SPIRULINA PLATENSIS SIANOBAKTERIYASINI OQSIL VA AMINOKISLOTALAR TAHLILI

“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari

adu.uz

universaljurnal.uz

504

SPIRULINA PLATENSIS SIANOBAKTERIYASINI OQSIL VA

AMINOKISLOTALAR TAHLILI

Bobonazarova Dilshoda Baxtiyor qizi

Toshkent kimyo-texnologiya instituti, Biotexnologiya yo

ʻ

nalishi 1- bosqich magistranti

Abdullayev Xurshidbek Odiljon o

ʻ

g

ʻ

li

O

ʻ

R FA Mikrobiologiya instituti tayanch doktoranti

https://doi.org/10.5281/zenodo.15579734

Anotatsiya:

Spirulina sianobakteriyalar (ko

ʻ

k-yashil suv o

ʻ

tlari) turi bo

ʻ

lib, tabiatda sho

ʻ

r suvli

okeanlar, ko

ʻ

llar va daryolarda o

ʻ

sadi. Spirulina siyanobakteriyasi inson va hayvonlar iste’moli

uchun zarur bo

ʻ

lgan oqsil, vitaminlar, minerallar, karotinoidlar va antioksidantlarga boy bo

ʻ

lib,

hujayralarni shikastlanishdan himoya qiladi. Haqiqatan ham, oziq-ovqat ishlab chiqarish sanoatida
yuqori talabga ega bo

ʻ

lgan inson salomatligiga foydali ta’sir ko

ʻ

rsatadigan ko

ʻ

plab biologik faol

moddalarni ishlab chiqaradilar. Shunday qilib, Spirulina sianobakteriyasi biomassasini uning bir
nechta yuqori qiymatli birikmalariga ega. Bu tadqiqot davomida Spirulina maxima hujayrasidan
lipidlarni ajratib olish ko

ʻ

rib chiqildi.

Kalit so‘zlar: Spirulina platensis

biomassasi, Keldal usuli, 96% li spirt, sentrifuga, filtrlash,

quritish , H

2

SO

4

, NaOH, Alpha 1-4 LSC Plus (Martin Christ), HPLC Agilent Technologies, filtrlash,

quritish, oqsil, aminokislota,tahlil.

Spirulina sianobakteriyasi biomassa ishlab chiqarish uchun quyosh nuri va karbonat

angidriddan foydalanadigan fotosintetik organizmlardir. Ular oziq-ovqat bilan raqobat qilmasdan,
fotobioreaktorlarda yoki ochiq suv havzalarida o

ʻ

stirilishi mumkin [1]. Spirulina ko

ʻ

pgina qishloq

xo

ʻ

jaligi ekinlarga qaraganda ko

ʻ

proq biomassa ishlab chiqarish potentsialiga ega va bioyoqilg

ʻ

i,

oziq-ovqat, hayvonlar uchun ozuqa va biologik faol birikmalar ishlab chiqarish uchun tekshirilgan
[2], [3]. Spirulina sp. Fikosian, xlorofill, lutein va karotinlar kabi uzun zanjirli to

ʻ

yinmagan yog

ʻ

li

kislotalar, oqsillar va pigmentlarning manbai bo

ʻ

lganligi bilan qiziqish uyg

ʻ

otdi [4].

Spirulina sianobakteriyasi biomassasini olishda foydalaniladigan ozuqa muhitlari tarkibidagi

kimyoviy tuzlarning hujayrada lipid tarkibining sifati va ekstraktsiya jarayonini oshirish uchun
muhimdir [5].

Spirulina ko`k-yashil mikrosuvo`tini o

ʻ

stirish. Spirulina modifikatsiyalangam Zarruka ozuqa

muhitida quyidagi ingredientlar nisbati (g/l): NaHCO

3

- 16,8; K

2

HPO

4

•3H

2

O - 1,0; NaNO

3

- 2,5;

NaCl - 1,0; K

2

SO

4

- 1,0; CaCl

2

•6H

2

O - 0,04; MgSO

4

•7H

2

O - 0,20; H

3

BO

3

- 0,00286; MnCl

2

•4H

2

O

- 0,00181; ZnSO

4

•7H

2

O - 0,00022; CuSO

4

•5H

2

O - 0,00008; MoO

3

- 0,000015 13.40.13 – 1 ni tashkil

etadi. Spirulinani o

ʻ

stirish 14 kun davomida 30-35°C haroratda, pH ko

ʻ

rsatgichi 9,5-10 oralig

ʻ

ida

va 3000..4000 lx yorug

ʻ

likda amalga oshiriladi. Natijada spirulina mahsuldorligini, shuningdek,

karotinoidlar va oqsillari miqdorini oshirishga yordam beruvchi fotosintez jarayonini
kuchaytirishdan iborat (1-rasm).

