Universal International Scientific Journal
1
37
Vahobova Arofatxon
Andijon davlat universiteti
Uzbekistan
adu@edu.uz
Annotatsiya.
Ushbu maqolada fransuz musiqashunosi va tanqidchisi Gektor Perliyozning (1803-
1869) Musiqiy tanqidiy qarashlari tahlil etiladi. Perliyoz XIX asr yevropa musiqiy madaniyatining yirik
vakili Bo’lib, u kompozitor sifatida ham, musiqiy tanqidchi sifatida ham tarixda chuqur iz qoldirgan.
Maqolada uning san’atga, ayniqsa simfonik musiqa va opera janirlariga bo’lgan yondashuvi, boshqa
Barstakarlar, jumladan, Gluk, Bethoven va Vagner ijodiga bergan baholari tahlil qilindi.
Kalit so‘zlar:
Gektor Perliyoz, musiqiy tanqid, romantizim, simfoniya, opera, estetik qarashlar.
Аннотация:
В статье анализируются критические взгляды французского музыковеда и
критика Гектора Перлиоза (1803-1869). Перлийоз был крупнейшим представителем европейской
музыкальной культуры XIX века, оставившим глубокий след в истории и как композитор, и как
музыкальный критик. В статье анализируется его подход к искусству, особенно к жанрам
симфонической музыки и оперы, а также его оценки творчества других барстакаров, включая
Глюка, Бетховена и Вагнера.
Ключевые слова:
Гектор Перли, музыкальная критика, романтизм, симфония, опера,
эстетические взгляды.
Abstract:
This article analyzes the critical views of the French musicologist and critic Hector Perlius
(1803-1869). Perlius was a major representative of the European musical culture of the 19th century, who
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
GEKTOR PERLYOZNING MUSIQIY TANQIDIY QARASHLARI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 5
Published: 15.05.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
1
38
left a deep mark on history both as a composer and as a music critic. The article analyzes his approach to
art, especially to the genres of symphonic music and opera, and his assessments of the work of other
composers, including Gluck, Beethoven, and Wagner.
Keywords:
Hector Perlius, musical criticism, romanticism, symphony, opera, aesthetic views.
Language:
Uzbek
Citation:
Vahobova , A. (2025). HECTOR PERLIOZ’S MUSIC CRITICAL VIEWS. Universal
International
Scientific
Journal,
2(5),
137–140.
Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1982
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish:
XIX asr Yevropa musiqa san’ati
taraqiyotida romantizim oqimi yetakchi o’rin
tutgan bo’lin, bu davr San’atkolari musiqani
shunchaki tovushlart yig’inisi emas, balki
chuqur hissiy, estetik va falsafiy mazmunni
ifodalovchi vosita sifatida qaraganlar. Bu
jihatdan fransuz bastakari, drijyor va musiqiy
tanqidchi Gektor Perliyoz alohida e’tiborga
loyiq
shaxsdir.
U
nafaqat
o’zining
novatorlikka boy kompozitsiyalari bilan,
Musiqaga nisbatan tanqidiy yondashuvi,
chuqur tahliliy fikirlar bilan ham tanilgan.
Perliyoz
o’z
davridagi
ko’plab
bastakorlar ijodini tahlil qilgan, musiqiy
janrlar, shakillar va ifoda vositalarining
Imkoniyatlari haqida ilg’or nazariy qarashlar
bildirgan.
U
musiqa
tanqidiga
faqat
baholovchi yondashuv emas, Balki tahliliy,
estetik va ideologik fikir yuritish maydoni
sifatida qaragan. Ayniqsa, uning tanqidiy
maqolalari Va xotiralari XIX asr musiqiy
tafakurining shakillanishida muhim o’rin
egallaydi.
