“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
437
YERYONG‘OQ O‘SIMLIGI NAVLARINING BIOMETRIK KO‘RSATKICHLARIGA
MIKROBIOLOGIK O‘G‘ITLAR TA’SIRI
Ashurova Gulchexra Dadajonovna
1
,
Matniyazova Hilola Xudaybergenovna
1
1
Andijon davlat universiteti, Zoologiya va biokimyo kafedrasi tayanch doktoranti.
1
O‘zR FA Genetika va o‘simliklar eksperimental biologiyasi instituti professori.
e-mail: matniyazova@mail.ru, ashurovagulchexra963@gmail.com.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15578262
Annotatsiya:
Maqolada Andijon viloyati sharoitida yeryong‘oq (
Arachis hypogaea
L.)ning
mahalliy navlari (Lider, Mumtoz, Salomat, Toshkent-112) va xorijiy namunalariga (Vetnam-1126,
Senegal-685) mikrobiologik o‘g‘itlar –
Plantastim
va
Fosfomax
– ning ta’siri o‘rganildi. Biometrik
baholash yong‘oq soni, yetilish foizi va 1000 dona urug‘ massasiga asoslandi.
Plantastim
yong‘oqlar
soni va sifatini oshirgan bo‘lsa,
Fosfomax
urug‘ sifati va hosildorlik barqarorligini ta’minladi.
Kalit so‘zlar:
Yeryong‘oq, mikrobiologik o‘g‘it,
Plantastim
,
Fosfomax
, hosildorlik, urug‘
sifati, biometrik baholash.
Аннотация
:
В
статье
изучено
влияние
микробиологических
удобрений
Plantastim
и
Fosfomax
на
местные
сорта
(Lider, Mumtoz, Salomat, Toshkent-112)
и
зарубежные
образцы
(Vietnam-1126, Senegal-685)
арахиса
(
Arachis hypogaea
L.)
в
условиях
Андижанской
области
.
Биометрическая
оценка
проводилась
по
количеству
орехов
,
проценту
зрелости
и
массе
1000
семян
.
Plantastim
способствовал
увеличению
количества
и
качества
орехов
,
а
Fosfomax
обеспечил
стабильность
урожайности
и
качество
семян
.
Ключевые
слова
:
Арахис
,
микробиологическое
удобрение
,
Plantastim
,
Fosfomax
,
урожайность
,
качество
семян
,
биометрическая
оценка
.
Abstract:
This study examines the effects of the microbial fertilizers
Plantastim
and
Fosfomax
on local (Lider, Mumtoz, Salomat, Toshkent-112) and foreign (Vietnam-1126, Senegal-685) peanut
(
Arachis hypogaea
L.) varieties under the agro-ecological conditions of the Andijan region. Biometric
evaluation was based on pod number, maturity percentage, and 1000-seed weight.
Plantastim
significantly improved pod quantity and quality, while
Fosfomax
enhanced seed quality and yield
stability.
Keywords:
Peanut, microbial fertilizer,
Plantastim
,
Fosfomax
, yield, seed quality, biometric
evaluation.
Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda va iqtisodiyotda katta ahamiyatga ega bo‘lgan
yeryong‘oq, ayniqsa tropik va subtropik hududlarda keng tarqalgan [1].
Shuningdek, yeryong‘oq (
Arachis hypogaea
L) – yuqori oziqaviy qiymatga ega bo‘lgan muhim
dukkakli ekinlardan biri hisoblanib, tuproq unumdorligini tiklash va azot fiksatsiyasi orqali
agroekotizimlarni yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi [2].
So‘nggi yillarda ushbu ekinda turli kasalliklar, ayniqsa zamburug‘li va bakterial kasalliklarning
avj olishi rivojlangan. Mazkur kasalliklarning oldini olish va ularni bartaraf etish maqsadida ko‘plab
kimyoviy vositalar, ayniqsa pestitsidlar va mineral o‘g‘itlar keng qo‘llanilmoqda. Biroq bunday
yondashuv tuproq unumdorligining pasayishiga, foydali mikroorganizmlarning nobud bo‘lishiga
hamda atrof-muhitning ifloslanishiga olib kelib, natijada ekologik muvozanat buzilib, inson
salomatligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [3].
Andijon viloyatida yer yong‘oq yetishtirish iqtisodiy jihatdan muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u
aholining asosiy daromad manbalaridan biri hisoblanadi.
Shu sababli, yer yong‘oq yetishtirishda barqaror va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish
dolzarb masalaga aylangan [4]. Biz bu borada kimyoviy vositalardan foydalanishni cheklagan holda,
mikrobiologik o‘g‘itlar
Plantastim
va
Fosfomax
dan foydalanish asosida dala sharoitida tajriba
ishlarini olib bordik.
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
438
Ushbu tajribalar Andijon viloyati dala sharoitida yeryong’oqning mahalliy (Lider, Mumtoz,
Salomat va Toshkent-112) navlari hamda xorijiy (Vetnam- 1126, Senegal-685) namunalarida olib
borildi. Yeryong‘oq o‘simligining biometrik ko‘rsatkichlariga qaratilgan tadqiqotlarimizda tadqiqot
obyekti sifatida tanlab olingan nav va namunalarga
Plantastim
va
Fosfomax
preparatlari ta’sir ettirildi
hamda olingan natijalar nazoratga nisbatan solishtirildi va baholandi.
