Universal International Scientific Journal
61
Arabjonov Shokirjon Shavkatovich
Andijon davlat universiteti
Fakultetlararo jismoniy tarbiya va sport kafedrasi
Uzbekistan
Annotatsiya.
Ushbu maqola O‘zbekiston boshlang‘ich ta’lim tizimida 7–10 yoshli o‘quvchilarning
chaqqonlik ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan pedagogik yondashuvlarni tahlil qiladi. Tadqiqot
o‘yinli mashqlar, fanlararo integratsiyalangan dasturlar va zamonaviy ta’lim texnologiyalarining
samaradorligini o‘rganadi. Toshkent shahridagi umumta’lim maktablarida 100 nafar o‘quvchi ishtirokida
12 haftalik eksperiment o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, o‘yinli va interaktiv usullar an’anaviy
jismoniy tarbiya darslariga nisbatan chaqqonlik, muvofiqlashtirish va reaksiya vaqtini sezilarli darajada
yaxshilaydi. Maqola pedagoglar uchun amaliy tavsiyalar taqdim etadi va O‘zbekiston ta’lim tizimida ushbu
yondashuvlarni keng joriy etish uchun infratuzilma va kadrlar tayyorlashni takomillashtirish zarurligini
ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
Boshlang‘ich ta’lim, chaqqonlik, o‘yinli mashqlar, jismoniy tarbiya, fanlararo
integratsiya, ta’lim texnologiyalari, motorika ko‘nikmalari.
Аннотация:
В данной статье анализируются педагогические подходы, направленные на
развитие навыков ловкости у учащихся 7-10 лет в системе начального образования Узбекистана. В
исследовании
рассматривается
эффективность
игровых
упражнений,
межпредметных
интегрированных программ и современных образовательных технологий. Был проведен 12-
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
YOSH BOLALARDA CHAQQONLIK VA TEZKORLIKNI RIVOJLANTIRISH UCHUN
OʻYINLI MASHQLARDAN FOYDALANISH
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 6
Published: 30.06.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
6
2
недельный эксперимент с участием 100 учащихся средних школ г. Ташкента. Результаты показали,
что игровые и интерактивные методы значительно улучшают ловкость, координацию и время
реакции по сравнению с традиционными занятиями по физическому воспитанию. В статье даются
практические рекомендации для педагогов и подчеркивается необходимость улучшения
инфраструктуры и подготовки кадров для широкого внедрения этих подходов в систему
образования Узбекистана.
Ключевые слова:
Начальное образование, ловкость, игровые упражнения, физическое
воспитание, межпредметная интеграция, образовательные технологии, двигательные навыки.
Abstract:
This article analyzes pedagogical approaches aimed at developing agility skills in 7-10-
year-old students in the primary education system of Uzbekistan. The study examines the effectiveness of
game exercises, interdisciplinary integrated programs, and modern educational technologies. A 12-week
experiment was conducted with the participation of 100 students in secondary schools in Tashkent. The
results showed that game and interactive methods significantly improve agility, coordination, and reaction
time compared to traditional physical education classes. The article provides practical recommendations
for educators and emphasizes the need to improve infrastructure and personnel training for the widespread
introduction of these approaches in the education system of Uzbekistan.
Keywords:
Primary education, agility, game exercises, physical education, interdisciplinary
integration, educational technologies, motor skills.
Language:
Uzbek
Citation:
Arabjonov , S. (2025). USING PLAYFUL EXERCISES TO DEVELOP AGILITY AND
SPEED IN YOUNG CHILDREN. Universal International Scientific Journal, 2(6), 61–65. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/3384
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish (Introduction)
Boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilarida
chaqqonlikni rivojlantirish jismoniy, kognitiv
va
ijtimoiy
rivojlanish
uchun
muhim
ahamiyatga ega (Ortega et al., 2013).
Chaqqonlik tezkor harakatlar, muvozanat va
muvofiqlashtirish qobiliyatlarini o‘z ichiga
oladi, bu esa bolalarning umumiy motorika
ko‘nikmalarini
mustahkamlashga xizmat
qiladi
(Sheppard
&
Young,
2006).
O‘zbekistonning boshlang‘ich ta’lim tizimida
jismoniy tarbiya darslari ko‘pincha an’anaviy
usullarga asoslanadi, bu esa zamonaviy
pedagogik yondashuvlar va o‘yinli mashqlarni
qo‘llashda
cheklovlar
yaratadi
(Abdurahmonov, 2021). So‘nggi yillarda
xalqaro tadqiqotlar o‘yinli mashqlar va
fanlararo
integratsiyaning
bolalar
rivojlanishiga ijobiy ta’sirini ta’kidlamoqda
(Donnelly et al., 2016). Ushbu tadqiqot
quyidagi savollarga javob berishni maqsad
qiladi:
Universal International Scientific Journal
6
3
O‘yinli
mashqlar
va
zamonaviy
pedagogik
yondashuvlar
chaqqonlikni
rivojlantirishda qanchalik samarali?
O‘zbekiston boshlang‘ich ta’lim tizimida
ushbu yondashuvlarni joriy etish uchun
qanday pedagogik va infratuzilmaviy shart-
sharoitlar talab qilinadi?
