347
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Pedagogik eksperimentlarda qo‘llaniladigan elektron dasturiy ta’minotlar
tahlili
Qulmatov Z.Z.-Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mustaqil
tadqiqotchisi
zulfiqor9467@gmail.com
Annotatsiya.
Pedagogik eksperimentlarda qo‘llaniladigan elektron dasturiy
ta’minotlar turli davlatlarda turli olimlar tomonidan foydalaniladi va ularning
tanlovi tadqiqotning maqsadi va sohasiga bog‘liq. Maqolada ayrim davlatlardagi
olimlarning, ilmiy tekshirish institutlarining va ular qo‘llagan elektron dasturiy
ta’minotlar tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
Pedagogik eksperiment, SPSS, R Programming, MATLAB,
GeoGebra, Python.
Annotation.
Electronic software used in pedagogical experiments are used
by different scientists in different countries, and their choice depends on the
purpose and field of research. The article analyzes the electronic software used by
scientists and research institutions in some countries.
Key words.
Pedagogical experiment, SPSS, R-programming, MATLAB,
GeoGebra, Python.
Аннатоция
.
В
«
Педагогическом
эксперименте
»
исползуется
ручное
электронное
программное
обеспечение
,
созданное
разними
ученими
в
разних
странах
,
и
вибор
зависит
от
сели
и
области
исследований
.
Статя
содержит
анализ
учених
,
научно
-
исследователских
институтов
и
электронного
программного
обеспечения
,
которое
они
исползуют
в
некоторих
странах
.
Ключевие
слова
.
Педагогический
эксперимент
,
SPSS,
R-
программирование
, MATLAB, GeoGebra, Python.
Bugungi kunda ta’lim tizimi tezkor rivojlanish va raqamli texnologiyalar
bilan chambarchas bog‘liq. Ta’lim jarayonini yanada samarali va innovatsion
qilish uchun pedagogik eksperimentlar muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu
eksperimentlar yordamida yangi metodikalar, o‘qitish usullari va ta’lim
jarayonida qo‘llaniladigan vositalar sinovdan o‘tkaziladi. Bu jarayonlarda
elektron dasturiy ta’minotlar muhim rol o‘ynaydi, chunki ular eksperimentlarni
samarali boshqarish, ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi.
Elektron dasturiy ta’minotlar, jumladan MATLAB, SPSS, R Programming,
GeoGebra va Python, pedagogik eksperimentlarda keng qo‘llaniladi. Har bir
dastur o‘zining o‘ziga xos funksiyalari va afzalliklariga ega bo‘lib, ta’lim
jarayonida turli xil maqsadlar uchun ishlatiladi. MATLAB va R Programming
ko‘proq matematik modellash va ma’lumotlar tahliliga mos kelsa, SPSS esa
statistik tahlil uchun qulaylik yaratadi. GeoGebra matematika va geometriya
fanlarida vizualizatsiya va interaktiv o‘qitishni ta’minlasa, Python ko‘p qirrali
imkoniyatlari tufayli turli ilmiy va ta’limiy sohalarda qo‘llaniladi [4.B. 85-90.].
348
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Ushbu “dasturiy ta’minotlarning pedagogik eksperimentlarda qo‘llanilishi
o‘qituvchilarga ma’lumotlarni batafsil tahlil qilish, ta’lim jarayonini nazorat qilish
va eksperimentlar natijalarini vizual tarzda ifodalash imkonini beradi.
Shuningdek, ushbu dasturlar yordamida o‘quvchilarning fikr-mulohaza qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy texnologiyalardan foydalangan
holda o‘qitish va ta’lim jarayonini yangi bosqichga olib chiqish imkoniyati
yaratiladi” [3.B.8].
Yaponiyada R Programming va MATLAB dasturlari bo‘yicha qator
tadqiqotlar o‘tkazilgan bo‘lib, ular turli sohalarda foydalanilgan.
