MIKROSEFALIYA KASALLIGINI DAVOLASHDA QO’LLANILADIGAN PREPARATLARNING FARMOKALOGIK TAHLILI

Universal International Scientific Journal

2025, 2(5)

141

Abdullayev Sharofiddin Shaxobiddin o’g’li., Nurmatova Ro’zaxon Oybek qizi., Rayimjonova

Sarvinoz Dilmurodjon qizi

Qo`qon unversiteti Andijon filiali

Uzbekistan

abdullayevsharofiddin67@gmail.com

Annotatsiya.

Mazkur maqola mikrosefaliya kasalligi, uning etiologiyasi, patogenezi, klinik

belgilariva davolash usullari haqida ilmiy-tanqidiy tahlil berilgan. Mikrosefaliya bu oddiy nerv sistemasiga

oid kasallik bo’lishi mumkin, lekn inson salomatligi uchun, asosan bolalarda jiddiy xavf tug’diradigan

holatlarga olib kelishi mumkin. Maqolada aynan shu jihatlar keng yoritilgan hamda turli tibbiy adabiyotlar

asosida tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy diagnostika va davolash usullari, shuningdek, profilaktika

choralariga ham e’tibor qaratilgan. Sog’liqni saqlash vazirligi ushbu va shunga o’xshash kasalliklarni oldini

olish choralarini ishlab chiqmoqda va zamonaviy usullardan foydalanmoqda.

Kalit so‘zlar:

Mikrosefaliya, infeksiya, pantogam, piracetam, diagnostika, farmakalogik

xususiyatlar, tarkibi, davolash usullari.

Аннотация:

В статье дается научный и критический анализ микроцефалии, ее этиологии,

патогенеза, клинических симптомов и методов лечения. Микроцефалия может быть простым

расстройством нервной системы, но она может привести к состояниям, представляющим серьезную

угрозу здоровью человека, особенно у детей. В статье подробно рассматриваются эти аспекты и

дается их анализ на основе различной медицинской литературы. Внимание уделяется также

современным методам диагностики и лечения, а также профилактическим мероприятиям.

UNIVERSAL XALQARO ILMIY

JURNAL

Jurnalning bosh sahifasi:

https://universaljurnal.uz

MIKROSEFALIYA KASALLIGINI DAVOLASHDA QO’LLANILADIGAN

PREPARATLARNING FARMOKALOGIK TAHLILI

Universal International Scientific

Journal

e-ISSN:

3060-4540 (online)

Year: 2025 Issue: 2 Volume: 5

Published: 15.05.2025

https://universaljurnal.uz

International indexes

Universal International Scientific Journal

2025, 2(5)

14

2

Министерство здравоохранения разрабатывает меры по профилактике этих и подобных

заболеваний и использует современные методы.

Ключевые слова:

Микроцефалия, инфекция, пантогам, пирацетам,

диагностика,

фармакологические свойства, состав, методы лечения.

Abstract:

This article provides a scientific and critical analysis of microcephaly, its etiology,

pathogenesis, clinical symptoms and treatment methods. Microcephaly may be a simple disease of the

nervous system, but it can lead to serious health problems, especially in children. The article covers these

aspects in detail and analyzes them based on various medical literature. Attention is also paid to modern

diagnostic and treatment methods, as well as preventive measures. The Ministry of Health is developing

measures to prevent this and similar diseases and is using modern methods.

Keywords:

Microcephaly, infection, pantogam, piracetam, diagnostics, pharmacological properties,

composition, treatment methods.

Language:

Uzbek

Citation:

Abdullayev , S., Nurmatova , R., & Rayimjonova , S. (2025). PHARMACOLOGICAL ANALYSIS

OF DRUGS USED IN THE TREATMENT OF MICROCEPHALY. Universal International Scientific Journal, 2(5),

141–144. Retrieved from

https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1983

Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under

the

Creative

Commons

Attribution

International

License

(CC

BY

4.0).

http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Asosiy qism: Mikrosefaliya (grekcha:

μικρός – kichik va κεφαλή – bosh) – bosh
suyagi va shunga mos ravishda tananing
boshqa qismlarining normal oʻlchamlari bilan
miya hajmining sezilarli darajada qisqarishi
[1]. Mikrosefaliya aqliy yetishmovchilik bilan
birga yuzaga chiqadi. Bu kam uchraydigan
kasallik boʻlib, oʻrtacha 6-8 mingtadan 1
tasida uchraydi (1-rasm).

