“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
796
O‘SIMLIKLARNING VEGETATIV VA GENERATIV ORGANLARI BO‘YICHA
MASALA VA MASHQLAR TUZISH.
Axmadjanova Moxiyat Sadriyvna
Qo`qon davlat universiteti Bioologiya kafedrasi dosenti E-mail:
axmadjanovamoxiyat
@gmail.com
Otajonov Sardorbek, To`ychboyva Raxnomoxon
Qo`qon davlat universiteti Biologiya yonalishi talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.
1
5637114
Anotasiya:
Maqola talabalarda botanika fanini o‘qitishda masala va mashqlardan foydalanish
uchun zarur bo‘lgan metodik bilimlarni shakllantirish, ko‘nikmalarni tarkib toptirish hamda
talabalarning mustaqil va ijodiy fikr yuritish ko‘nikmalarini rivojlantirish maqsadida ta’lim-tarbiya
jarayonida turli mantiqiy yo‘nalishdagi masala va mashqlarning tuzish masalalariga q`aratilgan.
Tayanch so
ʻ
zlar:
Meva, urug
ʻ
, vegetativ organlar, barg, sekvoyadendron, makkajo‘xorini,
ildiz.
Аннотация
:
В
статье
рассматриваются
вопросы
построения
задач
и
упражнений
различной
логической
направленности
в
учебном
процессе
с
целью
формирования
методических
знаний
,
развития
умений
и
навыков
самостоятельного
и
творческого
мышления
учащихся
,
необходимых
для
использования
задач
и
упражнений
в
обучении
ботаники
.
Ключевое
слово
:
Плод
,
семя
,
вегетативные
органы
,
лист
,
секвойядендрон
,
кукуруза
,
корень
.
Annotation:
The article examines the issues of constructing tasks and exercises of various
logical orientations in the educational process with the aim of forming methodological knowledge,
developing the skills and abilities of independent and creative thinking of students, necessary for
using tasks and exercises in teaching botany
Keyword:
Fruit, seed, vegetative organs, leaf, sequoiadendron, corn, root.
Kirish.
O‘quvchilarning ijodiy va mustaqil fikr yuritishni ko‘nikmalarini rivojlantirishda
biologiyadan tashkil etiladigan ta’lim-tarbiya jarayonida masala va mashqlar echishni yo‘lga qo‘yish
muhim ahamiyat kasb etadi:
O‘quvchilarning biologiyadan o‘zlashtirgan nazariy bilimlarni amaliyotga qo‘llash orqali
mustahkamligi ta’minlanadi.
O‘quvchilarda mantiqiy, ijodiy va mustaqil fikr yuritish ko‘nikmalari rivojlantiriladi.
O‘quvchilarning biologiyani o‘zlashtirishga bo‘lgan qiziqishi ortadi, ilmiy dunyoqarashi
kengayadi.
O‘quvchilarning bilish faoliyati faollashadi, ta’lim samaradorligi ortadi.
Masala - ko‘zda tutilgan noma’lumni muayyan o‘quv usullaridan foydalanib hal etish sanaladi.
Masala echish jarayonida o‘quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish imkoni vujudga keladi.
Har qanday masalada muayyan darajadagi qiyinchiliklar bo‘lib o‘quvchilar uni avval
o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalaridan foydalanib engib o‘tishi kerak. Masala matni uning
izohi va shartini o‘z ichiga oladi.
Masala izohi – muayyan vaziyatni tasvirlab, o‘quv muammosini keltirib chiqaradi, u yoki bu
ob’ektning noma’lum xususiyatlarini topishga yo‘naltiriladi.
Masala sharti noma’lum vaziyatni to‘liq hal etishni talab qilib, ba’zi hollarda so‘roq bilan
tugashi mumkin. O‘quvchilar masalani echish jarayonida masalaning shartini to‘liq anglagan holda
ma’lum bo‘lgan holatdan noma’lum bo‘lgan vaziyatni aniqlashi, o‘quvchiga ma’lum bo‘lgan
xususiyatlardan noma’lum ob’ektlarning xususiyatlarini topishi zarur.
Taxlillar va natijalar.