RIKEN tadqiqotlari. 2011 yildan hozirgi kungacha RIKEN Institutining
RIKEN markazlarida bir qator olimlar R Programming va MATLAB
dasturlaridan foydalangan holda tadqiqotlar olib bormoqdalar [1.B.12]. Ushbu
tadqiqotlar tibbiyot, biologiya, va matematik fanlar sohalarida o‘tkazilgan.
Tadqiqot yo‘nalishlari matematik modellashtirish, biomeditsina tadqiqotlari va
simulyatsiyalarning samaradorligini oshirishga qaratilgan ishlardir.
Kioto Universitetida esa doktor Kenji Sato 2018 yilda "Injenerlik
tadqiqotlarida MATLABning qo‘llanilishi" mavzusida ilmiy ish olib borgan.
MATLAB orqali texnik simulyatsiyalar va matematik modellashtirish usullari
o‘rganilgan. Dasturiy ta’minot sifatida MATLAB simulyatsiya va modellashtirish
uchun qo‘llangan. MATLAB biomeditsina va farmatsevtika tadqiqotlarida
yordam bergan, ayniqsa ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish va algoritmlar
yaratish jarayonlarida qo‘llanilgan [1.B.12].
2016 yilda Tokio Universitetida professor Xiroshi Takaxashi "Iqtisodiy
tahlilda R Programmingdan foydalanish" mavzusida tadqiqot o‘tkazgan.
Tadqiqotning maqsadi — iqtisodiy ma’lumotlarni tahlil qilish va prognoz qilishda
Rning samaradorligini o‘rganish edi. Dasturiy ta’minot sifatida R Programming
statistik tahlil uchun asosiy vosita sifatida qo‘llanilgan [2.B.16].
So‘nggi yillarda R Programming farmatsevtika sohasida klinik sinovlar,
gipoteza tekshiruvlari va ma’lumotlarni tahlil qilishda muhim vosita sifatida
qo‘llanilib kelinmoqda. Ushbu dastur tarmoq tadqiqotlarida vaqt samaradorligi va
ma’lumotlarni tahlil qilish jarayonlarini yaxshilashga yordam bergan. R
Programming klinik tadqiqotlarni tezkor va samarali o‘tkazish, ma’lumotlarning
aniqligini ta’minlash va tadqiqot natijalarini vizualizatsiya qilishga qaratilgan
[2.B.16]. Ushbu tadqiqotlarning barchasi Yaponiyada R Programming va
MATLAB dasturlarining keng qo‘llanilishini va ularning turli ilmiy sohalardagi
muhim rolini ko‘rsatadi. Ular tibbiyot, muhandislik, matematik modellashtirish va
biotexnologiya kabi sohalarda ilmiy tadqiqotlarning sifatini oshirishga yordam
bermoqda.
Xulosa qilib aytganda, turli davlatlardagi olimlar va ilmiy tekshirish
institutlari pedagogik eksperimentlarda turli elektron dasturiy ta’minotlardan
foydalanadilar. Misollardan ko‘rinib turibdiki, har bir dasturiy ta’minot o‘zining
funksional imkoniyatlari va tadqiqot maqsadiga qarab qo‘llaniladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
349
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
1.Junior
Research
Associate
Program,
https://www.riken.jp/en/careers/programs/jra/
2.R
Programming
for
Clinical
Trial
Analytics.
https://www.atorusresearch.com/r-programming-for-clinical-trial-analytics/
3.Makhmudova D.M. Using artificial intelligence techniques in web
application firewall (WAF) / / - AIP Conference Proceedings, 2024.
4.Israilova F.A. Chirchiq Davlat Pedagogika. "Zamonaviy ta'limda raqamli
texnologiyalarning o'rni va rollari." Academic research in educational sciences
4.CSPU Conference 1 (2023): 85-90.
5.Maxmudova D.M. - Ilmiy umumlashtirish layoqatini tarbiyalash asosida
talabalarda kreativ faoliyatni rivojlantirish / Science and innovation, 2023
