Universal International Scientific Journal
279
Suleymonov Baxoriddin Jumanazarovich
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Andijon viloyati akademik litseyi o‘qituvchisi
Uzbekistan
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Temuriylar davlati tarixini o‘rganishda Zahiriddin Muhammad Bobur
qalamiga mansub “Boburnoma” asarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Asarda keltirilgan tarixiy
voqealar, ijtimoiy-siyosiy holatlar, madaniy hayot va geografik tasvirlar orqali XV–XVI asrlar Markaziy
Osiyo tarixini o‘rganish imkoniyatlari ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, “Boburnoma”ning boshqa tarixiy
manbalar bilan solishtirilgan holda ilmiy manba sifatidagi roli ochib berilgan.
Kalit so‘zlar:
Boburnoma, ijodkorlik, tarixiy voqealar, tanqidiy fikrlash, integratsiya, texnologiya,
ta’lim metodlari.
Аннотация:
В данной статье анализируется роль и значение произведения «Бобурнаме»
Захириддина Мухаммада Бабура в изучении истории государства Тимуридов. Представленные в
произведении исторические события, общественно-политические ситуации, культурная жизнь и
географические образы показывают возможности изучения истории Средней Азии XV-XVI вв.
Также раскрывается роль «Бобурнаме» как научного источника по сравнению с другими
историческими источниками.
Ключевые слова:
Бобурнаме, творчество, исторические события, критическое мышление,
интеграция, технология, образовательные методы.
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
TEMURIYLAR SULOLASINI O‘RGANISHDA BOBURNOMANING O‘RNI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 5
Published: 31.05.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
280
Abstract:
This article analyzes the role and significance of the work "Boburnoma" by Zahiriddin
Muhammad Babur in studying the history of the Timurid state. The historical events, socio-political
situations, cultural life and geographical images presented in the work show the possibilities of studying
the history of Central Asia of the 15th-16th centuries. The role of "Boburnoma" as a scientific source in
comparison with other historical sources is also revealed.
Keywords:
Boburoma, creativity, historical events, critical thinking, integration, technology,
educational methods.
Language:
Uzbek
Citation:
Suleymonov , B. (2025). THE PLACE OF BABURNAMA IN THE STUDY OF THE
TEMURID DYNASTY. Universal International Scientific Journal, 2(5), 279–281. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2268
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15230296
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Temuriylar davlati nafaqat Markaziy
Osiyo, balki butun Sharq sivilizatsiyasi tarixida
o‘ziga xos o‘rin tutgan. Bu davr madaniy, ilmiy
va siyosiy taraqqiyot nuqtai nazaridan benazir
meros qoldirgan. Ushbu merosni o‘rganishda
yozma manbalar, ayniqsa zamonasining guvohi
bo‘lgan shaxslar tomonidan yaratilgan asarlar
beqiyos ahamiyatga ega. Ana shunday bebaho
manbalardan biri bu — Zahiriddin Muhammad
Bobur tomonidan yozilgan “Boburnoma”dir.
Bobur nafaqat yirik davlat arbobi va
sarkarda, balki tarixchi, shoir va geograf sifatida
ham o‘zining boy ijodiy merosi orqali
Temuriylar sulolasining so‘nggi bosqichlarini
yoritib berdi. “Boburnoma”da nafaqat muallif
hayoti va harbiy yurishlari, balki o‘z
zamonasidagi ijtimoiy, siyosiy va madaniy
hayot haqida keng qamrovli ma’lumotlar
mavjud. Shu sababli, Temuriylar davlatining
tarixini o‘rganishda “Boburnoma” eng muhim
manbalardan biri hisoblanadi.
Zahiriddin Muhammad Bobur o‘zining
“Boburnoma” asarini 1526-yildan boshlab
yozgan. Asar forsiy tilida emas, balki o‘zbek
adabiy tilining qadimgi shakli — chig‘atoy
tilida yozilgan bo‘lib, bu holat ham tilshunoslik,
ham tarixshunoslik nuqtai nazaridan katta
ahamiyat kasb etadi.
“Boburnoma”
1494–1529
yillar
oralig‘idagi voqealarni qamrab oladi. Asarda
Boburning
Farg‘ona
taxtiga
chiqishi,
Samarqand, Buxoro, Kobul va Hindistonga
qilgan yurishlari, shuningdek, ijtimoiy-siyosiy
muhit, urf-odatlar, shaharlar va xalqlarning
turmush tarzi batafsil tasvirlangan.