Mazkur maqolada Gektor Perliyozning
musiqiy tanqidiy qarashlari, uning nazariy
estetik yondashuvi, shuningdek, zamondosh
bastakorlar ijodiga bildirga munosabati tahlil
qilindi. Bu orqali Perliyozning musiqiy tanqid
tarixidagi
o’rni
va
uning
bugungi
musiqashunoslikka ta’siri yoritib beriladi.
Asosiy qisimi:
Gektor Perliyoz (1802-1869) XIX ars
ramantik musiqa madaniyatining yorqin vakili
bo’lib, nafaqat bastakor sifatida, ham chuqur iz
qoldirgan. Uning musiqiy tanqidiy tanqidiy
qarashlari o’z zamonasidagi an’anaviy estetik
me’yorlardan farq qilgan bo’lib, u san’atga
individual his- tuyg’ular, obrazlilik va
dramatik ekisperssiyalar nuqtai narazrdan
yo’ndashgan.
Perlyozning tanqidiy qarashlari avvalo
uning o‘zi tomonidan yaratilgan musiqiy
asarlarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Ayniqsa,
“Fantastik simfoniya” (1830) asari nafaqat
simfonik musiqa taraqqiyotida yangi bosqich
bo‘ldi,
balki
kompozitorning
estetik
qarashlarini musiqiy shaklda ifodalagan
muhim namunadir. U bu asarda
an’anaviy shakllardan chekinib, obraz va
syujet asosidagi musiqiy tafakkurni ilgari
surdi.
Bu
yondashuv
uning
musiqani
tasviriylik va dramatizm orqali ifodalash
haqidagi qarashlarining asosiy elementi edi.
Xulosa:
Universal International Scientific Journal
1
39
Gektor Perlyoz musiqa tanqidchisi
sifatida o‘z maqolalari va esdaliklarida
zamondosh bastakorlar — L. van Bethoven, K.
M. Vebber, G. R. Vagner, V. A. Motsart, K. V.
Gluk va boshqa ijodkorlarning asarlarini
chuqur tahlil qilgan. U tanqidda faqat baho
berish bilan cheklanmay, har bir asarning
badiiy ifodasi, orkestrlash usuli, dramatik
kuchi va obrazlilik darajasini tahlil qilgan.
Ayniqsa, Bethovenning simfonik asarlariga
juda yuqori baho bergan holda, ularni musiqiy
tafakkurning eng yuqori cho‘qqisi deb
hisoblagan.
Perlyoz o‘z tanqidlarida musiqaning
jamiyatdagi o‘rni, uning ta’sir kuchi va estetik
qiymatini yoritishga alohida e’tibor bergan.
Uning fikricha, musiqa inson ruhiy olamini
aks ettiruvchi eng kuchli san’at turlaridan
biridir
Shuningdek,
u
orkestrlashtirish
san’atini rivojlantirishga katta hissa qo‘shgan.
“Orkestrlash
san’ati”
(Grand
traité
d’instrumentation
et
d’orchestration
modernes) nomli risolasi bugungi kungacha
kompozitorlar va musiqashunoslar uchun
muhim qo‘llanma hisoblanadi.
XuGektor Perlyozning musiqiy tanqidiy
qarashlari
XIX
asr
musiqiy
tafakkuri
taraqqiyotida muhim bosqich bo‘lib xizmat
qilgan. U musiqiy tanqidga faqat tahliliy yoki
baholovchi faoliyat sifatida emas, balki
san’atni anglash va tushuntirishning chuqur
estetik shakli sifatida yondashdi. Uning
fikricha, musiqa inson ichki kechinmalari va
ruhiy holatining eng nozik ifodasi bo‘lib, u
orqali jamiyatning axloqiy, madaniy va hissiy
holati aks ettiriladi. Perlyoz musiqiy tanqidda
yangicha yondashuvlarni joriy qilgan: u
musiqiy asarlarni faqat texnik nuqtai nazardan
emas, balki ularning mazmuni, dramatik
kuchi,
obrazlilik
darajasi
va
insoniy
tuyg‘ularni ifodalash salohiyati asosida
baholagan. Ayniqsa, Bethoven ijodini chuqur
o‘rganib, uning musiqasini inson ruhiyatining
ifodasi, falsafiy tafakkurning musiqadagi
in’ikosi sifatida talqin qilgan. Shu orqali
Perlyoz
musiqaga
falsafiy-estetik
yondashuvning asoschisi sifatida namoyon
bo‘lgan. Bundan tashqari, Perlyozning
zamondosh bastakorlar – Gluk, Vebber,
Motsart, Vagner singari musiqachilarga
bergan
baholari
ham
zamonaviy
musiqashunoslikda muhim o‘ringa ega.
