“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
89
BO‘ZSUV KANALI QORABALIG‘I (SCHIZOTHORAX EURYSTOMUS)NING
O‘SISH XUSUSIYATLARI
Ismatillayeva Gulhaya Mehriddinovna
O‘zR FA Zoologiya instituti tayanch-doktoranti
Mirzayev Ulug‘bek To‘rayevich
O‘zR FA Zoologiya instituti katta ilmiy xodimi, b.f.n.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15591006
Annotatsiya:
Maqolada Bo‘zsu kanali qorabalig‘ining (
Schizothorax eurystomus
Kessler,
1872) o‘lcham-yosh tarkibi va o‘sish sur’ati tahlili keltirilgan. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki,
qorabaliq uzunligining eng katta o‘sishi hayotning birinchi yilida kuzatilgan va ikkinchi yildan
boshlab uzunligining keskin sekinlashishi qayd etilgan.
Kalit so‘zlar.
Bo‘zsuv kanali, baliq,
Schizothorax eurystomus
, yoshi, uzunligi va tana vazni.
Аннотация
:
В
статье
приводятся
анализ
размерно
-
возрастного
состава
и
темп
роста
маринки
(
Schizothorax eurystomus
Kessler, 1872)
канала
Бозсу
.
В
результате
исследования
выяснено
что
наибольший
рост
длины
маринки
отмечен
на
первом
году
жизни
,
и
резкое
замедление
прироста
длины
отмечалось
со
второго
года
.
Ключевые
слова
.
канал
Бозсу
,
рыбы
,
Schizothorax eurystomus
,
возраст
,
длина
и
масса
тела
.
Annotation:
The article presents an analysis of the size-age composition and growth rate of
marinka (
Schizothorax eurystomus
Kessler, 1872) of the Bozsu channel. The study revealed that the
greatest increase in the length of marinka was noted in the first year of life, and a sharp slowdown in
the increase in length was noted from the second year.
Key words.
Bozsuv channel, fish,
Schizothorax eurystomus
, age, length and div weight
.
Barcha organizmlar singari baliqlar ham o‘z hayoti davomida o‘sadi. Baliqlarning o‘sish tezligi
ularning yoshi, jinsiy jihatdan voyaga yetishi, suv havzalarining, ifloslanishi, sho‘rlanishi, ozuqa
resurslarining yetishmasligi, yirtqich-o‘lja munosabatlari va stress holatlarining mavjudligiga bog‘liq
ravishda o‘zgarib turadi. Bu bog‘liqlik baliqning butun hayot sikli davomida kuzatiladi va ko‘p
jihatdan ularning yashovchanligini belgilab beradi.
O
ʻ
zbekiston suv havzalarida tarqalgan qorabaliqning (
Schizothorax eurystomus
Kessler, 1872)
yosh tarkibi va o
ʻ
sishi yetarlicha o
ʻ
rganilmagan. Irrigatsiya tizimlari, xususan Bo‘zsuv kanalidagi
qorabaliqlarning o‘sish xususiyatlari haqida ma’lumotlar mavjud emas.
Mazkur tadqiqotning maqsadi – Bo‘zsuv kanalidagi qorabaliqining o‘sish xususiyatlari, baliq
tanasi uzunligi va vaznining o‘zaro bog‘liqligi darajasini tavsiflashdan iboratr.
Material va metodlar.
Qorabaliq bo‘yicha materiallar 2025-yil mart-aprel oylarida Toshkent
shahri Yunusobd tumani hududidan oqib o‘tuvch Bo
ʻ
zsuv kanalidan (41°20'44.61"N, 69°18'18.17"E;
41°20'46.48"N, 69°18'14.05"E; 41°20'49.29"N, 69°18'9.06"E; 41°20'51.66"N, 69°17'57.90"E)
umumiy qabul qilingan usullar yordamida yig‘ilgan [2].
Baliqlarning yoshi tangachalari bo‘yicha [1, 3], o‘sish sur’atlari esa empirik ma’lumotlar va
qayta hisoblab tiklash usuli yordamida aniqlandi [4-6]. Baliqlarning semizligini aniqlashda Fulton va
Klark tomonidan taklif qilingan formulalardan foydalanildi [2-3]
Natijalar va muhokama.
Tadqiqotlarimiz natijasiga ko‘ra Bo‘zsuv kanalidagi qorabaliqlar 1+
yoshida tanasining uzunligi 9,1-10,5 (o
ʻ
rtacha 9,8±0,22)
sm
va vazni 12,0-17,0 (15,0±0,85)
g,
2+
yoshida tegishli ravishda 10,2-15,1 (13,1±0,52)
sm
va vazni 16,0-62,0 (34,1±4,94)
g
, 3+ yoshida
14,3-18,8 (16,3±0,48)
sm
va 49,0-100,0 (81,6±4,69)
g
, 4+ yoshida esa 18,5-20,5 (19,5±0,42)
sm
va
141,0-162,0 (150,5±4,33)
g
ni tashkil qilishi aniqlandi. Semizlik koeffitsienti Fulton bo‘yicha 1,07-
2,41 (1,65±0,05) gacha, Klark bo‘yicha esa 0,92-2,05 (1,47±0,05) gacha bo‘lishi aniqlandi. Yuqori
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
90
semizlik koeffitsienti 4+ yoshli baliqlarga to‘g‘ri keldi, past ko‘rsatkich 2+ yoshli baliqlarda kuzatildi
(1-jadval).