2. Temuriylar tarixini yoritishdagi manba
sifatida ahamiyati
“Boburnoma”
Temuriylar
sulolasi
davridagi siyosiy barqarorlik, ichki ziddiyatlar,
hukmdorlararo munosabatlar haqida bevosita
guvohning tilidan yozilganligi bilan qimmatli
hisoblanadi. Asarda Temuriy shahzodalar
o‘rtasidagi
nizolar,
davlatni
boshqarish
uslublari, saroy hayoti kabi jihatlar aniq faktlar
bilan berilgan.
Universal International Scientific Journal
2
8
1
Masalan, Bobur o‘z bobosi Amir Temur
haqida chuqur hurmat bilan yozgan va uning
yurishlarini o‘z yurishlariga qiyoslagan. Bu
orqali Temuriylar merosining davomiyligi va
unga bo‘lgan munosabat ochiq ko‘rinadi.
3. Geografik va madaniy ma’lumotlar
Asarda ko‘plab shaharlar — Samarqand,
Andijon, Kobul, Dehli va boshqalarning tabiiy-
geografik sharoitlari, aholining turmushi,
me’moriy inshootlari haqida qimmatli tasvirlar
mavjud. Bobur o‘z zamonasidagi shaharlarni
diqqat bilan kuzatgan va ularni ilmiy uslubda
tavsiflagan. Bu esa “Boburnoma”ni faqat tarixiy
emas,
balki
geografik,
etnografik
va
madaniyatshunoslik nuqtai nazaridan ham
muhim manbaga aylantiradi.
4.
Ilmiy-tarixiy
tahlillarda
“Boburnoma”ning roli
Zamonaviy
tarixshunoslikda
“Boburnoma” ko‘plab tadqiqotlar uchun asosiy
manba bo‘lib xizmat qilmoqda. Unga tayangan
holda
Temuriylar
sulolasining
siyosiy
geografiyasi, diplomatik aloqalari, harbiy
san’ati va ijtimoiy hayoti o‘rganilmoqda.
Shuningdek,
asar
boshqa
manbalar
—
Mas’udiy, Hafiz-i Abru, Sharafiddin Ali Yazdi
kabi tarixchilarning asarlari bilan solishtirib
tahlil qilinadi.
5. Til, uslub va adabiy qiymat
“Boburnoma” tarixiy xotira sifatida
yozilgan bo‘lsa-da, undagi obrazlilik, tafakkur
aniqligi va badiiylik asarni adabiy yodgorlik
sifatida ham alohida mavqega olib chiqadi.
Bobur o‘z fikrlarini sodda, lo‘nda, ammo
obrazli ifoda eta olgan. Bu jihatlar o‘quvchini
tarixiy jarayon natijasidir.
Temuriylar
davlatining
tarixini
mukammal o‘rganishda “Boburnoma” eng
muhim va ishonchli manbalardan biridir. Asar
muallifining siyosiy arbob va bevosita guvoh
sifatidagi mavqei, til va uslubining aniqligi,
faktlarning aniq tasvirlangani uni o‘z davrining
eng
yuksak
tarixiy
hujjatlaridan
biriga
aylantiradi. Bugungi kunda ham “Boburnoma”
Temuriylar davri tarixini chuqur o‘rganish, uni
yangi avlodga yetkazishda bebaho manba bo‘lib
qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1.
Breen, M. 1984. ‘Process syllabuses for the language classroom’ in C. Brumfit, (ed.).
General English Syllabus Design—Curriculum and Syllabus Design for the General English
Classroom (EFL Documents 118). Oxford: Pergamon Press for the British Council.
2.
Brinton, D., A. Snow, and M. Wesche. 1989. Content-based Second Language
Instruction. Boston, MA: Heinle & Heinle.
3.
Breen, M. 1984. ‘Process syllabuses for the language classroom’ in C. Brumfit, (ed.).
General English Syllabus Design—Curriculum and Syllabus Design for the General English
Classroom (EFL Documents 118). Oxford: Pergamon Press for the British Council.
4.
Cabello, F. (2002). Total Physical Response in First Year English (2nd ed.). Los
Gatos, CA: Sky Oaks Productions.
5.
Cameron, L. 2003. ‘Challenges for ELT from the expansion in teaching children.’
ELT Journal 57/2: 105–12.
6.
California State Department of Education. 2010. Improving Education for English
Learners: Research-based Approaches. Sacramento, CA: CDE Press.
7.
Christopherson, J. (2003). A Second Language Classroom That Works! Bogotá:
Prolinguistica Corporation.
