“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
629
L-ARGININ AMINOKISLOTASI TA’SIRIDA O
ʻ
TKIR PANKREATIT
KASALLIGINING KALAMUSH ORGANIZMIDA CHAQIRILISHI
Djalilova Charos Abdullayevna
O
ʻ
zbekiston Milliy universiteti
tayanch doktoranti
djalilovacharos0@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15580189
Annotatsiya.
Mazkur tadqiqotda L-arginin yordamida chaqirilgan o
ʻ
tkir pankreatit sharoitida
kalamushlarda yuzaga keladigan fiziologik va biokimyoviy o
ʻ
zgarishlarga polifenollarning ta
ʼ
siri
o
ʻ
rganilishi rejalashtirilgan. Buning uchun tajriba hayvonlari uch guruhga ajratilib, har birida
kasallikning borishi va polifenollarning potensial terapevtik ta
ʼ
siri baholanadi.
Аннотация
.
В
данном
исследовании
планируется
изучение
влияния
полифенолов
на
физиологические
и
биохимические
изменения
,
возникающие
при
остром
панкреатите
,
вызванном
L-
аргинином
у
лабораторных
крыс
.
Животные
разделены
на
три
группы
для
оценки
течения
заболевания
и
возможного
терапевтического
эффекта
полифенолов
.
Abstract.
This study aims to investigate the effects of polyphenols on physiological and
biochemical changes in rats with acute pancreatitis induced by L-arginine. The animals are divided
into three groups to assess disease progression and the potential therapeutic impact of polyphenols.
Kalit so
ʻ
zlar:
pankreatit, L-arginin, polifenollar, biokimyoviy ko
ʻ
rsatkichlar, fiziologik
o
ʻ
zgarishlar, eksperimental kalamushlar, antioksidant faoliyat, oshqozon osti bezi disfunksiyasi,
terapevtik ta
ʼ
sir
Ключевые
слова
:
панкреатит
, L-
аргинин
,
полифенолы
,
биохимические
показатели
,
физиологические
изменения
,
экспериментальные
крысы
,
антиоксидантная
активность
,
дисфункция
поджелудочной
железы
,
терапевтический
эффект
Keywords:
pancreatitis, L-arginine, polyphenols, biochemical indicators, physiological
changes, experimental rats, antioxidant activity, pancreatic dysfunction
,
therapeutic effect
Kirish
Oshqozon osti bezi (pankreas) inson va hayvonlar organizmidagi eng muhim aralash
sekretsiyali bezlardan biri bo
ʻ
lib, u ichki va tashqi sekretsiya funksiyalarini bajaradi. Tashqi
sekretsiya qismi ovqat hazm qilishda ishtirok etuvchi fermentlarni ishlab chiqaradi, ichki sekretsiya
qismi esa insulinni va boshqa gormonlarni ajratib chiqaradi. Oshqozon osti bezi disfunksiyasi
natijasida organizmda qator fiziologik va biokimyoviy o
ʻ
zgarishlar yuzaga keladi. Ayniqsa,
yallig
ʻ
lanish jarayonlari (pankreatit) bez to
ʻ
qimalarining zararlanishiga, oksidlovchi stressning
ortishiga va umumiy metabolik buzilishlarga olib keladi.
So
ʻ
nggi yillarda o
ʻ
simliklardan olingan bioaktiv moddalar, xususan, polifenollarning
organizmga ijobiy ta
ʼ
siri haqida ilmiy izlanishlar kuchaygan. Polifenollar antioksidant xususiyatga
ega bo
ʻ
lib, yallig
ʻ
lanishni kamaytirish, hujayra membranalarini himoyalash va fermentativ faollikni
normallashtirishda muhim rol o
ʻ
ynaydi. Shuning uchun oshqozon osti bezi yallig
ʻ
lanishida
polifenollarning ta
ʼ
sirini o
ʻ
rganish dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi.
Adabiyotlar tahlili
. L-arginin yordamida chaqirilgan ekstremental pankreatit va
polifenollarning ta
ʼ
siri bo
ʻ
yicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan olimlar orasida quyidagilar ajralib
turadi:
Sanjay J.Pandol Gastroentrologiya soxasida tan olingan amerikalik olim. U L-arginin
yordamida chaqirilgan ekstremental pankreatit mexanizmlarini chuqur o
ʻ
rgangan.
A.K.Saluja Pankreatitning patogenezi va yallig
ʻ
lanish jarayonlari bo
ʻ
yicha etakchi
tadqiqotchi. Uning ishlari pankreatitni davolash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ahamiyatga
ega.
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
630
Shu bilan bir qatorda O
ʻ
zbekistonda ham pankreatik disfunksiya (xususan, pankreatit) va
unga qarshi polifenollar hamda pankreatik lipaza ingibitorlari bo
ʻ
yicha izlanish olib borgan asosiy
olimlar keltirilgan:
Toshkhon Gulyamova “Screening of Pancreatic Lipase Inhibitors of Endophytic Fungi of
Medicinal Plants in Uzbekistan” maqolasida 15 tur o
ʻ
simlik endofit qo
ʻ
ziqorinlaridan ajratilgan
metabolitlarning pankreatik lipaza faolligini inhibe qilish qobiliyati tahlil qilingan .