1-jadval
Bo‘zsuv kanali qorabalig‘ining o‘lcham-yosh ko‘rsatkichlari va semizlik
koeffitsientlari
Yoshi
l, sm
W, g
SK
F
SK
C
n
1+
9,1
−
10,5
9,8
12,0
−
17,0
15,0
1,46
−
1,75
1,58
1,18
−
1,54
1,38
6
2+
10,2
−
15,1
13,1
16,0
−
62,0
34,1
1,07
−
1,80
1,42
0,92
−
1,45
1,21
10
3+
14,3
−
18,8
16,3
49,0
−
100,0
81,6
1,50
−
2,41
1,89
1,35
−
2,05
1,65
10
4+
18,5
−
20
,5
19,5
141,0
−
162,0
150,5
1,88
−
2,22
2,03
1,64
−
1,96
1,82
4
Izoh: l
– tana uzunligi,
sm
;
W
– tana vazni,
g
.;
SK
F
– Fulton bo‘yicha semizlik
koeffitsienti;
SK
C
– Klark bo‘yicha semizlik koeffitsienti;
n
– namunalar soni.
Bo‘zsuv kanalidagi qorabaliqlarning tana uzunligi va vazni o‘rtasida o‘zaro kuchli
bog‘liqlik mavjud (1-rasm). Baliq tanasi uzunligi va vazni o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik darajasi
quyidagi regressiya tenglamasi bilan ifodalanadi:
W
= 0,0066x
l
3,3518
(
r
= 0,971;
P<0,01
).
1-rasm. Bo‘zsuv kanali qorabalig‘ining tana uzunligi va vaznining nisbati
Bo‘zsuv kanalidagi qorabaliqning o‘sish sur’atiga oid ma’lumotlar 2-jadvalda keltirilgan.
2-jadval
Bo‘zsuv kanali qorabalig‘ining o‘sish sur’atlari (qayta hisoblab tiklangan ma’lumotlar
bo‘yicha)
Yoshi
Tana uzunligi, sm
l
1
l
2
l
3
l
4
n
1+
8,47
6
2+
8,40
12,57
11
3+
6,86
11,93
14,71
10
4+
7,25
11,90
14,49
18,54
4
O‘rtacha
7,74
12,13
14,60
18,54
O‘sishnin
g oshishi
7,74
4,39
2,46
3,95
0
20
40
60
80
100
120
140
160
180
0
5
10
15
20
25
W
, g
l, sm
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
91
O‘sish sur‘atining tahlili shuni ko‘rsatdiki, qorabaliqda uzunlikning eng katta o‘sishi
hayotning birinchi yilida kuzatiladi, hayotning ikkinchi yilidan boshlab o‘sish sur‘ati sezilarli
darajada kamayadi (2-jadval).
Xulosalar.
Shunday qilib, tadqiqotlarimiz natijasiga ko‘ra Bo‘zsuv kanalidagi qorabaliqlar
o‘lcham-yosh ko‘rsatkichlari va semizlik koeffitsientlari tahlil qilndi. Yuqori semizlik
koeffitsienti 4+ yoshli baliqlarda, past ko‘rsatkich 2+ yoshli baliqlarda kuzatildi. Semizlik
koeffitsientining yuqoriligi qorabaliqlar uchun kanalda ozuqa yetarli ekanligidan dalolat beradi.
Qorabaliqlarning tana uzunligi va vazni o‘rtasida o‘zaro kuchli bog‘liqlik (
r
= 0,971;
P<0,01
)
mavjudligi aniqlandi. Qorabaliqlarning o‘sish sur‘ati tahliliga ko‘ra, o‘sishning oshishi baliq
hayotning birinchi yilida to‘g‘ri kelishi, hayotning ikkinchi yilidan boshlab sezilarli darajada
kamayishi aniqlandi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Брюзгин
В
.
Л
.
Методы
изучения
роста
рыб
по
чешуе
,
костям
и
отолитам
. –
Киев
:
Наукова
думка
, 1969. – 184
с
.
2.
Правдин
И
.
Ф
.
Руководство
по
изучению
рыб
. 4-
е
изд
.
М
.:
Пищевая
промышленность
,
1966. – 376
с
.
3.
Чугунова
Н
.
И
.
Руководство
по
изучению
возраста
и
роста
рыб
. –
М
.:
Изд
-
во
АН
СССР
, 1959. – 163
с
.
4. Bagliniere E., Ombredane D. Choix et fiabilité d’un modéle de rétrocalcul des tailles en
ecologie halieutique. Mise au point d’un logiciel informatique. // Bull. fr. peche et piscicult. 1990.
63.,
№
3-19: – P. 258-272.
5. Francis R.I.C.C. Back-calculation of fish length: a critical review // J. Fish Biol., 1990. 36.
No 6. – P. 883-902.
6. Le Louarn H. Comparaison entre ies ecailles et d’autres structures osseuses poul la
determination de i’age et de la croissance // Tissus durs et age individual des vertebres. – Paris:
Orstominra, 1992. – P. 325-334.
