ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
138
SUN’IY INTELEKT YORDAMIDA BEMORLARNI TASHXISLASH VA
DORILARNI ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYALARI
Xursanov Sherzod Ulaboyevich
xursanovsherzod2928@gmail.com
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali, o‘qituvchisi
Jo‘rayeva Sevinch Choriyevna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali talabasi
Annotatsiya:
Butun dunyo bo‘ylab, sun'iy intellekt (SI) diagnostika aniqligini
oshirish, davolash natijalarini yaxshilash, operatsion xarajatlarni kamaytirish va sog‘liqni
saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini oshirish orqali sog‘liqni saqlash sohasini
jadal o‘zgartirmoqda. Ushbu maqola SI-ning sog‘liqni saqlashda turli xil qo‘llanilishini,
shu jumladan diagnostika vositalari, shaxsiy tibbiyot, bemorlarni monitoring qilish va
robot jarrohliklarini o‘rganadi. Maqolada, shuningdek, SI-ning samaradorlikni oshirish,
xarajatlarni pasaytirish va qulaylikni oshirish kabi muhim afzalliklari muhokama qilinadi,
shu bilan birga ma'lumotlar maxfiyligi masalalari, axloqiy masalalar va SI-ni mavjud
sog‘liqni saqlash tizimlariga integratsiyalashuvi kabi asosiy muammolarni hal qiladi.
Maqola
SI-ga
asoslangan sog‘liqni saqlash innovatsiyalarining kelajakdagi
tendentsiyalarini, shu jumladan SIning dori-darmonlarni kashf etish, bashoratli tibbiyot
va ruhiy salomatlikni saqlashdagi ro‘lini ta'kidlab o‘tadi.
Kalit so‘zlar:
Sun'iy intellekt (SI), sog‘liqni saqlash texnologiyalari, diagnostika
vositalari, bashoratli tahlil, dori ishlab chiqarishda SI.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
139
Абстрактный:
Во всем мире искусственный интеллект (ИИ) быстро
трансформирует здравоохранение, повышая точность диагностики, улучшая
результаты лечения, сокращая эксплуатационные расходы и расширяя доступ к
медицинским услугам. В этой статье рассматриваются различные применения СИ
в здравоохранении, включая диагностические инструменты, персонализированную
медицину, мониторинг пациентов и роботизированную хирургию. В статье также
обсуждаются важные преимущества SI, такие как повышение эффективности,
снижение затрат и повышение удобства, при этом решаются такие ключевые
проблемы, как проблемы конфиденциальности данных, этические проблемы и
интеграция SI в существующие системы здравоохранения. В статье освещаются
будущие тенденции в инновациях в сфере здравоохранения на основе
искусственного интеллекта, включая роль искусственного интеллекта в разработке
лекарств, прогностической медицине и психиатрической помощи.
Ключевые
слова:
искусственный
интеллект
(ИИ),
технологии
здравоохранения, диагностические инструменты, прогнозная аналитика, ИИ в в
производстве лекарств.
Tibbiyotda sun’iy intellekt (SI) tizimini joriy etish – bu jahon sog‘liqni saqlashning
muhim zamonaviy trendlaridan biri. SI texnologiyalari jahon sog‘liqni saqlash tizimini
tubdan o‘zgartirib, tibbiy diagnostika tizimini butunlay qayta ishlab chiqish, yangi dori-
darmonlarni yaratish hamda tibbiy klinikalar uchun xarajatlarni bir vaqtning o‘zida
kamaytirish imkonini beradi.
Jihozlangan SI asboblari turli sohalarda qo‘llaniluvchi g‘oyalarni taklif etgan holda
katta hajmdagi ma’lumotlardan ahamiyatga ega ma’lumotni chiqarib olishi mumkin.
Davolash variantlari haqida qimmatli ma’lumotlarni taqdim etish: SI
texnologiyalari yordamida shifokorlar tibbiy qaror qabul qilishni qo‘llab-quvvatlash
uchun tibbiy adabiyotlarda ma’lumot topishlari mumkin.
Kasalliklarni tashxislash to‘g‘ri davolanishni rejalashtirish va bemorlarning
farovonligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Inson xatosi aniq tashxis
qo‘yishga to‘sqinlik qiladi, chunki tibbiy ma’lumotni talqin qilish kognitiv nuqtai
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
140
nazardan qiyin vazifadir. SIdan foydalanish tashxislashning aniqligi va samaradorligi
darajasini oshirishi mumkin [1].
Misol uchun, Google Deepmind Health simptomlarni tahlil qiladi va bir nechta
tashxislarni taklif etadi. Qidiruv natijalari hatto eng kam ma’lum kasalliklarni o‘z ichiga
olgan ilmiy ma’lumotlarning millionlab sahifalariga asoslangan.
