P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
138
HODISALARI
Ajiniyoz nomidagi Nukus DPI 2 kurs
Annotatsiya:
s
va murakkablashuv.
-
Assistant of the Department of Uzbek Language of the Nukus State Educational
Service named after Ajinyoz Kurbanbayev Otabek Khakimbek oglu
Sidiqov Olmas Shermat oglu, 2nd year student of the Nukus State Educational
Service named after Ajinyoz
Annotatsion:
The article discusses the role of the morphology section in the native
language, the methodological foundations of teaching the level of morphology based on
syntax and providing it with content, and teaching the acquisition of language phenomena.
Keywords:
simplification, re-division, complication
oqibatda u ham asta-
ishi turli tillarda
s
va
murakkablashuv.
s o d d a l a s h u v
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
139
Ilmiy adabiyotlarda soddalashuv hodisasining sod
1)
-
2)
dagi
rus tilidagi
Qishloq
qish+la
q
(ot yasovchi affiks) morfemalaridan;
qop+ur
i affiks) +
(ot yasovchi affiks) morfemalaridan;
yuksak
yuk+sa
k
(sifat yasovchi affiks);
qachon
va
-in
morfemalaridan hamda
morfemalaridan tashkil topgan.
Hozirgi tilshunoslik
nuja, xija, kolo
yasovchi
(-n, -in, -u
) va shakl hosil qiluvchi (
-
-a, -o)
qishloq
va
qishki
gi
qish
(hayot), jivoy (tirik)
jir
ji+r
futbol,
voleybol
kurort
foot
oyoq,
ball
volley
ball
kur
dam,
ort
nav-
yangi,
-
astoydil
az tahi dil
karandash,
utyug
-
bular
5
hodisasi deb yuritiladi.
6
5
tili va adabiyoti masalalari.
6
T.: 1977.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
140
gotovnost
l
+
ajak
(sifatdosh shakli affiksi),
u+lar
guldur+os
(sifat yasovchi affiks);
gotov+nost
gan:
-a-
-ajak
ular < ul-ar < u-lar
gulduros < guldur-a-s < guldur-os
gotovnost < gotov-n-ost < gotov-nost.
tilidagi
s
va
k
predloglari uchta tovushdan tashkil topgan:
s'n, k'n.
s'n im< s'nim< s' nim < s nim;
k'n im <k'nim < k' nim <k nim.
kuzatishimiz mumkin. Murakkablashuv hodisasi tilda soddalashuv va qayta
hodisalariga nisbatan kamroq uchraydi. Chunonchi, rus tilidagi
gravyura
(toshga,
tilidan olingan, rus tilida
gravyor, gravirovat
ina uch
morfemaga
(grav-yur-a)
ajratish mumkin. Affiks
morfema (< lot.
affixus
- biriktirilgan ). Masalan,
keldim
birligi tarkibida qatnashayotgan
-di, -m
morfemalari affiksga teng, chunki
-di
qismi
kel-
qismiga,
-m
qismi
keldi-
qismiga
7
y qismlari haqidagi ta'limot. Ma'lumki,
ma'no anglatmaydi. Shuning uchun ular
morfemalar
deyiladi. Masalan,
paxtakorlarga
paxta-, -kor, - lar, -ga
-guruh
8
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
1972.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
141
tili va adabiyoti masalalari.
2.
1972.
3.
T.: 1977.
4.
prinsiplariga
doir.
ToshDU
ilmiy
asarlari.
475-chiqishi.
T.: 1975.