1-rasm. Laboratoriya sharoitida Spirulina ko

ʻ

k-yashil mikrosuvo

ʻ

tini yetishtirish.

“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari

adu.uz

universaljurnal.uz

505

O

ʻ

stirish jarayoni yakunlangach hosil bo

ʻ

lgan biomassani ajratish uchun vakum nasosdan

foydalangan holda filtrlab olindi. Olingan biomassa ortiqcha tuzlardan tozalash uchun distillangan
suv bilan yuvib olindi. So

ʻ

ngra biomassani suvsizlantirish uchun Alpha 1-4 LSC Plus (Martin Christ)

qurilmasida -50

o

haroratda 5 soat davomida quritib olindi (2-rasm). Quruq holda olingan biomassa

biokimyoviy tahlillar uchun tayyorlandi.

2-

rasm. Alpha 1-4 LSC Plus (Martin Christ) da quritilgan Spirulina ko

ʻ

k-yashil mikrosuvo

ʻ

ti.

Umumiy oqsillar miqdorini aniqlash

.

Umumiy oqsillar miqdorini aniqlash usullaridan biri Keldal usulidir. Bu bo

ʻ

yicha azot

miqdorini aniqlash orqali umumiy oqsil miqdori hisoblashdan iborat. Usulning mohiyati
namunadagi organik moddalarni konsentrlangan sulfat kislotasi yordamida gidroliz qilib (oqsil
tarkibidagi amin guruhlarini) ammoniy sulfat tuzlarini hosil qilishdan iborat.

Azotli organik moddalar +H

2

SO

4

(NH

4

)

2

SO

4

+ H

2

O

Gidroliz tugaganidan so

ʻ

ng hosil bo

ʻ

lgan ammoniy sulfat ammiakga aylantirish uchun natriy

gidroksid ta'sir ettirildi.

Neytrallanish natijada hosil bo

ʻ

lgan ammiak yoki ammoniy gidroksid sulfat kislota eritmasiga

yuttiriladi.

Qolgan kislota ishqor eritmasi bilan titrlanadi. Hisoblab topilgan ammiak miqdoridan azot

miqdori hisoblanadi. O

ʻ

rganilayotgan namunaning o

ʻ

rtacha maydalangan bir jinsli namunasidan

probirkaga tahlil qilish uchun aniq namuna tortiladi, xatolik darajasi 0.1% dan oshmasligi kerak.
Namuna miqdoriy jihatdan Keldal kolbasida o

ʻ

tkaziladi. Keyinchalik tajriba davomi ko

ʻ

rsatmaga

muvofiq amalga oshiriladi [6].

Olingan natijalarni qayta ishlash: tahlil qilinayotgan namunadagi azotning (X) massa ulushi

ammiakni suyultirilgan sulfat kislotadan o

ʻ

tkazib qolgan miqdorni titrlashdan keyingi hajm orqali

namuna massasiga nisbatan foizda formula bo

ʻ

yicha hisoblab topiladi.

=

(

−

)

∗

∗ .

∗

100%

V

0

-namuna tajribasida ortib qolgan 0.1 mol/l sulfat kislota eritmasini titrlash uchun sarflangan

0.1mol/l natriy gidroksid eritmasining hajmi, ml .

1-jadval.

Umumiy oqsillar miqdori

№

Namuna

Azot miqdori (%)

Umumiy oqsillar miqdori %

1

Spirulina platensis

5,46

34,13

AMINOKISLOTALAR TAHLILI

“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari

adu.uz

universaljurnal.uz

506

Namunalarning suvli ekstrakti oqsillari va peptidlarini cho

ʻ

ktirish sentrifuga stakanlarida

amalga oshirildi. Buning uchun 1 ml (aniq hajm) 1 ml sinov namunasiga 20% THUK
(Trixloruksusnaya kislota) qo

ʻ

shildi. 8000 ob/min tezlikda 15 daqiqa davomida sentrifugalash orqali

ajratildi. 0,1 ml plomba suyuqligini ajratgandan so

ʻ

ng, u muzlatilgan holda quritildi. Gidrolizat

bug

ʻ

landi, quruq qoldiq trietilamin-asetonitril-suv aralashmasida eritildi (1:7:1) va quritildi. Ushbu

operatsiya kislotalarni zararsizlantirish uchun ikki marta takrorlandi. Feniltioizosiyanat bilan
reaksiyada Steven A., Koen Daviel usuli bilan aminokislotalarning feniltiokarbamil hosilalari (FTC)
olindi.