– Shuningdek, Allium uzunigepasi kabi mahalliy o
ʻ
simliklardan olingan endofitlar bioaktiv
xususiyatlari bo
ʻ
yicha ishlarda ham ishtirok etgan (Abdulmyanova va boshq., 2016; Ruzieva va
boshq., 2017) .
Maftuna Yoldosheva “Endophytes from Violet Plants Growing in Uzbekistan as a Source of
Pancreatic Lipase Inhibiting Compounds” maqolasini birinchi muallifi sifatida tanilgan. Ushbu ishda
Tashkentda o
ʻ
suvchi Viola odorata endofitlari pankreatik lipazani 28.8–91.5% gacha inhibe qilishi
aniqlandi .
Dilnoza Ruziyeva, Toshkhon Gulyamova va Maftuna Yoldosheva bilan birgalikda yuqoridagi
ikkita maqolada muallif sifatida qatnashgan. J. Curr. Microbiol. Appl. Sci. jurnalida endofit
qo
ʻ
ziqorinlarning
α
-amilaza inhibisyonini o
ʻ
rganish bo
ʻ
yicha ham bir necha ishlari chop etilgan .
Gulchekhra Rasulova Biosci Biotech Res Asia (2022) maqolasida Gulyamova va Ruzieva bilan
hamkorlikda pankreatik lipaza ingibitorlari izlanishlarini olib borgan. Kseniya Kondrasheva
“Screening of Pancreatic Lipase Inhibitors…” maqolasida to
ʻ
liq mualliflar ro
ʻ
yxatida ishtirok etgan
va ma
ʼ
lumotlarni tahlil qilishda yordam bergan .
Bu olimlar O
ʻ
zbekistonda pankreatik lipaza inhibisyoniga qaratilgan endofit qo
ʻ
ziqorinlar va
polifenollarning terapevtik potensialini o
ʻ
rganib, shu sohada birinchi bo
ʻ
lib mahalliy bioresurslarni
tahlil qilishga hissa qo
ʻ
shdilar.
Tahlil va natijalar
. Mazkur tadqiqot orqali esa L-arginin yordamida eksperimental tarzda
chaqirilgan oshqozon osti bezi disfunksiyasi sharoitida polifenollarning ayrim fiziologik va
biokimyoviy o
ʻ
zgarishlarga ta
ʼ
sirini baholash ko
ʻ
zda tutiladi. Buning uchun esa eksperimental
pankreatit modelini yaratish, biokimyoviy ko
ʻ
rsatkichlar (aminotransferazalar, lipaza, amilaza va b.)
ni baholash, oksidlovchi stress markerlari (MDA, SOD, katalaza) darajasini aniqlash, polifenollar
ta
ʼ
sirida kuzatilgan o
ʻ
zgarishlarni solishtirish ishlarini amalga oshirish zarur bo
ʻ
ladi.
Eksperimentlar kalamushlar ustida olib boriladi. Ular quyidagi uch guruhga bo
ʻ
linadi: Nazorat
guruhi — normal fiziologik holatdagi kalamushlar. Model guruh — L-arginin (500 mg/100 g tana
vazn) yordamida eksperimental o
ʻ
tkir pankreatit chaqirilgan kalamushlar. Davolash guruhi —
pankreatit chaqirilgan, ammo polifenollar bilan muolaja qilingan kalamushlar.
Har bir guruhdagi kalamushlarda qon va to
ʻ
qima namunalari olinib, umumiy fiziologik holati,
jigar va oshqozon osti bezi fermentlarining faolligi, oksidlovchi stress bilan bog
ʻ
liq ko
ʻ
rsatkichlar
aniqlanadi. Polifenollarni qo
ʻ
llash orqali kalamushlarda oshqozon osti bezining yallig
ʻ
lanish darajasi
kamayadi, oksidlovchi stress ko
ʻ
rsatkichlari normallashadi va fermentlar faolligi tiklanadi.
Eksperimental pankreatit fonida kuzatiladigan patologik o
ʻ
zgarishlar sezilarli darajada kamayishi
kutilmoqda.
Xulosa
.Ushbu tadqiqot oshqozon osti bezi disfunksiyasi sharoitida polifenollarni qo
ʻ
llashning
fiziologik va biokimyoviy jihatdan samaradorligini ko
ʻ
rsatishga xizmat qiladi. Bu esa, kelajakda
ushbu moddalardan terapevtik maqsadlarda foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Pandol S.J., Saluja A.K.Mechanisms of acute pancreatitis. Gastroenterology. 2022;
163[3]; 706-719.
2.
Rezaie A., et al. Antioxidant effects of polyphenols in pancreatic diseases.
Phytotherapy Research. 2023; 37[2]; 215-223.
3.
National
Center
for
Biotechnology
Information
(NCBI)
—
https://www.ncbi.nlm.nih.gov
4.
PubMed Central Database — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc
5.
Scopus indexed journals on polyphenols and oxidative stress, 2022–2024.