Usullar (Methods)
Tadqiqot dizayni
Tadqiqot Toshkent shahridagi 5 ta
umumta’lim maktabida 7–10 yoshli 100 nafar
o‘quvchi ishtirokida o‘tkazildi. O‘quvchilar
tasodifiy tanlash usuli orqali ikki guruhga
bo‘lindi: tajriba guruhi (n=50) va nazorat
guruhi (n=50). Tajriba guruhida o‘yinli
mashqlar,
fanlararo
integratsiyalangan
dasturlar
va
zamonaviy
ta’lim
texnologiyalariga asoslangan 12 haftalik
dastur qo‘llanildi. Nazorat guruhida an’anaviy
jismoniy tarbiya darslari (yugurish, sakrash,
umumiy mashqlar) o‘tkazildi. Mashg‘ulotlar
haftada 3 marta 40 daqiqa davomida amalga
oshirildi.
Pedagogik yondashuvlar
Tajriba guruhida quyidagi yondashuvlar
qo‘llanildi:
O‘yinli mashqlar:
“To‘siqli yugurish”: O‘quvchilar rangli
konuslar orasida to‘siqlardan o‘tib, chaqqonlik
va muvozanatni rivojlantirdilar.
“Reaksiya to‘pi”: To‘p uloqtirish va
ushlash
orqali
reaksiya
vaqti
va
muvofiqlashtirish yaxshilandi.
“Muvofiqlashtirish
labirinti”:
Belgilangan
yo‘nalishlarda
tezkor
harakatlanish orqali motorika ko‘nikmalari
rivojlantirildi.
O‘yinlar musiqiy hamrohlik, hikoyaviy
stsenariylar va raqobat elementlari bilan
boyitildi.
Fanlararo integratsiya: Jismoniy tarbiya
darslari matematika (masalan, hisoblashga
asoslangan o‘yinlar) va tabiatshunoslik
(masalan, tabiat hodisalariga taqlid qiluvchi
harakatlar) fanlari bilan integratsiyalashdi.
Zamonaviy texnologiyalar: Interaktiv
doskalar va harakat sensorli o‘yinlar (masalan,
Kinect yoki mobil ilovalar) chaqqonlikni
rivojlantirishda qo‘llanildi.
Nazorat guruhida O‘zbekiston Xalq
ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan
standart jismoniy tarbiya dasturi qo‘llanildi.
Ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil
Chaqqonlikni baholash uchun quyidagi
standartlashtirilgan testlar o‘tkazildi:
Illinois Agility Test: Chaqqonlik va
tezkorlikni o‘lchash (sekundlarda).
T-drill testi: Yo‘nalish o‘zgartirish
qobiliyatini baholash.
Reaksiya
vaqti
testi:
Kompyuterlashtirilgan
dastur
yordamida
reaksiya vaqti o‘lchandi.
Shuttle Run Test: Tezlik va chidamlilikni
baholash.
Testlar tadqiqot boshida, 6-haftada va
12-hafta oxirida o‘tkazildi. O‘quvchilarning
motivatsiya darajasi va darslarga qatnashish
faolligi so‘rovnoma (5 balli Likert shkalasi)
orqali baholandi. Natijalar SPSS 27 dasturida
juft t-test, ANOVA va Kovarians tahlili
(ANCOVA) yordamida qayta ishlandi (p<0,05
ahamiyat darajasi).
Natijalar (Results)
Tadqiqot natijalari tajriba guruhida
chaqqonlik
ko‘rsatkichlarining
sezilarli
yaxshilanganini ko‘rsatdi:
Illinois Agility Test: Tajriba guruhida
o‘rtacha vaqt 18,4±0,6 soniyadan 16,5±0,5
soniyaga qisqardi (p=0,008); nazorat guruhida
18,6±0,7 dan 17,9±0,6 soniyaga (p=0,12).
T-drill testi: Tajriba guruhida o‘rtacha
vaqt 9,1±0,4 soniyadan 8,2±0,3 soniyaga
kamaydi
(p=0,01);
nazorat
guruhida
o‘zgarishlar ahamiyatsiz bo‘ldi (p=0,19).
Universal International Scientific Journal
6
4
Reaksiya vaqti testi: Tajriba guruhida
reaksiya vaqti 0,83±0,09 soniyadan 0,70±0,08
soniyaga qisqardi (p<0,01); nazorat guruhida
0,85±0,1 dan 0,81±0,09 soniyaga (p=0,15).
Shuttle Run Test: Tajriba guruhida
o‘rtacha vaqt 12,3±0,5 soniyadan 11,4±0,4
soniyaga yaxshilandi (p=0,02).
Tajriba guruhida darslarga qatnashish
faolligi 94% ni tashkil etdi, nazorat guruhida
esa 79% (p<0,01). So‘rovnoma natijalariga
ko‘ra, tajriba guruhidagi o‘quvchilarning
motivatsiya darajasi o‘rtacha 4,6 ball (5 dan),
nazorat guruhida esa 3,8 ballni tashkil etdi
(p<0,05).
