P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
159
MAKTABGACHA 6-
SHAKLLANTIRISH METODLARI VA PSIXOLOGIK NAZARIYALAR.
Quchqorova Nargiza Mamajonovna
Toshkent amaliy fanlar universiteti pedagogika kafedrasi. Professor.Pedagogika fanlari
doktori. E-mail: kuchkarova06071979@gmail.com
Yuldasheva Gulnora Saparbayevna
Tel: 90-434-04-71,
E-mail.yuldashevagulnora@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada tayyorlov guruhi bolalarining ijtimoiy va hissiy
jihatdan rivojlanishi, ularning ijtimoi
-7 yoshli bolalarda
tilgan. "Men" konsepsiyasini shakllantirishga
oid metodikalar va psixologik nazariyalar haqida qisqacha ma'lumot .
tayyorlov guruhi,ijtimoiy-hissiy rivojlanish,ijtimoiy moslashuv,
rlik,ijtimoiy muhit,
pedagog.
-
o
E-mail: kuchkarova06071979@gmail.com
Yuldasheva Gulnora Saparbayevna
-04-71
E-mail: yuldashevagulnora@gmail.com
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
160
-
-
Methods of forming the "I" concept in preschool children aged 6-7 and
psychological theories.
Kuchkarova Nargiza Mamajonovna
Tashkent University of Applied Sciences, Department of Pedagogy. Professor. Doctor of
Pedagogical Sciences. E-mail: kuchkarova06071979@gmail.com
Yuldasheva Gulnora Saparbayevna
UrSU, Teacher of the Department of Primary Education Methodology,
Telephone: 90-434-04-71.
E-mail: yuldashevagulnora@gmail.com
Abstract:
This article provides information on the social and emotional development of
children in the preparatory group, their adaptation to the social environment, the process
of communication with adults and peers, and also highlights the formation of the "I"
concept in 6-7-year-old children, the peculiarities of the process of forming and managing
their emotions. Brief information on methods and psychological theories related to the
formation of the "I" concept.
Keywords:
preparatory group, socio-emotional development, social adaptation,
communication,
"I"
concept,
emotions,
psychological
readiness,
social
environment,Teacher.
Kirish.
Jahon miqyosida maktabgacha yoshdagi bolalarni intellektual va emotsional
jihatdan rivojlantirish, atrof olam bilan tanishtirish jarayonini insonparvarlashtirishning
kreativ modellari amaliyotga tatbiq etilgan.
uchun ham muhim va dolzarbdir. Bu bizning kimligimizni va qanday
davolanishni tushunish uchun muhimdir.
a oladi.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
161
Maktabgacha 6-
texnologiyasi,
Bu tex
anglashga va shu orqali ta'lim-tarbiyaga integratsiya qilinadigan samarali strategiyalarni
ishlab chiqishga yordam beradi.
UNESKOning 2017-yil 18-20- sentyabr kunlari Ly
Maktabgacha ta'lim kongressda alohida e'tibor qarat
aruvchan olamga moslashishiga
zamin yaratishi
9
oy, Rossiya davlatlarida
ijtimoiy-hissiy
munosabatlarni
rivojlantirish
mexanizmlarini
takomillashtirish,
tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Tadqiqot metadologiyasi.
Respublikamizda maktabgacha yoshda tayyorlov
guruhlardagi bolalarning "Men" konsepsiyasining indikatorlarini ta'minlashda yangi
vositalarini optimallashtirish, pedagogik jara
tarbiya berishning muqobil shakllarini yaratish hamda har tomonlama rivojlantirish
maqsadida zamonaviy innovatsion va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy
etish kabi ustuvor vazifalar belgilangan
10
.
masalasi eng muhim vazifalar
-
-7 yoshdagi bolalarning "Men" konsepsiyasini shakllantirish uchun bir qancha
metodik yondashuvlar va faoliyat turlaridan foydalanish mumkin.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
162
Maktabgacha 6-7 yoshdagi bolalar uchun "Men" konsepsiyasini shakllantirish,
ularning shaxsiyati va ijtimoiy ko'nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
Ushbu jarayon psixologik nazariyalar asosida amalga oshirilishi kerak. Quyida "Men"
konsepsiyasini shakllantirishga oid metodikalar va psixologik nazariyalar haqida qisqacha
ma'lumot .