Aminokislota hosilalarini aniqlash

. Yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi tomonidan

amalga oshirildi. VEJX Agilent Technologies 1200 xromatograf bilan, kolonka 75x4.6 mm
Discovery HS C

18

. Erituvchi a:0.14 M CN

3

SOONa + 0.05% TEA pH 6.4, B: CH

3

CN. Oqim tezligi

1,2 ml/min, assimilyasiya 269 nm Gradient % B/min: 1-6%/0-2, 5 min; 6-30%/2,51-40 min; 30-
60%/40,1-45 min; 60-60%/45,1-50 min; 60-0%/50,1-55 min.

Spirulina platensis ning aminokislota hosilalarini aniqlash

. Yuqori samarali suyuqlik

xromatografiyasi tomonidan amalga oshirildi.

2-jadval.

Steven A., Cohen Daviel J. Amino acid analysis utilizing phenylisothiocyanata

derivatives // Jour. Analytical Biochemistry – 1988. – V.17.-

№

1.-P.1-16.

№

Aminokislotalarning

nomi

Spirulina

platensis

mg/gr

№

Aminokislotalarning

nomi

Spirulina

platensis

mg/gr

Asparagin kislota

2,493885

Prolin

0,683142

Glutamin kislota

2,328815

Tirozin

7,284987

Serin

1,616071

Valin

6,91426

Glitsin

0,691838

Metionin

2,336207

Asparagin

1,385604

Gistidin

1,244734

Glutamin

0,552125

Izoleysin

6,531226

Sistein

1,443716

Leysin

10,34288

Treonin

3,360378

Triptofan

57,5923

Argenin

13,0743

Fenilalanin

1,344862

Alanin

1,489348

Lizin HCl

2,717635

Jami:

125,4283

Xulosa.
Spirulina platensis

ning oqsil miqdori 34,13% ni tashkil etadi, bu uning yuqori oqsil manbai

ekanligini ko

ʻ

rsatadi. Aminokislotalar tahlili natijasida, eng yuqori miqdorda triptofan (57,59 mg/gr)

va leysin (10,34 mg/gr) aniqlangan. Bu aminokislotalar organizm uchun muhim bo

ʻ

lib, triptofan

serotoninning ishlab chiqarilishiga, leysin esa mushaklarni tiklashga yordam beradi. Spirulina
o

ʻ

zining yuqori oqsil va aminokislota tarkibi bilan sog

ʻ

liqni qo

ʻ

llab-quvvatlash va oziqlantirish uchun

qiymatli manba hisoblanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar

“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari

adu.uz

universaljurnal.uz

507

1. Singh J, Gu S. Commercialization potential of microalgae for biofuels production.

Renewable Sustainable Energy http://dx.doi.org/10.1016/j.rser.2010.06.014 Rev 2010; 14(9): 2596-
2610. [2]

2.Chisti Y. Biodiesel from microalgae. Biotechnol Adv 2007; 25(3): 294-306.
3. Wijffels RH, Barbosa MJ, Eppink, MHM. Microalgae for the production of bulk chemicals

and biofuels. Biofuels Bioprod Biorefin 2010; 4(3): 287-295. http://dx.doi.org/10.1002/bbb.215 [4]

4. Leema JTM, Kirubagaran R, Vinithkumar NV, Dheenan PS, Karthikayulu S. High value

pigment production from Arthrospira (Spirulina) platensis cultured in seawater. Bioresour Technol
2010; 101: 9221-9227. http://dx.doi.org/10.1016/j.biortech.2010.06.120

5. Moazami N, Ashori A, Ranjbar R, Tangestani M, Eghtesadi R, Nejad AS. Large scale

biodiesel production using microalgae biomass of Nannochloropsis. Biomass Bioenergy 2012; 39:
449-453. http://dx.doi.org/10.1016/j.biombioe.2012.01.046.

6.

Методы

контроля

.

Химические

факторы

.

Руководство

по

методам

контроля

качества

и

безопасности

биологически

активных

добавок

к

пище

.

Руководство

Р

4.1.1672-03.

М

.:

Федеральный

центр

госсанэпиднадзора

Минздрава

России

, 2004.

7.

Production and nutritive value of Spirulina platensis in reduced cost media - ScienceDirect