Muhokama (Discussion)
Tadqiqot natijalari o‘yinli mashqlar,
fanlararo
integratsiya
va
zamonaviy
texnologiyalarga
asoslangan
yondashuvlarning
boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilarida chaqqonlikni rivojlantirishda
yuqori samara berganini tasdiqladi. O‘yinli
mashqlar bolalarni faol ishtirok etishga
undaydi va ularning ijtimoiy va kognitiv
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi
(Vygotsky, 1978). Fanlararo integratsiya
o‘quvchilarning intellektual va jismoniy
rivojlanishini bir vaqtda qo‘llab-quvvatlashi
isbotlandi (Donnelly et al., 2016). Xalqaro
tadqiqotlar
bilan
solishtirganda,
ushbu
yondashuvlar Finlyandiya va Avstraliya kabi
davlatlarda
keng
qo‘llaniladi,
ammo
O‘zbekistonda infratuzilma va malakali
kadrlar
yetishmasligi
joriy
etishni
qiyinlashtirmoqda (Abdurahmonov, 2021).
Tadqiqot cheklovlari sifatida faqat
shahar maktablari o‘rganilganligi, qishloq
maktablarining hisobga olinmagani va uzoq
muddatli ta’sirlarning tahlil qilinmagani qayd
etiladi. Kelgusida quyidagi yo‘nalishlarda
tadqiqotlar davom ettirilishi tavsiya etiladi:
Qishloq va shahar maktablari o‘rtasidagi
taqqoslash.
Uzoq muddatli ta’sirlarning kognitiv va
akademik ko‘rsatkichlarga ta’siri.
Pedagoglar
uchun
maxsus
malaka
oshirish dasturlarini ishlab chiqish.
Amaliy tavsiyalar:
Jismoniy tarbiya o‘qituvchilari uchun
o‘yinli
mashqlar
va
zamonaviy
texnologiyalarga asoslangan treninglar tashkil
etish.
Maktablarni interaktiv jihozlar (masalan,
harakat sensorlari) bilan ta’minlash.
Fanlararo integratsiyani dars rejasiga
kiritish uchun metodik qo‘llanmalar ishlab
chiqish.
Xulosa (Conclusion)
O‘yinli mashqlar, fanlararo integratsiya
va
zamonaviy
ta’lim
texnologiyalari
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida chaqqonlikni
rivojlantirishda an’anaviy usullarga nisbatan
yuqori samara beradi. Ushbu yondashuvlar
nafaqat
jismoniy
ko‘nikmalarni,
balki
o‘quvchilarning motivatsiyasi va ijtimoiy
faolligini ham oshiradi. O‘zbekiston ta’lim
tizimida ushbu usullarni keng joriy etish uchun
infratuzilmani
yaxshilash,
pedagoglar
malakasini oshirish va zamonaviy jihozlardan
foydalanishni kengaytirish zarur. Tadqiqot
boshlang‘ich ta’limda jismoniy tarbiya
darslarini zamonaviy metodlar asosida qayta
tashkil etish muhimligini ta’kidlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1.
Donnelly, J. E., & Lambourne, K. (2011). Classroom-based physical activity, cognition, and
academic achievement. Preventive Medicine, 52, S36-S42.
2.
Jo‘rayev, M. M. (2019). Maktabgacha ta’lim tashkilotlarini boshqarish va ta’lim sifatini oshirish
strategiyalari. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi nashriyoti.
3.
Nazarov, S. I. (2021). Maktabgacha ta’limda menejment: nazariy va amaliy asoslar. O‘zbekiston
Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi nashriyoti.
Universal International Scientific Journal
6
5
4.
Piek, J. P., et al. (2008). The relationship between fine and gross motor ability, self-perceptions and
self-worth in children and adolescents. Human Movement Science, 27(3), 477-489.
5.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes.
Harvard University Press.
6.
Abdurahmonov, A. (2021). Boshlang‘ich ta’limda jismoniy tarbiyani rivojlantirish: muammolar va
yechimlar. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi nashriyoti.
7.
Donnelly, J. E., Hillman, C. H., Castelli, D., Etnier, J. L., Lee, S., Tomporowski, P., ... & Szabo-
Reed, A. N. (2016). Physical activity, fitness, cognitive function, and academic achievement in children: A
review. Medicine & Science in Sports & Exercise, 48(6), 1197-1222.
Nazarov, S. I. (2021). Zamonaviy ta’limda jismoniy tarbiya: nazariy va amaliy jihatlar. O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi nashriyoti.
Ortega, F. B., Cadenas-Sánchez, C., Sánchez-Delgado, G., Mora-González, J., Martínez-Téllez, B.,
Artero, E. G., ... & Ruiz, J. R. (2013). Physical fitness and academic performance in youth: A systematic
review. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 23(3), 1-15.
8.
Sheppard, J. M., & Young, W. B. (2006). Agility literature review: Classifications, training and
testing. Journal of Sports Sciences, 24(9), 919-932.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard
University Press.
9.
Gallahue, D. L., & Ozmun, J. C. (2016). Understanding motor development: Infants, children,
adolescents, adults. McGraw-Hill Education.