Tajribalardan olingan natijalar yong‘oq navlari bo‘yicha hosildorlik va yetilgan yong‘oqlar
ulushida sezilarli farqlar mavjudligini ko‘rsatdi. Nazorat variantida Mumtoz navi eng yuqori
ko‘rsatkichga ega bo‘lib, bitta o‘simlikda o‘rtacha 60 dona yong‘oq hosil bo‘ldi. Ulardan 41,67
donasi yetilgan (69%), 18,33 donasi esa yetilmagan. Bu navning yuqori hosildorligi bilan birga
yetilish darajasi ham yuqori bo‘lib, navning agrobiologik xususiyatlari kuchli ekanligini ko‘rsatadi.
Aksincha, Salomat navida o‘rtacha 40,67 dona yong‘oq hosil bo‘lgan bo‘lsa-da, yetilgan yong‘oqlar
soni 31,33 donani (77%) tashkil etdi. Bu esa ushbu navning hosildorligi pastroq bo‘lsa-da, yong‘oqlar
sifat jihatdan yaxshi shakllanganini anglatadi.
Plantastim
mikrobiologik o‘g‘iti bilan ishlov berilgan navlar orasida ham eng yuqori
ko‘rsatkich Mumtoz navida qayd etilib, yong‘oqlar soni 70 donaga, yetilganlari esa 51 donaga (73%)
yetdi. O‘g‘it ta’sirida yong‘oqlar soni va sifat ko‘rsatkichlari nazoratga nisbatan oshgan. Salomat
navida esa yong‘oqlar soni 43,67 donaga, yetilganlar esa 34,33 donaga (78%) yetgan. Bu navda o‘g‘it
qo‘llanganda hosil ko‘paygani holda, yong‘oqlar yetilish foizi ham yuqori saqlanib qolgan.
Fosfomax
bilan ishlov berilgan navlar ichida esa eng yaxshi natija Lider navida kuzatilib, bitta
tupda 60 dona yong‘oq hosil bo‘ldi, shundan 40,33 dona yetilgan (66%), 20,67 dona esa yetilmagan.
Bu navning ko‘rsatkichlari hosildorlik borasida yuqori bo‘lsa-da, yetilish darajasi nisbatan pastroq.
Eng past natija esa Toshkent-112 navida qayd etilib, bitta o‘simlikda 40 dona yong‘oq, shundan 30
donasi yetilgan (72%), 10 donasi yetilmagan. Ushbu navda o‘g‘it ta’sirida sifat ko‘rsatkichi (yetilish
darajasi) nisbatan yuqori bo‘lib, bu o‘g‘itning yong‘oq shakllanishiga ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi.
1000 dona urug‘ massasi bo‘yicha o‘tkazilgan baholashlar mikrobiologik o‘g‘itlarning urug‘
sifati ko‘rsatkichlariga ham ta’sir qilganini ko‘rsatdi.
Plantastim
o‘g‘iti bilan ishlov berilgan navlarda
bu ko‘rsatkich nazorat variantiga nisbatan 6,1% ga oshgan bo‘lsa,
Fosfomax
qo‘llanilgan navlarda
2,8% ga oshgan. Bu esa ushbu o‘g‘itlar o‘simliklarning oziqlanishini yaxshilashi natijasida urug‘larda
quruq modda to‘planishini kuchaytirganini anglatadi.
Umuman olganda,
Plantastim
o‘g‘iti yong‘oqlar soni va sifati bo‘yicha eng ijobiy natijalarni
bergan bo‘lsa,
Fosfomax
urug‘ sifati va o‘rtacha hosildorlikni barqarorlashtirishda o‘zini ko‘rsatdi.
Mumtoz navi har ikki o‘g‘itga yaxshi javob qaytargani bilan ajralib turadi. Salomat va Toshkent-112
navlari esa yetilgan yong‘oqlar ulushi bo‘yicha yaxshi ko‘rsatkichlarga erishdi.
Xulosa:
Tajribalar natijasi shuni ko‘rsatdiki, mikrobiologik o‘g‘itlar qo‘llanilishi yong‘oq
navlarida hosildorlikni va urug‘ sifati ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada oshiradi. Ayniqsa, Mumtoz
navida har ikki o‘g‘it yuqori samaradorlik ko‘rsatib, maksimal hosil va yaxshi yetilish darajasini
ta’minladi. Salomat navi esa umumiy yong‘oq soni kamroq bo‘lishiga qaramay, yuqori yetilish foizi
bilan ajralib turdi. 1000 dona urug‘ massasi ko‘rsatkichlari o‘g‘itlarning urug‘ sifati va rivojlanishiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatganini tasdiqlaydi.
Mazkur tajriba natijalari, mikrobiologik o‘g‘itlardan samarali foydalanish yong‘oq
yetishtirishda hosildorlik va sifatni oshirish imkonini berishini ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Variath M. T., Janila P. Economic and academic importance of peanut //The peanut genome.
– 2017. –
С
. 7-26.
2.
Alori E. T., Glick B. R., Babalola O. O. Microbial phosphorus solubilization and its
potential for use in sustainable agriculture //Frontiers in microbiology. – 2017. –
Т
. 8. –
С
. 971.
3. Zhou, J., Zhang, X., Qu, Z., Zhang, C., Wang, F., Gao, T., Yao, Y., & Liang, J. (2024). Progress
in research on prevention and control of crop fungal diseases in the context of climate
change.
Agriculture, 14(7), 1108. https://doi.org/10.3390/agriculture14071108
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
439
4. Agrocrops. (n.d.). Implementing sustainable practices to enhance peanut planting season and
environmental impact. Retrieved May 15, 2025, from https://www.agrocrops.com/en/peanuts-
blogs/Sustainable-Practices-to-Enhance-Peanut-Planting-Season-and-Environmental-Impact
