“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
542
AZOTOBACTER CHROOCOCCUM BAKTERIYASINING BIOLOGIK
XUSUSIYATLARI
Raximova Ismigul Olimjon qizi
Andijon davlat universiteti Biotexnologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15579847
Annotatsiya Azotobacter chroococcum
qishloq xo‘jaligida judayam katta ahamiyatga ega ya'ni
ushbu bakteriya orqali xar taraflama foydali bioog’it olish mumkin. Bioo‘g'itlar kimyoviy o‘g'itlarga
nisbatan o‘simliklarga yaxshi foyda keltiradi.
A.chroococcum
atmosferadagi erkin azotni o‘zlashtirib
o‘simliklarni o‘sish gormonlarini ishlab chiqib õsishini tezlashtiradi hamda tuproqdagi organik
moddalarni parchalab, tuproq tarkibini yaxshilab tuproqda foydali mikroorganizmlar kopayishiga
yordam beradi.
Kalit sõzlar: Azotobacter chroococcum
, azot fiksatsiyalovchi, gram-manfiy, aerobik,
mikroaerofil, getotrof, auksin, sitokinin, gibberelin, mikroflora, bioo‘g’it.
Аннотация
Azotobacter chroococcum
имеет
большое
значение
в
сельском
хозяйстве
,
а
это
значит
,
что
эту
бактерию
можно
использовать
для
производства
универсального
удобрения
.
Биоудобрения
приносят
растениям
большую
пользу
,
чем
химические
удобрения
.
A. chroococcum
ускоряет
рост
растений
,
поглощая
свободный
азот
из
атмосферы
и
вырабатывая
гормоны
роста
.
Он
также
расщепляет
органические
вещества
в
почве
,
улучшая
ее
состав
и
способствуя
росту
полезных
микроорганизмов
в
почве
.
Ключевые
слова
: Azotobacter chroococcum
,
азотфиксирующий
,
грамотрицательный
,
аэробный
,
микроаэрофильный
,
гетеротрофный
,
ауксин
,
цитокинин
,
гиббереллин
,
микрофлора
,
биогеохимический
.
Annotation Azotobacter chroococcum
is of great importance in agriculture, that is, it is
possible to produce useful fertilizers in all directions through this bacterium. Biofertilizers are more
beneficial to plants than chemical fertilizers. A. chroococcum absorbs free nitrogen from the
atmosphere, produces plant growth hormones, accelerates growth, and decomposes organic matter in
the soil, improving soil composition and helping beneficial microorganisms to multiply in the soil.
Keywords:
Azotobacter
chroococcum,
nitrogen-fixing,
Gram-negative,
aerobic,
microaerophilic, flagella, heterotroph, auxin, cytokinin, gibberellin, microflora, biofertilizer.
KIRISH
Bugungi kunda dunyo miqyosida, shu jumladan O‘zbekistonda ham tuproq resurslarining
degradatsiyasi (yomonlashuvi) asosiy muammolardan biridir. Bu muammolar tuproqning
sho‘rlanishi, kimyoviy ifloslanish ya'ni pestitsidlar, zaharli kimyoviy moddalar va ortiqcha mineral
o‘g‘itlar tuproqni mikrobiologik va mileorativ holatini yomonlashtiradi. Oganik moddalarning
kamayishi ekin almashinuvisiz dehqonchilik, Eroziya (yuvilish, shamol/ suv orqali) shamol yoki
yomg‘ir tuproqning unumdor qatlamini yuvib ketadi, organik o‘g‘itlardan kam foydalanish tufayli
kelib chiqadi.Tuproq resurslarini asrash barqaror qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat xavfsizligi va ekologik
muvozanat uchun hal qiluvchi omil hisoblanadi. Bu muammolarni bartaraf etish uchun,biologik
o‘g‘itlardan foydalanish, ekin almashinuvi,organik dehqonchilik va boshqa chora tadbirlar ko‘rilishi
kerak. O‘g‘it — bu o‘simliklarning o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligini oshirish uchun tuproqqa
qo‘shiladigan oziqa moddalari manbaidir. O‘simliklar tuproqdan suv va minerallarni olib o‘sadi,
lekin tuproqdagi oziqa moddalari vaqt o‘tishi bilan kamayadi. O‘g‘itlar shu yo‘qotilgan moddalarning
o‘rnini to‘ldiradi. O‘g‘itlar:tuproqni boyitadi, o‘simliklarnioziqlantiradi, hosildorlikni oshiradi, sifatli
mahsulot yetishtirishga xizmat qiladi. Shuning uchun ham mineral va bioo‘g'itlarni kimyoviy o‘g'itga
nisbatan ancha foydali hisoblanadi.
ASOSIY QISM
Azotobacter chroococcum
ilk bor 1901-yilda Martinus Willem Beijerinck tomonidan kashf
qilingan. Ta'snif: Domen Bacteria Bo‘lim Pseudomonadota (yoki Proteobacteria) Sinfi
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
543
Gammaproteobacteria, Oila Pseudomonadaceae, avlod : Azotobacter Tur
Azotobacter chroococcum
.