Ularning asarlarini faqat tahlil qilish bilan
cheklanmay, ular orqali butun musiqiy
maktablarning
falsafiy-ijodiy
yo‘nalishini
ochib bergan. Ayniqsa, Vagnerning musiqiy
dramasi haqida bildirgan tanqidiy fikrlari,
musiqiy teatrning yangi bosqichga chiqishida
g‘oyaviy asos bo‘lib xizmat qilgan. Umuman
olganda,
Gektor
Perlyoz
musiqiy
tanqidchilikni
mustaqil
estetik
tahlil
maydoniga aylantirgan ijodkor sifatida tarixda
o‘z o‘rniga ega. Uning qarashlari hozirgi
kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan
bo‘lib, musiqani chuqur anglash, baholash va
tushuntirishda muhim nazariy manba sifatida
xizmat qilmoqda. Bugungi musiqashunoslar
va kompozitorlar uchun Perlyozning asarlari,
tanqidiy fikrlari va nazariy qarashlari nafaqat
tarixiy meros, balki zamonaviy ijod uchun
ilhom manbaidir.
*(Perlyozning o‘z hayoti va musiqiy
qarashlari
haqida
yozgan
esdaliklari
to‘plami*(Perlyozning o‘z hayoti va musiqiy
qarashlari haqida yozgan esdaliklari to‘plami
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1. Gektor Perlyoz. Zamonaviy cholg‘ulash va orkestrlash san’ati haqida katta traktat. Moskva: “Muzika”
nashriyoti, 1968. (Asarda orkestr asboblarining imkoniyatlari va ularni ifodaviy vosita sifatida qo‘llash yo‘llari
yoritilgan.)
Universal International Scientific Journal
140
2. Richard Taruskin. G‘arbiy musiqa tarixi: XIX asr. Oksford universiteti nashriyoti, 2005. (Muallif XIX asr
Yevropa musiqasi rivojini keng qamrovda tahlil qiladi, Perlyoz ijodiga ham katta e’tibor qaratadi.)
3. D. Kern Holoman. Perlyoz. Harvard universiteti nashriyoti, 1989. (Gektor Perlyozning hayoti, ijodi va
tanqidiy qarashlari haqida mukammal biografik tadqiqot.)
4. I. Chistovich. XIX asr G‘arbiy Yevropa musiqasi tarixi. Sankt-Peterburg, 2003. (XIX asr musiqiy
jarayonlari, bastakorlar va ularning estetik qarashlari haqida umumiy tarixiy manba.)
5. E. Nyuman. Noyob Bethoven va tanqidchi sifatidagi Perlyoz. London: Oksford universiteti nashriyoti, 1927.
(Bethoven ijodiga Perlyozning bergan baholari, uning musiqiy tanqiddagi o‘rni haqida.)
6. K. Samoylov. Romantizm estetikasi va musiqiy tanqid. Moskva: “Iskusstvo” nashriyoti, 1981. (Romantik
davr musiqasining estetik asoslari va tanqidchilarning roli haqida fundamental ish.)
7. Gektor Perlyoz. Gektor Perlyozning xotiralari. Ingliz tilidan tarjima va tahrir: Devid Kerns. “Penguin
Classics”, 1990. *(Perlyozning o‘z hayoti va musiqiy qarashlari haqida yozgan esdaliklari to‘plami.
