘zgarishlariga olib
kelishi mumkin, bu esa kasallikning yuzaga kelish xavfini oshiradi. Shuning uchun ushbu odatdan
voz kechish sog‘liqni saqlash nuqtayi nazaridan muhim profilaktik choradir.
Sog'lom turmush tarzini olib borish:
To'g'ri ovqatlanish, jismoniy faollik va normal vaznni
saqlash umumiy salomatlikni mustahkamlashga va saraton kasalliklari xavfini kamaytirishga yordam
beradi.
Tuxumdon saratoni esa ko‘proq yashirin kechadi va ko‘pincha kech bosqichlarda aniqlanadi. 2020
yilda dunyo bo‘yicha 300,000 dan ortiq ayol tuxumdon saratonidan vafot etdi. Bu kasallikni erta
bosqichda aniqlash ko‘plab hollarda qiyin bo‘ladi, chunki uning belgilari ko‘pincha boshqa
kasalliklarga o‘xshash.
Kasallikni davolashda ko‘proq jarrohlik amaliyoti va kimyoterapiya qo‘llaniladi. Tuxumdon
saratoni bo‘yicha tuzalish ko‘rsatkichi erta bosqichda 80-90% ga yetishi mumkin, ammo kech
bosqichda bu ko‘rsatkich 20-30% atrofida qoladi.
O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimi ushbu kasalliklar bilan kurashish, ularni erta aniqlash va
davolash bo‘yicha izchil ishlar olib bormoqda. Respublika bo‘ylab onkologik skrining markazlari
faoliyat yuritib, ayollarni bepul tekshiruvlardan o‘tkazish orqali kasalliklarni erta bosqichda
aniqlashga erishilmoqda. Aholi orasida profilaktika, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va xavf
omillarini kamaytirishga qaratilgan ma’rifiy ishlar olib borilmoqda.
Bachadon bo‘yni saratoni ko‘pincha HPV (inspiratsiya papilloma virusi) infektsiyasi bilan
bog‘liq bo‘lib, yillar davomida sekin rivojlanadi. Vaqtida o‘tkaziladigan PAP-testlar orqali ushbu
kasallikning oldini olish mumkin. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda bu borada skrining dasturlari
faollashtirilgan bo‘lsa-da, emlash (HPV vaksinasini olish) darajasi hali ham past bo‘lib qolmoqda.
Yevropa mamlakatlarida HPV vaksinatsiyasi 70–80% ni tashkil etsa, O‘zbekistonda bu ko‘rsatkich
atigi 15% atrofida.
Tuxumdon saratoni esa "jim qotgan qotil" deb ataladi, chunki uning klinik belgilarini erta aniqlash
qiyin. Ko‘pincha kasallik 3 yoki 4-bosqichlarda tashxislanadi. Tuxumdon saratonining belgilari —
qorin sohasida og‘riq, shish, tez-tez siyish yoki ovqat hazm qilishda muammo — boshqa kasalliklar
bilan adashtiriladi. Bu kasallikning eng ko‘p uchraydigan turi epiteliya saratoni bo‘lib, o‘sma
tuxumdon yuzasidagi hujayralardan paydo bo‘ladi. 2023-yilgi hisob-kitoblarga ko‘ra, tuxumdon
saratoni bilan kasallangan ayollarning atigi 30–40 foizi 5 yil yashab qolmoqda, bu esa uni ayollar
orasida eng xavfli onkologik kasalliklardan biriga aylantirmoqda.
Kasalliklar rivojiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar orasida quyidagilar ajralib turadi: irsiy
moyillik, ekologik muhit, noto‘g‘ri ovqatlanish, stress, jismoniy faollikning kamligi, gormonal
o‘zgarishlar, chekish va spirtli ichimliklarni iste’mol qilish. Ayniqsa, BRCA1 va BRCA2 genlaridagi
mutatsiyalar ayollarda sut bezi va tuxumdon saratoni xavfini oshiradi. Bu mutatsiyalar hujayralardagi
DNK tuzatish mexanizmlarini buzib, saraton rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Bu genetik testlar O‘zbekistonda hali keng joriy etilmagan, biroq bu sohadagi tadqiqotlar davom
etmoqda.
Zamonaviy tibbiyotda kasallikni davolashda quyidagi usullar qo‘llaniladi: jarrohlik aralashuvi,
kimyoterapiya, radioterapiya, immunoterapiya va maqsadli terapiyalar. Ayniqsa, so‘nggi yillarda
immunoterapiya saraton hujayralariga qarshi organizmning o‘z immun tizimini faollashtiruvchi
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
412
samarali vosita sifatida qo‘llanilmoqda. Shu bilan birga, xalq tabobatida qo‘llaniladigan ba’zi
o‘simliklar ham organizmni qo‘llab-quvvatlashda foydali bo‘lishi mumkin.