A.chroococcum
tuproqda yashovchi, erkin azotni fiksatsiyalovchi, tuproq unumdorligini oshirishda
muhim ro‘l o‘ynaydigan gram-manfiy mikroaerofil bakteriya hisoblanadi.
A.chroococcum
nitrogenaza fermenti orqali atmosferadagi erkin azotni o‘simliklar o‘zlashtira oladigon ya'ni
Ammoniy (NH
4
) holatiga keltirib beradi. Ayrim sharoitlarda 3 ta ferment katalaza, peroksidaza va
suberoksid dismutaza ishlab chiqaradi, bu esa kislorodning faol shakllarini neytrallash uchun xizmat
qiladi. Azotni fiksatsiya qilish jarayonida suvda eridigon to‘q jigarrang pigment -melanin hosil
bõladi.Melanin pigmenti nitrogenaza ni kisloriddan himoya qiladi.Tuzilishi katta oval shaklda,
ko‘pincha shilimshiq modda hosil qiladi,flagellalar yordamida harakatlanadi.Odatda dumaloq,
yakkama- yakka yoki juft holda uchraydi.Koloniyalari yaltiroq, silliq bo‘ladi.Spora hosil qilmaydi.
Oziqlanishi Xetotrof yani xemaorganatrof ( uglevod va organik moddalarni parchalaydi ). Ko‘proq
neytral, ba'zida kislotalik va ishqoriy muhitda o‘sish harorati 25-30 °C pH: 6,5-7,5.Maxsus ozuqa
muhitida ( Eshbi muhitda) o‘stiriladi. Uchrash joyi tuproqning organik moddalar (gumus) ga boy
unumdor tuproqlarda. Eng ko‘p uchraydigon joylari qora tuproqli hududlarda, bahor va yozda nam
bo‘ladigon joylar, dehqonchlik qilinadigon dalalarda hisoblanadi.
A. Chroococcum
asosan qishloq
xo‘jaligida biologik o‘g'it sifatida foydalaniladi ya'ni tuproqda erkin yashab erkin azotni õzlashtirib
o‘simliklarni uchun auksin, sitokinin, gibberelin kabi o‘sish gormonlarini ishlab chiqib, o‘simliklarni
unimdorligini oshiradi.Hamda tuproq mikroflorasini oshiradi. Kimyoviy o‘g'ga nisbatan ancha
foydali o‘simlik, tuproq, atmosfera uchun. Fosfor va boshqa minerallarni eritish.Ba'zi shtammlari
fosfat erituvchi faoliyatga ega. Bu orqali fosfor, temir, rux kabi mikroelementlar o‘simliklar uchun
osonroq so‘riladigan shaklga aylantirib beradi. Ba’zi shtammlari patogen mikroorganizmlarga qarshi
kurashadi: Fusarium, Pythium, Rhizoctonia kabi zamburug‘larga qarshi tabiiy himoya hosil qiladi.
Organik dehqonchilikda keng foydalaniladi. Tuproqni kimyoviy ifloslanishdan himoya qiladi.
Tuproq strukturasini tiklaydi, unumdorligini oshiradi.Tuproq strukturasini tiklaydi, unumdorligini
oshiradi.Bioreaktorlar yordamida ko‘paytirilib: Kommersial biopreparatlar ishlab chiqariladi.
Tuproqni melioratsiya qilish va ifloslanishni kamaytirish maqsadida ishlatiladi.
XULOSA
Azotobacter chroococcum
qishloq xo‘jaligida judayam katta ahamiyatga ega ya'ni ushbu
bakteriya orqali xar tomonlama foydali bioog’it yetishtirish mumkin. Bioo‘g'it kimyoviy o‘g'itga
nisbatan o‘simliklarga yaxshi foyda keltiradi.
A.chroococcum
atmosferadagi erkin azotni o‘zlashtirib
o‘simliklarni õsish gormonlarini ishlab chiqib õsishini tezlashtiradi hamda tuproqdagi organik
moddalarni parchalab, tuproq tarkibini yaxshilab tuproqda foydali mikroorganizmlar kopayishiga
yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Vaxobov, A. X., Davronov, Q., Mirxamidova, P., & Tursinboyeva, G. S. Mikrobiologiya va biotexnologiya
asoslari. Toshkent. Ilm ziyo 2014 y.
2. Narkulov, J. . Umumiy mikrobiologiya. Toshkent: Fan nashriyoti.
3. Muhammedov, I. M. Mikrobiologiya, virusologiya, immunologiya. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
4. Sattorov, A. S. Mikrobiologiya va virusologiya. Toshkent: Ilm-ziyo nashriyoti.
5. Xoshimov, H. Mikrobiologiya. Toshkent: Yangi asr avlodi.
6. Breed, R. S., Murray, E. G. D., & Hitchens, A. P. (1957). Bergey’s Manual of Determinative Bacteriology (7th
ed.). Baltimore: Williams & Wilkins.
7. Bisset, K. A., & Hale, C. M. F. (1953). The cytology and life-cycle of Azotobacter chroococcum. Journal of
General Microbiology, 8(3), 405–410.
