“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
690
DORIVOR PUSHTI KATARANTUS O‘SIMLIGINING SHIFOBAXSH
XUSUSIYATLARI VA YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI
Jangabaeva Aygul Sarsenbaevna
Qoraqalpoq davlat universiteti docenti.
Kudaynazarova Aysuliw Aynazarovna
Qoraqalpoq davlat universiteti magistranti.
ajsulukudajnazarova@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15572670
Annotatsiya:
Maqolada dorivor pushti katarantus o‘simligining shifobaxsh xususiyatlari,
biologiyasi, morfologiyasi va yetishtirish texnologiyasi haqida bayon etilgan. Hozirgi kunda dorivor
o‘simliklarni kamayib ketayotganligi, ayniqsa dorivor o‘simliklarning kamayishi, pushti katarantus
o‘simligini to‘liq yetishtirish texnologiyasini yo‘qligi, bu o‘simlikni yovvoyi turi judayam kamayib
ketgani va bu o‘simlik ustida amaliy tajribalar kamligi hammamizga ma’lum. Shuningdek bu
o‘simlikdan olinadigan vinblastin moddasi va uning hosilalari turli diabet kasalliklari va rak
kasalliklariga davo sifatida ishlatilishini alohida e’tirof etsak b’oladi.
Kalit so‘zlar:
vinblastin, vinkristin, sitotoksin, vinikrin, dorivor pushti katarantus parvarishi
va yetishtirish usullari, agrotexnik omillar.
Аннотация
:
В
статье
описаны
лекарственные
свойства
,
биология
морфология
и
технология
выращивании
катарантуса
розового
.
Мы
все
знаем
,
что
в
настоящее
время
лекарственные
растении
находятся
в
упадке
,
особенно
зто
касается
лекарственных
растений
,
отсутствия
технологий
для
полноценного
выращивания
катарантуса
розового
,
значительно
сокращения
численности
диких
видов
этого
растения
и
отсутствие
практических
экспериментов
с
этим
растением
.
Стоить
также
отметить
,
что
вещество
винбластин
и
его
свойства
,
которые
извлекаются
из
этого
растения
,
используется
для
лечения
различных
заболеваний
,
таких
как
диабет
а
рак
.
Ключевое
слово
:
винбластин
,
винкристин
,
ситотоксин
,
виникрин
,
уход
и
виды
выращивание
лекарственного
розового
катарантуса
,
агротехнические
факторы
.
Annotation:
The article describes the medicinal properties, biology, morphology and
cultivation technology of thr rose catharanthus. We all know that medicinal plants are currently in
decline, especially medicinal plants, the lack of technology for the full-fledged cultivation of
Catharanthus rodeus, a significant reduction in the number of wild species of this plant and the lack
of practical experiments with this plant. It is also worth nothing that the substance vinblastine and it
is properties, which are extracted from this plant, are used to treat various diseases such as diabetes
and cancer.
Keyword:
vinblastine, vincristine, sitotoxin, vinicrin, care and types of cultivation of medicinal
pink catharanthus, agrotechnical factors.
Dorivor pushti katarantus - Pushti katarantus (pushti bo‘rigul) - Catharanthus roseus (L.) G.
Don. (Vincarosea L.) kendirdoshlar Apacynaceae oilasiga kiradi. Tik o ‘suvchi yoki yoyilib o
‘suvchi, balandligi (uzunsimon) 30-60 sm poyali, doim yashil buta. Poyasi silindrsimon, tuksiz yoki
ba’zi formalarida tukli. Barglari ellipssimon yoki cho‘ziq ellipssimon, to‘q yashil, yaltiroq, qalin
tekis qirrali bo‘Iib, qisqa bandi yordamida poya va shoxlarida qarama-qarshi joylashgan. Yirik,
chiroyli, qizil-pushti rangli gullari 2-4 tadan poyaning yuqori qismidagi barglar qo‘ltig‘idan o‘sib
chiqqan. Gulqo‘rgoni murakkab. Gulkosachasi besh bo‘lakli, yashil rangli, gultojibarglari
birlashgan, ba’zan oq, pushti va qizil rangli bolishi mumkin. Mevasi- qo‘shbargcha. Katarantus
o‘simligi- pushti bo‘rigul, vinka, pushti katarantus yoki pushti barvinog ko‘pincha bu o‘simlik
Madagaskar barvinogi deb ham ataladi, chunki turkum shu orolning endemigi hisoblanadi. Bundan
tashqari pushti katarantus g’arbiy Hindistonda ham uchraydi.
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
691
Kimyoviy tarkibi. Mahsulot tarkibidagi indol unumi bo‘lgan ikki guruhga kiruvchi 80 tagacha
alkaloidlar bor: mononerlar (aymalin, serpentin, loxnerin va boshqalar) hamda dimerlar (vinblastin,
vinkristin va boshqalar). Monomer alkaloidlari , rauvolfiyani alkaloidlari singari organizmga ta’sir
ko‘rsatadi.
Qo‘llaniladigan qismi: barg , poya va gullari ishlatiladi
Ishlatilishi: Katarantus dorivor preparatlari ba’zi rak kasalliklarini (limfogranulematoz,
gematosarkoma, mielomada rozevin-vinblastin hamda neyroblastoma, leykoz vitson shishi,
melanoma ko‘krak sut bezi raki va boshqa shishlarda, vinkristin) davolashda qo‘llaniladi. Bu
preparatlar sitotaksik ( rak hujayralarini o;ldirish) ta’siriga ega.
Agrotexnik tadbirlar: Pushti katarantus o‘simligini haydab ekiladigan ekinlardan bo‘shagan va
begona o‘tlardan tozalangan yerlarga ekish maqsadga muvofiq bo‘ladi. O‘simlik ekiladigan yerlarni
kuzda tayyorlanadi . Urug’ aprel oyining boshlarida tuproq qarorati 18-20 C bo‘lganda qator oralari
50-60 sm dan qilib sabzavot ekadigan uskunalarda tuproq yuzasiga 0.5 -1 sm chuqurlikda ekiladi.
Urug’ tuproq yuzasiga bir tekis tushishi uchun chirigan go‘ng, qum va boshqa mahsulotlar bilan
aralashtirib ekiladi.
Urug’larni sug’orish maqsadida ekish agregatlariga okuchniklar tirkab egatlar olinadi.
Ekilgan urug’lar tuproq ostida qolib ketmasligi uchun egatlar mayda olinadi. Urug’lar unib chiqqunga
qadar jildiratib turadi. Maysalar 20-25 kundan keyin paydo bo‘ladi. Bu subtropik o‘simlik bo‘lganligi
sababli tuproq qarorati 20-25 C da yuqori bolishiga harakat qilish lozim. O‘simlikda 3-4 da chin barg
hosil bo‘lganda har 15-20 sm oraliqda har bir uyaga 1-2 tadan o‘simlik qoldirib yagana etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.O‘. Ahmedov. A. Ergashev, A.Abzalov, M.Yulchiyeva, D.Mustafakulov ‘Dorivor
o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi va ekologiyasi’ Toshkent – 2020. B-70-72;
2. B.Yo To‘qtaev, E.T.Ahmedov, E,T,Berdiev, U.F.Fayzullaev, M.S.Haytboev ‘Dorivor
o‘simliklarni yetishtirish’ – 2021 b. 10-13
3. M.A. Jo‘raeva ‘Dorivor o‘simliklar atlasi’ Toshkent - 2019
