“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
519
UO
ʻ
K: 579.6
KAVSH QAYTARUVCHI HAYVONLAR FIZIOLOGIYASIGA SELLYULOLITIK
VA PROBIOTIK BAKTERIYALAR KOMPLEKSIDA BERILGAN
BIOPREPARATLARNING TA`SIRI
Shirinboyeva Dilrabo Komilovna
1
dilrabookomilovna@gmail.com,
Kutliyeva Go`zak DJumaniyozovna
2
aziz0761@gmail.com,
Sunnatova Madina Shamsiddin qizi
1
sunnnatovamadina@gmail.com
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar
universiteti
O
ʻ
zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Mikrobiologiya ilmiy tadqiqot
instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15579763
Annotasiya.
Mazkur tadqiqotda sellyulolitik va probiotik bakteriyalar assotsiatsiyasi asosida
yaratilgan biopreparatning kavsh qaytaruvchi hayvonlar (qo‘ylar) organizmiga ta’siri o‘rganildi.
Tajriba davomida fiziologik, biokimyoviy va mikrobiologik ko‘rsatkichlar kuzatildi. Olingan
natijalar asosida bu biopreparat hazm qilishni faollashtirib, umumiy salomatlik ko‘rsatkichlarini
yaxshilashi aniqlash ishlarimiz yoritib berdik.
Kalit so‘zlar: Mikroorganizmlar,sellyulolitik, probiotik,preparat, Bacillus subtilis
C1,cellulomonas, Lactobacillus plantarum, Fiziologik ko‘rsatkich, AST, ALT, fermentativ faollik.
Аннотация
.
В
настоящем
исследовании
изучено
влияние
биопрепарата
,
созданного
на
основе
ассоциации
целлюлолитических
и
пробиотических
бактерий
,
на
организм
жвачных
животных
(
овец
).
В
ходе
эксперимента
проводилось
наблюдение
за
физиологическими
,
биохимическими
и
микробиологическими
показателями
.
На
основе
полученных
результатов
установлено
,
что
данный
биопрепарат
активизирует
процессы
пищеварения
и
улучшает
общие
показатели
здоровья
животных
.
Ключевые
слова
:
микроорганизмы
,
целлюлолитические
,
пробиотик
,
препарат
, Bacillus
subtilis C1, Cellulomonas, Lactobacillus plantarum,
физиологические
показатели
,
АСТ
,
АЛТ
,
ферментативная
активность
.
Abstract.
This study investigated the effects of a biopreparation developed on the basis of an
association of cellulolytic and probiotic bacteria on the physiological condition of ruminants (sheep).
During on the experiment, physiological, biochemical, and microbiological parameters were
monitored. The results demonstrated that the biopreparation enhances digestive processes and
improves general health indicators in the animals.
Keywords: Microorganisms, cellulolytic, probiotic, biopreparation, Bacillus subtilis C1,
Cellulomonas, Lactobacillus plantarum, physiological indicators, AST, ALT, enzymatic activity.
Kirish
. Bugungi kunda ekologik xavfsiz va samarali yem-xashaklarni hazm qilishni
yaxshilovchi vositalarga ehtiyoj ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, probiotik va sellyulolitik
bakteriyalar asosida yaratilgan biopreparatlar chorvachilikda katta ahamiyatga ega. Ular nafaqat
ovqat hazmini yaxshilaydi, balki mikrofloraning muvozanatini tiklaydi, immunitetni kuchaytiradi va
mahsuldorlikni oshiradi.[6,18,20]
Kavsh qaytaruvchi hayvonlarning oziqlanish tizimi murakkab bo‘lib, ularning ovqat hazm
qilish jarayonida mikroorganizmlar muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, sellyulolitik bakteriyalar o‘simlik
hujayra devorini parchalab, hayvon organizmi uchun foydali moddalarga aylantiradi.[5,14,19]
Probiotiklar esa ichak mikroflorasini barqarorlashtirib, immunitetni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Shu bois ushbu ikki turdagi mikroorganizmlar asosida yaratilgan biopreparatlar hayvon
fiziologiyasiga qanday ta’sir qilishini o‘rganish dolzarb masaladir.[17,21]
Materiallar va metodlar.
Tajriba Samarqand viloyatining O`zbekkenti mahallasida istiqomat
qiluvchi Sultonov Behzod uyida o`tkazildi.
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
520
Hayvonlar: 18 bosh bir hil jinsli va yoshi 6 oylik bo‘lgan mahalliy hisor qo‘ylari uch guruhga
bo‘lindi (n=6):
- 1-guruh (nazorat) — oddiy yem bilan boqildi.
- 2-guruh — sellyulolitik bakteriyalar (Bacillus subtilis C1) berildi.