1-rasm. Mikrosefaliya kasalligiga

chalingan va sog’lom bola rasmi

Boshning o’lchami odatda miyaning

kattaligiga qarab aniqlanadi. Shunday qilib,
mikrosefaliya rivojlanishining sababi miya
yoki uning bir qismining o’sish tezligi
pasayishi hisoblanadi. Kasallik o’z-o’zidan
yoki boshqa jiddiy tug’ma nuqsonlar bilan
birgalikda kuzatilishi, tug’ma bo’lishi yoki
undan keyin rivojlanishi mumkin [2].

Sabablari:
Mikrosefaliya bir qator kasalliklar tufayli

yuzaga kelishi mumkin, jumladan:

• Xromosoma va gen kasalliklari;
• Irsiy kasallik va modda almashinuvi

buzilishlari;

• Tug’ruqqa qadar yoki tug’ruq vaqtida

homilaga kislorod yetishmasligi;

• Tug’ruqdan oldin ma’lum dorilar yoki

toksinlar ta’siri;

Universal International Scientific Journal

2025, 2(5)

14

3

• To’yib ovqatlanmaslikning og’ir

darajalari;

• Miya rivojlanishining ba’zi poroklari;
• Infektsiyalar

(masalan,

qizilcha,

sitomegalovirus, toksoplazmoz, sifilis yoki
Zika virusi).

Mikrosefaliyani

davolovchi

dori

preparatlari:

1.Piracetam

– bosh miyada qon

aylanishini yaxshilaydi kognitiv funksiyalarini
faollashtirishga yordam beradi.

2.Cerebrolisin – bosh miya hujayralarini

tiklashga yordam beradi.

3.Pantogam / Gopanten kislata – aqliy

faoliyati kuchaytiradi va tinchlantirishga
yordam beradi.

4.Fenibut – stressni kamaytirish va

uyquni yaxshilash uchun yordam beradi.

Vitamin komplekslar va metabolik

preparatlar:

1.B gurur vitaminlari B1, B6, B12 – nerv

tizimi faoliyatini yaxshilaydi.

2.Magniy

B6

–

asab

tizimini

tinchlantiradi.

3.Koenzim K10 – hujayra energiyasini

qo’llab-quvvatlaydi.

Pantogam dori vositasi haqida:
Tarkibi. faol modda 300 mg Gopanten

kislotasi

(D,L-Gopanten

kislotasi

&);

yordamchi moddalar 20,97 mg mikrokristall
sellyuloza, 1,53 mg magniy stearati; № 0
o'lchamli qattiq jelatin kapsulalar (kapsulaning
tarkibi titan dioksidi 2%, jelatin 100% gacha
(2-rasm).

2-rasm. Pantogam farmatsevtik preparat.

Piracitam dori vositasi haqida:

Tarkibi
1 kapsula quyidagilarni saqlaydi faol

modda 200 mg, 400 mg piratsetam yordamchi
moddalar laktoza, magniy stearati. Ta'rifi 200
mg uchun «2» va 400 mg uchun «0»
o‘lchamlardagi, oq yoki deyarli oq kukun bilan
to‘ldirilgan, oq rangli, qattiq jelatin kapsulalar
(3-rasm).

Farmakologik xususiyatlari
Piratsetam ta'lim olish, xotira, diqqat,

shuningdek aqliy ish qobiliyati kabi kognitiv
(bilish, anglash) jarayonlarni yaxshilab, bosh
miyaga ta'sir ko‘rsatuvchi nootrop vosita
hisoblanadi [3]. Piratsetam markaziy nerv
tizimiga turli yo‘llar bilan ta'sir ko‘rsatadi bosh
miyada qo‘zg‘alishni tarqalish tezligini
o‘zgarishi, nerv xujayralarida metabolik
jarayonlarni yaxshilanishi, qonning reologik
hususiyatlariga ta'sir qilib va tomirlarni
kengaytiruvchi

ta'sir

ko‘rsatmasdan,

mikrotsirkulyatsiyani

yaxshilanishini

chaqiradi (3-rasm). Bosh miya yarim sharlari
orasidagi aloqani va nokortikal tuzilmalarda
sinaptik o‘tkazuvchanlikni yaxshilaydi [4].
Piratsetam