MedClueRx servisi simptomlarni tahlil qiladi va nafaqat kasallikni tashxislaydi,
balki bemorning o‘ziga xos xususiyatlariga qarab maksimal tarzda xavfsiz va samarali
preparatlarni tanlaydi. Zebra Medical Vision va Arterys servislari diagnostika
shifokorlariga bemorlar bilan muloqotga o‘z fikrini jamlash, o‘pka suratlari va yurak
ultratovush tekshiruvining mayda detallariga qarab turish zaruratidan qutilishga yordam
beradi.
23andMe servisi genetik axborotni tahlil qiladi va foydalanuvchiga uning
ajdodlari haqida ma’lumot beradi. Sophia Genetics startapi ayrim kasalliklarga
moyillikni aniqlash uchun genetik ma’lumotlarni qo‘llaydi. Bemorlar shunday qilib o‘z
hayot tarzlarini to‘g‘rilaydilar, shifokorlar esa eng to‘g‘ri keluvchi tashxisni tanlashadi
[2].
OneCell tibbiy startapi tashxislash doiraisda bitta yuklanishda operatsiya qilingan
o‘smalar va biopsiyalarning 250 tadan gistologik shishalarini avtomatik rejimda
raqamlashtirish imkonini beruvchi skanerni ishlab chiqdi. Ishlab chiquvchilarning
fikriga ko‘ra, skaner mustaqil ravishda kerakli slaydni belgilashni o‘tkazadi, qiziqish
zonalarini ajratib ko‘rsatadi va avtofokus kadrini quradi. Slaydni olib tashlagandan so‘ng
tasvir SI texnologiyalari yordamida keyingi tahlil qilish uchun kompyuterdagi
ma’lumotlar bazasiga o‘tkaziladi [3].
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
141
Face2Gene ilovasi noyob kasalliklar bilan bog‘liq yuzning morfologiyasini
aniqlash uchun fotosuratlarni tahlil qiladi. Ushbu texnologiya yuzlarning fotosuratlarini
har bir yuz tuzilishining tavsiflarini ta’riflaydigan shaxssiz matematik algoritmga
o‘zgartiradi. Dastur ta’minoti butun dunyo bo‘yicha yuzlab genetiklar tomonidan
ishlatiladigan bepul vosita hisoblanadi.
Bemorlarning fotosuratlarni tahlil qilish jarayonida SI muayyan fenotiplar va
genetik buzilish bilan ularning aloqasi ehtimolini belgilaydi [4].
Dorilarni ishlab chiqish – bu qiymati baland jarayondir. Dorilarni ishlab chiqishda
ko‘plab tahliliy jarayonlarni SI yordamida yanada samarali qilish mumkin. Bu ko‘p yillik
ish va yuz millionlab investitsiyalarni tejash imkonini beradi [5].
II vositalari allaqachon quyidagi sohalarda qo‘llaniladi:
Yangi dorilarni kashf qilish: SI tadqiqotchilarga ko‘proq kimyoviy birikmalarni
aniqlash va tekshirish, shuningdek, yangi davolash qo‘llanishlari borasida mavjud
birikmalarni tekshirishda yordam beradi.
Klinikadan oldingi tadqiqotlar: tadqiqotchilar klinikadan oldingi sinovlarni
yaxshilash va odamlarda potensial dorilarni sinashdan oldin toksiklikni prognoz qilish
uchun SIdan foydalanadilar. Bu klinik sinovlardan o‘tmagan birikmalarni chiqarib
tashlashga yordam beradi, bu sezilarli tarzda xarajatlarni kamaytiradi. Klinik sinovlar:
SI klinik sinovlarni o‘tkazish uchun bemorlarni tanlashda yordam beradi [6].
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
142
DSP-1181 inson qo‘li bilan yaratilmagan dori vositasining birinchi molekulasi
allaqachon klinik tekshiruvlarning 1-bosqichiga kirdi.
Molekula Buyuk Britaniyada yapon Sumitomo Dainippon Pharma va Exscientia
o‘rtasida sheriklik mahsulotiga aylangan SIdan foydalanish bilan ishlab chiqildi va uzoq
ta’sir qiluvchi 5-HT1A serotonin retseptorlarining kuchli agonisti hisoblanadi.
Kimyoviy birikma rekord vaqt ichida ishlab chiqildi va SI odatda besh yil vaqtni talab
etadigan ishni 12 oyda yakunlay oldi. Shunday qilib, preparat algoritmlardan foydalanish
bilan yaratildi, ularga SI har qanday insonga nisbatan tezroq ishlov bera oldi [7].