Masalan, zanjabil ildizi yallig‘lanishga qarshi va antioksidant xususiyatlarga ega. Qora sedana
hujayralarni tiklash va immunitetni oshirishda qo‘llaniladi. Ko‘k choy esa organizmni tozalash va
metabolizmni faollashtirishga yordam beradi. Shu bilan birga, qizilmiya, ginseng, sabzi urug‘i va
qora qalampir ham xalq tabobatida saratonga qarshi vosita sifatida qadrlanadi yoki bu kasalliklarni
oldini oluvchi turli xil biologik faol qo'shimchalardan xam foydalanilish tavsiya etiladi aynan
"Siberian Wellness" nomidagi "Novomin" so'ruvchi kuchli antioksidant bo'lib tarkibida C vitamini
bor .Biroq, bu o‘simliklar va biologik faol qo'shimchalarni shifokor nazoratisiz asosiy davolash
o‘rnini bosa olmaydi, faqat qo‘shimcha yordamchi sifatida ko‘rilishi mumkin.
Xulosa.
Xulosa qilib aytish mumkin, ayollar onkologiyasi nafaqat sog‘liqni saqlash tizimi,
balki ijtimoiy barqarorlik, iqtisodiy taraqqiyot va demografik holat bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan
muhim sohaga aylandi. Har bir ayol — ona, opa-singil, farzand tarbiyalovchi inson sifatida jamiyatda
o‘ziga xos o‘rin tutadi. Uning salomatligi – bu avvalo oila salomatligi, jamiyat barqarorligidir.
Shu bois, ayollarning sog‘ligini himoya qilish, ularni onkologik kasalliklardan asrash —
umumjahon darajasidagi ustuvor maqsadlardan biridir. Bu borada O‘zbekistonda olib borilayotgan
islohotlar, zamonaviy klinikalar tarmog‘ining kengayishi, ayollar salomatligiga ixtisoslashgan
skrining markazlarining faoliyati va diagnostika uskunalarining takomillashuvi muhim natijalar
bermoqda. Ammo bular yetarli emas. Ayollarning onkologik kasalliklarga qarshi kurashishda o‘z
vaqtida murojaat qilishini ta’minlash uchun ularning bilim darajasini oshirish, psixologik qo‘llab-
quvvatlash va ijtimoiy yordam tizimini kuchaytirish lozim.
Davlat miqyosida tibbiy savodxonlikni oshirish, ommaviy axborot vositalarida sog‘lom hayot
tarzi, kasallikning erta alomatlari haqida tushuntirish ishlarini tizimli olib borish zarur. Ayniqsa,
qishloq joylarida yashovchi ayollar uchun tibbiy xizmatlarning qulayligi, yetarli infratuzilma va
mutaxassislar mavjudligi muhim ahamiyat kasb etadi. Kasallikni erta aniqlash har doim davolashdan
osonroq va arzonroq bo‘ladi, shu sababli har bir ayol profilaktik tekshiruvlarga jalb qilinishi lozim.
Ilmiy izlanishlar orqali onkologik kasalliklarning kelib chiqish sabablari, genetik moyillik,
mahalliy iqlim va ekologik omillarni chuqur o‘rganish zarur. Bu esa faqatgina tibbiyotchilarning
emas, balki biolog, ekolog, statistik, farmatsevt va boshqa mutaxassislarning hamkorligida amalga
oshiriladi. Bunday yondashuv butun tizimga yangi sur’at, samaradorlik va innovatsion kuch olib
kiradi.
Shunday qilib, ayollarda onkologik kasalliklarning oldini olish va davolash — bu faqat
kasallikka qarshi kurash emas, balki ayollar hayot sifatini, ijtimoiy faolligini va jamiyatdagi
barqarorlikni ta’minlash yo‘lidagi katta qadamdir. Har bir inson, ayniqsa har bir ayol o‘z sog‘lig‘iga
befarq bo‘lmasligi, doimiy tibbiy ko‘rikdan o‘tib turishi, sog‘lom turmush tarziga amal qilishi — bu
kasallikning oldini olishda eng asosiy kalitdir. Kelajak avlod sog‘lom bo‘lishi uchun biz bugun
harakat qilishimiz, ayol salomatligini ustuvor qadriyat sifatida qadrlashimiz zarur.Bu genetik testlar
O‘zbekistonda hali keng joriy etilmagan, biroq bu sohadagi tadqiqotlar davom etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. World Health Organization. (2023). Cancer Fact Sheets. https://www.who.int
2. Ferlay J., et al. (2021). Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates. CA: A
Cancer Journal for Clinicians.3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2024).
Onkologik kasalliklar bo‘yicha statistik axborot byulleteni.
4. American Cancer Society. (2022). Breast, Cervical, and Ovarian Cancer Guidelines.
5. Qodirova, N., & Tursunova, M. (2022). Shifobaxsh o‘simliklar va ularning onkologiyada
qo‘llanilishi. Toshkent: Tibbiyot Nashriyoti.
6. Mutalova, D. (2023). Ayollar sog‘lig‘i va onkologik kasalliklar. Toshkent Tibbiyot
Akademiyasi Nashriyoti.