trombotsitlar

agregatsiyasini

ingibirlaydi va eritrotsitlarning membranalarni
elastikligini

tiklaydi,

eritrotsitlarning

adgeziyasini kamaytiradi. 9,6 g dozada
fibrinogenning darajasini va Villibrand omilini
30-40% ga pasaytiradi va qon ketishi vaqtini
uzaytiradi. Piratsetam vestibulyar nistagmning
davomiyligini va yaqqolligini pasaytiradi.
Preparat ichga qabul qilinganidan so‘ng
piratsetam tez va deyarli to‘liq so‘riladi,
cho‘qqi kontsentratsiyasiga qabul qilingandan
so‘ng 1 soatdan keyin erishiladi. Preparatning
biokirishaolishligi, 2 g bir martalik doza qabul
qilingandan so‘ng taxminan 100% ni tashkil
kiladi [5]. Piratsetamning taqsimlanish xajmi
— taxminan 0,6 l/kg. Preparatning yarim
chiqarilish davri ilazmadan 4-5 soatki va orqa

Universal International Scientific Journal

2025, 2(5)

144

miya suyuqligidan 8,5 soatni tashkil qiladi,
buyrak yetishmovchiligida uzayadi.

Plazma oqsillari bilan bog‘lanmaydi,

organizmda

metabolizmga

uchramaydi.

Paratsetamning 80-100% buyraklar orqali
o‘zgarmagan holda buyraklar fil'tratsiyasi
yo‘li bilan chiqariladi. Sog‘lom ko‘ngillilarda
piratsetamning buyrak klireisi minutiga 86
mdni

tashkil

qiladi.

Piratsetamning

farmakokinetikasi buyrak yetishmovchiligi
bo‘lgan

patsiyentlarda

o‘zgarmaydi.

Piratsetam gematozntsefalik va yo‘ldosh
to‘siqlari va gemodializda ishlatiladigan
membranalar orqali o‘tadi. Hayvonlarda
o‘tkazilgan tekshiruvlarda piratsetam bosh
miyaning po‘stlog‘i to‘kimalarida tanlab,
asosan peshona, chakka va ensa bo‘laklarida,
miyachada va bazal gangliylarda to‘planadi
[6].

3-rasm. Piratsetam farmatsevtik preparat.

Xulosa:
Mikrosefaliya– inson salomatligi uchun

o’ta muhim va e’tibordan chetda qolmasligi
kerak bo’lgan kasallik hisoblanadi. Ya’ni bu
bolalarda kop uchraydigan kasallik bo’lib,
bola boshining yoshiga nisbatan kichik bolishi
bilan tavfsiflanadigan nevralagik kasallik. U
tug’ma yoki orttirilgan holatda yuzaga kelishi
mumkin. Ushbu holat ko’pincha miya
rivojlanishidagi nuqsonlar bilan bog’liq bo’lib,
aqliy va jismoniy rivojlanishning turli
darajadagi

cheklanishlarga

olib

keladi.

Kasallikning oldini olishda homladorlik
davrida infeksiyalardan saqlanish, genetik
maslahat olish, sog’lom turmush tarzini targ’ib
qilish, infeksiyalarni erta aniqlash va samarali
gigiyena

vositalaridan

foydalanish

juda

muhimdir. Har bir holatni alohida o’rganish,
aniq diagnostika qo’yish va individual
yondashuv asosida davolash, sog’liqni saqlash
tizimining asosiy strategiyasiga aylanish
kerak.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati

1.

Abdullayev Sh.Sh., M.M. Adashaliyeva. //Farmatsevtik preparat o'rnini bosuvchi tabiy

birikmalarning avfzalliklari Universal International Scientific Journal, 2025 Issue: 2 Volume: 5, 29-35-b
2.

Ali, A., et al. (2022). “Pharmacological properties of curcumin and its clinical application.” Journal

of Ethnopharmacology, 280(3), 105847.
3.

Zhou, W., et al. (2023). “Artemisinin derivatives in the treatment of malaria: A systematic review

and meta-analysis.” Clinical Infectious Diseases, 77(1), e25-e32.
4.

Singh, M., & Sharma, P. (2021). “Boswellic acids in the treatment of rheumatoid arthritis: Efficacy

and safety profile.” Journal of Natural Products, 84(5), 1047-1054.
5.

Hwang, E., et al. (2020). “Resveratrol in cardiovascular disease: Mechanisms and clinical trials.”

Phytomedicine, 68, 153216.
6.

Li, X., et al. (2022). “Berberine and its derivatives: A comprehensive review of biological effects and

pharmacological mechanisms.” Biomedicine & Pharmacotherapy, 144, 112315.