- 3-guruh — sellyulolitik + probiotik bakteriyalar (Bacillus subtilis C1 + Lactobacillus plantarum)
aralashmasi berildi.
Biopreparat qo‘llanishi: Preparatlar 60 kun davomida kuniga 5 ml miqdorida og‘iz orqali
berildi.
O‘lchovlar: Tajriba boshida va 60-kuni quyidagi ko‘rsatkichlar baholandi:
- Fiziologik ko‘rsatkichlar (tana harorati, yurak urishi, nafas olish tezligi)
- Biokimyoviy tahlillar (glukoza, umumiy oqsil, AST, ALT)
- Rumen (oshqozonning birinchi bo`limi, katak oshqozon )pH va sellyulaza faolligi
- Mikrobiologik ko‘rsatkichlar (rumendagi bakteriyalar soni)
Natijalar.
Jadval 1
. Fiziologik ko‘rsatkichlar (o‘rtacha ± SD)
Ko‘rsatkich
1-guruh (nazorat)
2-guruh (sell.)
3-guruh
(sell.+prob.)
Tana harorati (°C)
39.1 ± 0.2
39.2 ± 0.1
39.3 ± 0.1
Yurak urishi
(ur/min)
78 ± 4
75 ± 3
72 ± 3
Nafas olish
(mar/min)
22 ± 2
21 ± 1
20 ± 1
Jadval 2.
Biokimyoviy ko‘rsatkichlar (60-kuni)
Ko‘rsatkich
1-guruh
2-guruh
3-guruh
Glukoza (mmol/l)
2.9 ± 0.3
3.5 ± 0.2
3.8 ± 0.2
Umumiy oqsil (g/l)
64.1 ± 1.5
67.8 ± 1.4
69.3 ± 1.2
AST (U/L)
89 ± 6
84 ± 5
80 ± 4
ALT (U/L)
35 ± 3
32 ± 2
30 ± 2
Jadval 3. Rumen (
oshqozonning birinchi bo`limi, katak oshqozon)
muhiti va fermentativ
faollik
Ko‘rsatkich
1-guruh
2-guruh
3-guruh
Rumen pH
6.4 ± 0.2
6.2 ± 0.1
6.1 ± 0.1
Sellozulaza (IU)
1.8 ± 0.3
2.9 ± 0.2
3.5 ± 0.3
Muhokama.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sellyulolitik va probiotik bakteriyalar kombinatsiyasi
rumen
(
oshqozonning birinchi bo`limi, katak oshqozon) fermentatsiyasini optimallashtirib,
fiziologik holatni yaxshilaydi. Yurak urishi va nafas olish tezligining pasayishi organizm tinch
holatda ekanligidan dalolat beradi. Shuningdek, umumiy oqsil va glukoza miqdorining oshishi hazm
va metabolizm jarayonlarining faollashganini ko‘rsatadi. [1,10,22]
Mikrobiologik jihatdan qaralganda, rumen
(
oshqozonning birinchi bo`limi, katak oshqozon)
dagi bakteriyalar soni va faolligi oshgan. 1-grafik diagramma
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
521
Xulosa.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sellyulolitik va probiotik bakteriyalar kombinatsiyasi
rumen
(
oshqozonning birinchi bo`limi, katak oshqozon) fermentatsiyasini optimallashtirib, fiziologik
holatni yaxshilaydi. Yurak urishi va nafas olish tezligining pasayishi organizm tinch holatda
ekanligidan dalolat beradi. Shuningdek, umumiy oqsil va glukoza miqdorining oshishi hazm va
metabolizm jarayonlarining faollashganini ko‘rsatadi. Mikrobiologik jihatdan qaralganda, rumen
(
oshqozonning birinchi bo`limi, katak oshqozon) dagi bakteriyalar soni va faolligi oshgan.
Foydalanilgan adabiyotlar
1-
Bayer, E. A., Shoham, Y., Lamed, R. (2006). Cellulose-Decomposing Bacteria and Their
Enzyme Systems. In: Dworkin, M. (Ed.), The Prokaryotes. Springer.
2-
Bakhora Turaeva, Guzal
К
utlieva, Khulkar Kamolova, Nigora Zukhritdinova. Isolation and
identification of bacteria with cellulolytic activity from the microflora of animal juice //Journal of
Wildlife and Biodiversity. -2023. -V. 7(4). -P. 241-264. http://www.wildlife-biodiversity.com/
3-
J. Laporta, F.C. Ferreira, V. Ouellet, B. Dado-Senn, A.K. Learn more about the role of rumen
microorganisms and their impact on the host’s performance and health. Journal of Dairy Science
(https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-dairy-science)
Volume
103,
Issue
8
(https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-dairy-science/vol/103/issue/8), August 2020,
Pages 7555-7568.