Preparat boshqa dorilardan ko‘ra uzoqroq va samaraliroq ta’sir etishi va obsessiv-
kompulsiv buzilishi (OKB)ni davolash uchun ishlatilishi kutilmoqda.
SI asosida dori-darmonlarni yaratish mana shunda tugamaydi. Gonkongda
joylashgan Insilico Medicine kompaniyasi SI va chuqur o‘rganish asosida uning tizimi
bor-yo‘g‘i 3 hafta ichida ma’lum bir patologiyalarga qarshi yangi dorilarni yaratish
mumkinligini ko‘rsatadigan tadqiqot natijalarini e’lon qildi.
Bu esa an’anaviy uslublarga nisbatan bir necha o‘n marotaba tezdir [8].
Insilico mushak fibrozini davolash uchun dorilarning 6 ta variantlarini yaratish
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
143
uchun GENTRL SIni qo‘llashdi. Yaratilgan dori vositalari kasallikning rivojlanishida
ishtirok etadigan DDR1 retseptori moddalarining faolligini so‘ndiradi. Buning uchun
SIga 21 kun kerak bo‘ldi, shundan so‘ng olimlar eng munosib dori variantlarini tanladilar
va ularni laboratoriya hayvonlarida sinab ko‘rdilar. Bunga yana 25 kun ketdi. Shunday
qilib, potensial dorini tanlash uchun bor-yo‘g‘i 46 kun kerak bo‘ldi. Taqqoslash uchun,
an’anaviy dori ishlab chiqish jarayoni kamida 8 yilni tashkil etadi va kompaniyalarning
xarajatlari bir necha million AQSh dollariga yetadi. Shu bilan birgalikda SIni yaratishga
bor-yo‘g‘i 150 ming dollar ishlatildi [9].
Antibiotiklarga barqarorlik – bu zamonaviy tibbiyotning katta muammolaridan
biri. Antibiotiklarning keng foydalanishi va shifokor ko‘rsatmalariga rioya qilmaslik
tufayli dorilar bakteriyalarga ta’sir qilmay qo‘ydi, bu ham eng keng tarqalgan kundalik
kasalliklar, ham og‘ir kasalliklarni davolashda muammolarni keltirib chiqarmoqda[10].
Amerikalik va rossiyalik tadqiqotchilar guruhi VarQuest sifatida ma’lum bo‘lgan
antibiotik algoritmini yaratdilar. Algoritm antibiotiklarni ishlab chiqarish uchun
ishlatiladigan peptid guruhlarining mingdan ortiq variantlarini taqdim eta oldi.
Ehtimol, VarQuest mikrobiologik dunyoning trendlari yoki patternlari haqida
olimlarni ogohlantirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Artificial intelligence in disease diagnostics: A critical review and classification on
the
current
state
of
research
guiding
future
direction
//
https://link.springer.com/article/10.1007/s12553-021-00555-5
2.
Искусственный интеллект в медицине: применение и перспективы //
iskusstvennyy-intellekt-v-medicine-primenenie-i-
3. OneCell разрабатывает первый российский гистосканер с ИИ для
онкодиагностики //
https://vademec.ru/news/2021/03/23/onecell-razrabatyvaet-pervyy-
rossiyskiy-skaner-gistologicheskikh-stekol- dlya-onkodiagnostiki/
4. Give a Face to a Syndrome //
https://bohring-opitz.org/bohring-opitz-syndrome-
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-5
144
5. Künstliche Intelligenz in der Medizin //
https://www.datarevenue.com/de-
blog/kuenstliche-intelligenz-in-der- medizin
6. Could AI Help Create New Medicines? //
https://www.gao.gov/blog/2020/02/06/could-ai-help-create-new- medicines
7. For The First Time Ever, A Drug Developed By AI Will Be Tested In Human
Trials //
https://www.forbes.com/sites/danadovey/2020/02/11/first-time-ever-artificial-
intelligence-develops-drug- candidate/?sh=7862d0ea60de
8. Искусственный интеллект создал новое лекарство всего за 21 день //
http://news.muz.uz/news/91381/iskusstvennyj-intellekt-sozdal-novoe-lekarstvo-vsego-
za-21-den
9. Искусственный интеллект создал новое лекарство всего за 21 день //
https://internetua.com/iskusstvennyi- intellekt-sozdal-novoe-lekarstvo-vsego-za-21-
den
10. Поиском новых антибиотиков займется искусственный интеллект //
11. Xursanov, S., & Aliyev, S. (2024). Tibbiyotda sun’iy intellektning o‘rni va
axamiyati.
Journal of universal science research
,
2
(12), 199-205.
