P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
103
METAKOGNITIV FAOLIYATLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ziyamova Gulbaxor Tulabayevna
Namangan davlat pedagogika instituti, Intellektual fanlar va axborot
mail.com Tel: +998950782582
ORCID: 0009-0005-5140-7112
Namangan davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlar fakulteti,texnologik
-bosqich talabasi.zahongirsajdullaev015@gmail.com Tel:
+998993042335 ORCID: 0009-0008-4662-8115
Annotatsiya
talabalarning tahliliy va ijodiy fikrlashini rivojlantirishda metakognitiv faoliyatlarni
rivojlantirish, talabalarga o'z bilimlarini ko'paytirishga, shuningdek, o'qish strategiyalarini
tanlash va o'zgaruvchan sharoitlarda ulardan samarali foydalanishga imkon yaratadi,
uchun tavsiyalar berilgan.
: texnologiya metakognitiv faoliyat, metakognitsiya, texnik mexanika,,
iqtisod, fan, madaniyat, texnika,
faoliyat,
metakognitiv bilim
,
-
amaliyotlar.
ziyamovag@gmail.com Tel: +998950782582 ORCID: 0009-0005-5140-7112
-0008-4662-8115
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
104
IMPROVING METACOGNITIVE ACTIVITIES OF STUDENTS IN
TECHNOLOGICAL EDUCATION.
Ziyamova Gulbakhor Tulabaevna
Teacher of the Department of Intellectual Sciences and Information
Technologies. ziyamovag@gmail.com Tel: +998950782582 ORCID: 0009-0005-5140-
7112
Goporova Shohzoda Tolqin qizi
Namangan State Pedagogical Institute, Faculty of Exact and Natural Sciences, 1st
year student, Technological Education.zahongirsajdullaev015@gmail.com Tel:
+998993042335 ORCID: 0009-0008-4662-8115
Abstract:
The article shows the role of pedagogical technology in modern education,
the importance of improving metacognitive activities in developing students' analytical
and creative thinking. The development of metacognitive skills allows students to increase
their knowledge, as well as choose learning strategies and use them effectively in
changing conditions, and helps to create new ideas. Recommendations are given for
improving metacognitive activities.
Keywords
: technology metacognitive activity, metacognition, technical mechanics,,
exercises, innovation, topic, materials, modern economy, science, culture, technology,
activity, metacognitive knowledge, metacognitive control, self-assessment, reflective
practices.
siyosati bormoqda. Hozirgi dunyo shiddat bilan rivojlanib taraqqiy etar ekan, har bir kishi
isloh qilish
-pedagogik shart-sharoitlari va axborot-metodik
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
105
ehnat bozorining
zamonaviy ehtiyojlariga muvofiq yuqori malakali kadrlar tayyorlash siyosatini davom
gi metodikasi va
-
hisoblanadi.[3]
-
lash va
tushunchalarini mustaqil ravishda nazorat qilish qobiliyatlari tobora muhim ahamiyat
Metakongitiv faoliyat bu-
Metakognitsiya - o'z o'rganish jarayonini anglash va boshqarish, zamonaviy
ta'limda juda muhim ahamiyatga ega. Metakognitsiya -
anglash va boshqarish qobiliyatidir. Bu atama
Bu talabalarga o'z bilimlarini va o'rgatish jarayonlarini samarali boshqarishga yordam
beradi. Texnologiya fanlarida metakognitiv faoliyatni rivojlantirish, nafaqat texnik
ko'nikmalarni, balki talabalarni o'z-o'zini baholash, muammolarni hal qilish va o'rganish
jarayonini tushunish kabi ko'nikmalarni ham shakllantiradi.
Metakognitsiya ikki asosiy komponentdan iborat: metakognitiv bilim va
metakognitiv nazorat strategiyalari. Metakognitiv bilim bu shaxsn
Metakognitiv bilimlar
- O'z o'rganish jarayoni, o'qish strategiyalari va boshqalar
haqida bilish.
Metakognitiv nazorat
- O'rganish jarayonini rejalashtirish, kuzatish va baholash.
Metakognitiv ko'nikmalarni rivojlantirish, talabalarga o'z bilimlarini ko'paytirishga,
shuningdek, o'qish strategiyalarini tanlash va o'zgaruvchan sharoitlarda ulardan samarali
foydalanishga imkon yaratadi.
mavzularda yaxshi ekanligimiz yoki qaysi strategiyalar biz uchun samarali ekanligi.
Misol uchun,talaba texnologiya yo
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
106
metodikasi fanidan qiynalishi mumkin.Talaba qaysi mavzularda qiynalishi mumkin qaysi
mavzuni yaxshi bilishini anglaydi, masalan, u zamonaviy texnika va texnologiyalarni
yaxshi bilishi talabalarni metakognitiv faoliiyatlarini faollashtiruvchi yangi pedagogik
metodlarni ishlab chiqish va murakkab masalalarni mustaqil hal qilishga yordam beradi.
Protsedural bilim bu va
strategiyalar haqidagi bilimdir. Masalan talaba buyum yasash jarayonida qanday qilib
-19-b.]
Metakognitsiya tushunchasi turli mualliflar va tadqiqotchilar tomonidan turli xil
yondash
imkoniyatlar yaratadi.