O‘quvchilarga meva va urug‘ hosil bo‘lishini vegetativ organlar bilun
bog‘liqligini, bargda hosil bo‘lgan organik moddalarning meva hosil bo‘lishidagi rolini bog‘lab
tushuntirish o ‘simlikning bir butun sistcma ekanligini yoritishda katta ahamiyatga ega. Aniq masala
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
797
yoki mashqlar yordamida o ‘quvchilarga meva va urug‘laming hosil bo'lish jarayonini tushuntirish,
o‘simlik hosildorligini oshirish uchun qulay sharoitlami yaratish orqali o‘simlik hayotini boshqarish
mumkinligini ko‘rsatib berish alohida ahamiyat kasb etadi.
Biz o‘simliklarning generativ organlari mavzusi bo‘yicha ayrim masalalarni
yechish metodikasi:
I .Olimlaming aniqlashicha Amerikada o‘sadigan sekvoyadendron deb ataluvchi
o‘simlikning bitta qubbasida 200 ta urug‘ bo‘ladi. Lekin urug‘i juda yengil bo‘lib,
196000 tasi bir kg ni tashkil etadi. Yuqoridagi ma’lumotlarga asoslanib, Seyshel orolida
o'sadigan seyshel palmasining 11 dona yong‘og‘ini masasiga teng bo‘lishi uchun sekvoyadendron
o‘simligining necha dona urug‘i va bu urug’lar nechta qubbada yetilishini hisoblab toping?
Yechilishi: Quyidagi hisoblash ishlarini amalga oshiramiz:
1) l dona seyshel palmasi yong‘og‘ining og‘rligi - 25 kg ga teng bo‘Isa,11 dona
seyshel palmasi yong‘og‘ining og‘rligi necha kg ga teng bo‘lishini topamiz.
1 donasi 25 kg bo’lsa,
11 donasi x = 275 kg ekan.
2)sekvoyadendron urug‘i 196000 tasi bir kg ni tashkil etsa, nechtasi 275 kgni
tashkil etishi aniqlanadi:
196000 • 275=53900000 dona urug‘ teng;
3)53900000 dona urug‘n i: 200 ga = 269500 ta qubbada yetiladi.
Javob: 275 kg seyshel palmasi yong‘og‘i og‘rligiga sekvoyadendron o‘simligining
Masala va mashqlar
1.Katta odam bir sutkada o ‘rtacha 0.5 kg atrofida kislorodni oladi. 50 yoshli eman
bir yil davomida 20 kg kislorod ajratib chiqaradi. 25 yoshli terak esa 32 kg kislorod ajaratadi.
Bitta odam uchun bir yilda qancha kislorod kerak. Necha tup terak bitta odamning bir yillik kislorod
bilan ta’minlash uchun qancha kislorod ajratishi kerak? Emanchi?
2.Lipaning bitta gulida 12 mg nektar mavjud, bir tup lipa daraxti 12 kg asal
beradi. Bitta lipa daraxtidan 12 kg nektar yig‘ish uchun asalari nechta gulni changlatishi kerak?
3. Seyshel palmasining mevasi eng katta bo‘lib, yong‘oq ko‘rinishiga ega. Uning
mevasi 6 yilda pishib yetiladi. Mevasining uzunligi 50 sm, og‘irligi 25 kg bo‘ladi. Agar 100 ta
yong‘oq mevasining og‘irligi 1 kg bo‘lsa, seyshel palmasining bitta mevasining og‘irligjga teng
boiishi uchun nechta dona yong‘oq mevasi to‘g‘ri kelishini hisoblab toping?
4.30 tonna kartoshka tuganagi zahira holda saqlab qo‘yildi. Kartoshka tuganagini
saqlash davomida kuz va bahor oylarida 1%, (qishda esa 0.5 % namligini yo‘qotganligi ma’lum
bo‘lsa. Keyingi yilda kartoshka tuganagining og'irligi qancha bo‘lib qoladi? Buning sababini
izohlang?
5.Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, bir tup makkajo‘xorini ildizi yon tomonlariga 2 m
taralib o‘sadi, shunga asoslanib, 10 tup makka jo'xorini ildizi radius bo‘yicha necha m
2
ni
egallashini aniqlang?
6. Faraz qilaylik 1 tup makkaj
о
‘ xorining ildizini yuzasi 60 smr bo‘lsa, 1 mm
2
700 ta ildiz tukchasi borligini hisobga olgan holda, bu o'simlikning ildizida nechta ildiz tukchasi
bo‘lishi mumkinligini hisoblab toping?