4-
Karimov A. A., To‘rayev S. R. (2020). Mikrobiologik fermentlar va ularning texnologik
ahamiyati. Toshkent: Fan va Texnologiya.
5-
Karimov A. A., Ismoilov U. A. (2016). Sellyulolitik bakteriyalarni ajratib olish va ularning
fermentativ faolligi. O‘zbekiston Biotexnologiya Jurnali, 2(1), 45-52.
6-
Kutlieva G. J. Turaeva B.I. Kamolova H.F. Kuziev B.U. New possibilities of application of
cellulolytic bacteriya BACILLUS SUBTILIS isolated from local termites anacanthotermes
turkestanicus // INTERNATIONAL ASIAN CONGRESS ON CONTEMPORARY SCIENCES
VIII. Aksaray, Turkiye. -2023. 328. p.
7-
Lynd, L. R., Weimer, P. J., van Zyl, W. H., Pretorius, I. S. (2002). Microbial Cellulose
Utilization: Fundamentals and Biotechnology. Microbiology and Molecular Biology Reviews, 66(3),
506-577.
8-
Leschine, S. B. (1995). Cellulose degradation in anaerobic environments. Annual Review of
Microbiology, 49, 399-426.
0
5
10
15
20
25
Fiziologik
ko‘rsatkichlar
Biokimyoviy
ko‘rsatkichlar
Rumen muhiti va
fermentativ faollik
oddiy yem
sellyulolitik bakteriyalar (Bacillus subtilis C1)
sellyulolitik + probiotik bakteriyalar (Bacillus subtilis C1 + Lactobacillus plantarum)
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
522
9-
Nazarov Sh. R., Jo‘rayev I. A. (2021). Biodegradatsion jarayonlarda ishtirok etuvchi
bakteriyalarning genetik tahlili. Biologiya va Tibbiyot Jurnali, 5(2), 102-109.
10-
Mamatov U. K., Raximova D. S. (2023). Sanoat chiqindilarida sellülozolitik bakteriyalarning
faoliyati va ularning biotexnologik imkoniyatlari. O‘zbekiston Mikrobiologiya Jurnali, 4(1), 60-72.
11-
Olsson, L., Wallberg, O. (2018). Cellulose Bioconversion to Bioproducts: Principles and
Applications. CRC Press.
12-
Sukumaran, R. K., Singhania, R. R., Pandey, A. (2016). Microbial Enzymes in
Bioconversions of Biomass. Springer.
13-
Sukumaran, R. K., Singhania, R. R., Pandey, A. (2016). Microbial Enzymes in
Bioconversions of Biomass. Springer.
14-
Sanchez, C. (2009). Lignocellulosic residues: Biodegradation and bioconversion by fungi.
Biotechnology Advances, 27(2), 185-194.
15-
Saidov D. B., To‘rayev O. T. (2019). Sellyuloza parchalovchi mikroorganizmlarning ekologik
va biotexnologik ahamiyati. O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Axborotnomasi, 3(4), 88-95.
16-
To‘rayev O., Islomov B. (2018). Sanoat biotexnologiyasida mikroorganizmlarning o‘rni.
Toshkent: Innovatsion Ziyo.
17-
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 31 martdagi PQ
№
187 sonli “Veterinariya
va chorvachilik sohasida kadrlar tayyorlashni tubdan takomillashtirish” to‘g‘risidagi qarori
18-
Xamidov A., Qosimov Sh. (2015). Mikrobiologiya va biotexnologiya asoslari. Toshkent: Fan
nashriyoti.
Zhang, Y.-H. P.,
Lynd, L. R. (2004). Toward an aggregated understanding of enzymatic hydrolysis of cellulose:
Noncomplexed cellulase systems. Biotechnology and Bioengineering, 88(7), 797-824.
19-
S. P. Li, X. J. Zhao, and J. Y. Wang . “Synergy of Astragalus polysaccharides and probiotics
(Lactobacillus and Bacillus cereus) on immunity and intestinal microbiota in chicks”
20-
Junjing Xuea, Kaikai Shena, Yi Hub, Yajun Hub, Vikas Kumarc, Gang Yanga,c, Chungen
Wena. “Effects of dietary Bacillus cereus, B. subtilis, Paracoccus marcusii, and Lactobacillus
plantarum supplementation on the growth, immune response, antioxidant capacity, and intestinal
health of juvenile grass carp (Ctenopharyngodon idellus)”
21-
Jiawei Lu, Zili Chen, Peiyong Chen, Zihao Li, Yongjie Wan, Yanlei Song, Feng Wang, Yanli
Zhang “Dietary potential probiotics and enzymes complex modulates the performance and rumen
microbiota in weaned goats”