Pedagogik nazariyalar va yondashuvlar talabalarning metakognitiv faoliyatlarini
uvlar talabalarning
-68-b]
Texnologiya fanlarida metakognitsiyani rivojlantirish, nafaqat nazariya va
amaliyotni o'rganishda, balki shuningdek, muammolarni hal qilishda talabalarni faol
ishtirok etishga undaydi. Quyidagi usullar orqali talabalarning metakognitiv
ko'nikmalarini rivojlantirish mumkin:
1. Reflektiv amaliyotlar.
Refleksiya, o'rgatish jarayonining ajralmas qismiga
aylanishi kerak. Talabalarga o'z ishlarini, qarorlarini va o'rganish jarayonlarini qayta
ko'rib chiqishga imkon yaratish zarur. Masalan, talabalar o'z fikrlarini yozib, o'zlari
qilingan xatolarni tahlil qilish orqali o'z bilimlarini yaxshilashlari mumkin.
2. O'z-o'zini baholash va tahlil qilish.
Metakognitiv faoliyatning yana bir muhim
jihati o'z-o'zini baholashdir. Talabalar o'z bilimlarini baholash va o'zgarishlarni kuzatish
orqali o'z o'rganish jarayonini yaxshilashlari mumkin. Texnologiya fanlarida bu o'z-o'zini
test qilish, kodlarni tekshirish va masalalarni hal qilishda kuzatilishi mumkin.
3. Masalalar asosida o'qitish .
Texnologiya fanlari ko'pincha muammolarni hal
qilishni talab etadi. Masalalar asosida o'qitish metodi talabalarga real hayotdagi
masalalarni hal qilish imkonini beradi, bu esa metakognitiv ko'nikmalarni rivojlantiradi.
Talabalar muammoni tahlil qilib, qaysi bilim va ko'nikmalarni qo'llashlari kerakligini
o'ylab ko'rishadi, va o'z natijalarini baholash orqali o'rganish jarayonini boshqarishadi.
4. O'qituvchining qo'llab-quvvatlashi:
Metakognitiv faoliyatni rivojlantirishda
o'qituvchining roli katta. O'qituvchilar talabalarni o'z o'rganish jarayonini tahlil qilishga,
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
107
o'zgarishlar kiritishga va yangi strategiyalarni o'rganishga rag'batlantirishlari kerak. Bu
o'z-o'zini tahlil qilish va o'rganish jarayoniga yondashuvni yaxshilashda yordam beradi.
5. Texnologiyalardan foydalanish:
Bugungi kunda, texnologiya fanlarida
talabalarning metakognitiv ko'nikmalarini rivojlantirishda raqamli vositalardan
foydalanish juda samarali. Masalan, interaktiv ta'lim platformalari, simulyatorlar, va
dasturiy ta'minot orqali talabalar o'z bilimlarini mustahkamlashlari mumkin. Raqamli
vositalar yordamida talabalarga o'z o'rganish jarayonini ko'proq kuzatish va boshqarish
imkoniyatini beradi.[6. 6-7-b.]
Metakognitiv faoliyatni baholash, talabalar o'z o'rganish jarayonida qanday
yondashuvlar qo'llashini, qaysi strategiyalar samarali ishlashini va o'z o'rganishlarini
qanday yaxshilashni anglashlarini tekshirishni o'z ichiga oladi. Bu, talabalar o'z o'zini
tahlil qilish va o'zgarishlarni amalga oshirishda qanday samarali bo'lishlarini baholashda
yordam beradi.
Xulosa.
Texnologiya fanlarida talabalarning metakognitiv faoliyatini rivojlantirish,
o'rgatishning samaradorligini oshiradi va talabalarni o'z bilimlarini boshqarishga,
o'zgarishlar kiritishga va yangi strategiyalarni ishlab chiqishga tayyorlaydi. Bu
ko'nikmalarni rivojlantirish nafaqat texnologiya fanlarida muvaffaqiyatga erishishda,
balki talabalar uchun o'rgatish jarayonini yanada samarali va qoniqarli qilishda yordam
beradi. Shu bilan birga, o'qituvchilar va talabalarning o'zaro hamkorligi, metakognitiv
yondashuvni muvaffaqiyatli amalga oshirishning asosiy omilidir.[1]
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Sh.Mirziyoyev. 2017
intizom va shaxsiy javobgarlik
har bir raxbar
16 yanvar,
muhitini tashkil etish tizimi va texnologiyasi //Sovremennoe obrazovanie (Uzbekistan).
2021.
tashkil etish
hamda samaradoligini oshirishda grafik organayzer texnologiyasidan foydalanish. Journal
of universal science research, 2(11), 136-144. (Ziyamova, G. (2024). The Use of Graphic
Organizer Technology in Organizing Practical Classes in Technology Education and
Increasing Their Effectiveness.
Journal of Universal Science Research
, 2(11), 136-144.)
takomillashtirish. Pedagogika fanlari
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
108
Namangan-2025.
6.
TEXNOLOGIYA
-N-
ANISH
-uslubiy jurnal.2025-yil.1-son
madaniyatining
tashkiliy asoslari //Sovremennoe obrazovanie (Uzbekistan). 2020.
S. 61-
68.
ngan davlat
universiteti Ilmiy axborotnomasi. 2023.
. 842-8
9. Xudayqulov Sh.S, Nabiyev A.B, Majidov A.T, Texnologiya va dizayin (amaliy
(Khudaikulov Sh.S., Nabiyev A.B., Majidov A.T., Technology and Design (for Practical
Classes), Textbook.
Namangan, 2023, p. 80.)
kompetentlikini shakllantirish mezonlari. scentific journal of scientific progress.
-1601. 814-828 b.