1. Psixologik Nazariyalar
- Eriksonning Psiko-sotsial Rivojlanish Nazariyasi: Erik Erikson, inson rivojlanishini
o'n ikki bosqichga ajratdi. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun "Men" konsepsiyasi o'z-
o'zini anglash va boshqa odamlar bilan munosabatlarni o'rnatish jarayonida muhimdir. Bu
davrda bolalar kimligini aniqlashadi va o'zlarini boshqalar bilan solishtiradilar.
-
11
- Piagetning Kognitiv Rivojlanish Nazariyasi: Jean Piaget bolalarning fikrlash
jarayonlarining rivojlanishini o'rganib chiqqan. Maktabgacha yoshdagi bolalarda o'z-
o'zini anglash va atrof-muhitni tushunish jarayoni kognitiv rivojlanish bilan bog'liqdir. 6-
7 yoshli bolalar haqida gapirganda, Piaget "konkret operatsiyalar" bosqichiga
kirishayotganini ta'kidlaydi. Bu bosqichda bolalar mantiqiy fikrlashni rivojlantirishi va
konkret narsalar bilan ishlash orqali muammolarni hal qilish qobiliyatini oshirishi
mumkin. Men konsepsiyasining shakllanishi ham ushbu davrda muhim ahamiyatga ega.
- Vygotskiyning Ijtimoiy-Madaniy Nazariyasi: Lev Vygotskiy, ijtimoiy muloqot va
madaniyatning shaxsni shakllantirishdagi rolini ta'kidlaydi. Bolalarning ijtimoiy muhitda
o'zlarini qanday his qilishlari va "Men" konsepsiyasining shakllanishida ijtimoiy
aloqalarning ahamiyati katta. Psixologik-
(ing.
Self-concept
-
boshqalar bilan solishtirish asosida shakllanadigan ichki psixik tuzilma sifatida talqin
qilinadi. L.S. Vygotskiyning keltirgan nazariyasida bolaning shaxsiy taraqqiyoti ijtimoiy
faoliyat
12
2. Metodikalar
- O'yinlar orqali o'qitish: O'yinlar yordamida bolalarga o'zlarini ifoda etishga imkon
beriladi. Rol o'yinlari, teatr sahnalari va boshqa interaktiv faoliyatlar bolaning "Men"
konsepsiyasini shakllantiradi.
11
--
- 60
12
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
163
- Ijodiy faoliyatlar: Rasm chizish, qo'shiqlar aytish, hikoyalarni yaratish orqali
bolalarning ijodkorlik qobiliyatlari rivojlanadi, bu esa ularning shaxs sifatlarini ochib
beradi.
- Muloqot va muhokama: Bolalarni guruhda birgalikda ishlashga undanganda,
ularning fikrlarini eshitish va bir-biri bilan baham ko'rishi "Men" tushunchasining
rivojlanishini qo'llab-quvvatlaydi.
- Emotsional tarbiya: Bolalarga his-tuyg'ularni anglash va boshqalarga ulardan
foydalanishni o'rgatishda emotsional intellektni rivojlantirishga qaratilgan faoliyatlar
muhimdir.
Taxlillar va natijalar.
:
-
-
-
identifikatsiya kuchaydi.
7 yoshli bolalar shaxsiy rivojlanishida psixologik-pedagogik
yondashuvlar muhimligini tasdiqlaydi.
7 yoshli maktabgacha yoshdagi bolalarda
samaradorlikka ega ekanligi aniqlandi.
-
sezilarli darajada yaxshilandi. Bu esa shaxsiy identitetning mustahkamlanishiga olib
keldi.
Xulosa.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda "Men" konsepsiyasini shakllantirish
murakkab jarayon bo'lib, u psixologik nazariyalarga asoslangan turli metodikalardan
foydalanishni talab qiladi. Bu jarayonda bolaning kognitiv, emotsional va ijtimoiy
rivojlanishini inobatga olish zarurdir. Ushbu metodikalarning to'g'ri qo'llanilishi bolaning
shaxs sifatlarini mustahkamlashga yordam beradi hamda ularning kelajakdagi
ijtimoiy
hayotiga
tayyorligini
oshiradi.
ADABIYOTLAR RO YHATI.
-
-
--
60
., 2005.