Xulosalar.
“Botanika”ni o’qitishda masala va mashqlardan foydalanish
ta’lim samaradorligini orttirish, o’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish, bilim,
ko’nikma va malakalarni mustahkamlash, umumlashtirish, tizimga solish, nazorat qilish va
baholashda muhim ahamiyat kasb etadi
Adabiyotlar ro`yxati
1. G.A.Shaxmurova, I.T.Azimov, U.E.Raxmatov Biologiyadan masalalar va mashiqlar
yechish. 2017y
2. Sadriyevna, A. M. (2021). Use of Mental Maps in Teaching Complete Heritage in
School.
European Journal of Humanities and Educational Advancements
,
2
(10), 233-236.
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
798
3. Ravshanova, I. E., Ahmadjanova, M. S., & Shermatova, Y. S. (2020). Role of physiological
and psychological characteristics of a person in life safety.
European Journal of Research and
Reflection in Educational Sciences Vol
,
8
(1).
4.
Sadriyevna, A. M. (2020). Science of Genetics and a Brief History of Its Creation. the
Creation of the Laws of Heredity.
European Scholar Journal
,
1
(3), 14-15.
5. Abzalov, M. F., Akhmedjanova, M., Jumaev, F. K., Yunusov, B., & Khegai, E. V. (2002).
Genetic Analysis of a Mutant with homozygous Lethal Effect in G. Hirsutum L.
Acta Gossypii
Sinica
.
6.
Ахмаджонова
,
М
.
С
. (2015).
Состояние
окружающей
среды
и
её
влияние
на
здоровье
человека
.
Инновационная
экономика
:
перспективы
развития
и
совершенствования
, (2 (7)), 29-
31.
7.
Ахмаджанова
,
М
.
С
. (2020). THE USE OF MENTAL MAPS IN TEACHING THE TOPIC
OF EPISTASIS.
Актуальные
научные
исследования
в
современном
мире
, (6-7), 9-11.
8.
Ахмаджонова
,
М
.
С
.,
Шониёзова
,
З
., &
Абдиева
,
О
. (2015).
Проблемы
и
перспективы
развития
экологического
воспитания
.
Инновационная
экономика
:
перспективы
развития
и
совершенствования
, (2 (7)), 31-33.
9.
Ахмаджанова
,
М
.
С
. (2020). USE OF MENTAL MAPS IN TEACHING COMPLETE
HERITAGE IN SCHOOL.
Актуальные
научные
исследования
в
современном
мире
, (5-7), 262-
265.
10. Sadriyevna, A. M., Ilsurovna, G. I., & Nasiba, N. (2022). THE USE OF MENTAL MAPS
IN TEACHING THE SUBJECT OF COMPLEMENTARY GENE INTERACTION.
International
Journal of Early Childhood Special Education
,
14
(7).
11. Sadriyevna, A. M. (2021). Some inventions from human structure.
12. Sadriyvna, A. M. (2023). The Use Of Mental Maps In Teaching The Topic Of Polimer
Inheritance.
Journal of Positive School Psychology
, 1187-1192.
13.Ahmadjanova, M. (2023). BIR MEMBRANALI ORGANOIDLAR MAVZUSINI O
‘QITISHDA MENTAL XARITALARDAN FOYDALANISH.
Namangan davlat universiteti Ilmiy
axborotnomasi
, (6), 773-778.
14. Sadriyvna, A. M. (2023). The Use Of Mental Maps In Teaching The Topic Of Polimer
Inheritance.
Journal of Positive School Psychology
, 1187-1192.
15. Axmadjanova, M. S. (2022). DETERMINATION OF STUDENTS'KNOWLEDGE USING
A NON-STANDARD TEST WHEN TEACHING THE SUBJECT OF THE DOCUMENT.
Open
Access Repository
,
9
(11), 310-313.
16.
А
xmadjonova, S. S. (2023). “EPITELIY TO
ʼ
QIM
А
SI” M
А
VZUSINI O
ʼ
QITISHD
А
KEYS-ST
А
DI T
А
LIM USULINI
А
M
А
LIYOTD
А
QO
ʼ
LL
А
SH.
O'ZBEKISTONDA FANLARARO
INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(23), 300-303.
