Universal International Scientific Journal
95
Xoʻjamberdiyeva Zebiniso Sobitjon qizi
Andijon davlat pedagogika universiteti
Uzbekistan
xojamberdiyevmuhammadqodir@gmail.com
QOʻNGʻIR SUV OʻTLRINING TABIATDAGI OʻRNI, TARQALISHI,
KOʻPAYISHINI VA AHAMIYATI
Abstract:
Brown algae, scientifically known as Phaeophyta or Phaeophyceae, are multicellular
organisms living in marine waters. They are distinguished by their pigments and ecological significance.
These plants are widely distributed in cold and temperate aquatic ecosystems. Brown algae are a crucial
factor in supporting marine life and are also considered economically valuable.
Keywords:
Phaeophyta, eukaryote, thallus, chlorophyll, fucoxanthin, photosynthesis, isogamy.
Annotatsiya:
Qoʻngʻir suv oʻtlari, ilmiy nomi bilan Phaeophyta yoki Phaeophyceae, dengiz suvida
yashovchi koʻp hujayrali organizmlardan iborat boʻlib, ular oʻzining pigmentlari va ekologik ahamiyati
bilan ajralib turadi. Ushbu oʻsimliklar sovuq va moʻtadil suv ekotizimlarida keng tarqalgan. Ular dengiz
hayotini qoʻllab-quvvatlovchi muhim omil boʻlib, bir vaqtning oʻzida iqtisodiy jihatdan ham qimmatli
hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
Phaeophyta, eukariot, talom, xlorofil, fukoksantin, gotosintez, izogamiya.
Аннотация:
Бурые водоросли, известные под научным названием Phaeophyta или
Phaeophyceae, представляют собой многоклеточные организмы, обитающие в морской воде. Они
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
9
6
выделяются своими пигментами и экологической значимостью. Эти растения широко
распространены в холодных и умеренных морских экосистемах. Бурые водоросли играют важную
роль в поддержании морской жизни и одновременно имеют значительную экономическую
ценность.
Ключевые слова:
Phaeophyta, эукариоты, таллом, хлорофилл, фукоксантин, фотосинтез,
изогамия.
Language:
Uzbek
Citation:
Khojamberdiyeva , Z. (2024). THE PLACE, DISTRIBUTION, REPRODUCTION AND
IMPORTANCE OF BROWN WATER GRASS IN NATURE. Universal International Scientific Journal,
1(9), 95–98. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1223
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14447188
Qoʻngʻir rangli suv oʻtlari (Phaeophyta
yoki Phaeophyceae) — bu asosan dengiz
suvida yashaydigan, eukariot organizmlar
boʻlib, ular oʻzining maxsus pigmentlari
tufayli qoʻngʻir rangga ega. Quyida ular
haqida batafsil maʼlumot berilgan. Qoʻngʻir
suv oʻtlari koʻp hujayrali boʻlib, murakkab
tuzilishga ega. Talomning asosiy pigmentlari
xlorofill a va c, shuningdek, fukoksantin
bo‘lib, bu ularga qoʻngʻir rang beradi.
Ularning asosiy zahira moddasi laminarin va
mannit hisoblanadi. Shuningdek, yogʻlar va
boshqa polisaxaridlar ham zahira moddasi
sifatida
saqlanadi.Qoʻngʻir
suv
oʻtlari
(Phaeophyceae) sinfi bir necha tartibga
bo‘linadi. Bu tartiblar ularning tuzilishi,
yashash muhiti va ko‘payish xususiyatlariga
qarab tasniflanadi. Quyida qoʻngʻir suv
oʻtlarining asosiy tartiblari keltirilgan:
1. Ectocarpales — Oddiy tuzilgan,
asosan tolalar shaklida bo‘lgan suv oʻtlar.
Ko‘pincha qirg‘oq bo‘yi hududlarda uchraydi.
Masalan, Ectocarpus turi.
2. Dictyotales — Yassi, shoxlangan
tuzilishga ega bo‘lgan qoʻngʻir suv oʻtlari.
Ular issiq va moʻtadil suv hududlarida
uchraydi. Masalan, Dictyota turi.
3. Laminariales — Bu tartibga yirik va
murakkab tuzilishga ega bo‘lgan qoʻngʻir suv
oʻtlari kiradi. "Dengiz karam" deb ataluvchi
Laminaria turlari bu tartibga kiradi. Sovuq suv
hududlarida keng tarqalgan.
4. Fucales — Yirik va shoxlangan
tuzilishga ega. Masalan, Fucus va Sargassum
turlari bu tartibga mansub. Tropik va subtropik
hududlardagi suvlarning yuzasida suzib
yuradi.
5. Sphacelariales —Bu tartib mayda va
shoxlangan
suv
oʻtlaridan
tashkil
Universal International Scientific Journal
9
7
topgan.Ko‘pincha qirg‘oq bo‘yi suvlarida
uchraydi.
6. Tilopteridales — Nisbatan kam
uchraydigan tartib bo‘lib, ularning vakillari
kichik va tolalar shaklida bo‘ladi.
Tabiatdagi
ahamiyat
-
Dengiz
ekotizimlarida muhim oʻringa ega boʻlib,
ko‘plab organizmlar uchun oziq-ovqat va
boshpana vazifasini bajaradi. Qoʻngʻir suv
oʻtlari algin kislotasi (stabilizator va
qalinlashtiruvchi vosita sifatida) olinadigan
muhim manbadir. Oziq-ovqat sanoati va
farmatsevtikada ishlatiladi. Kislorod ishlab
chiqarishda va karbonat angidridni yutishda
katta rol oʻynaydi. Asosan sovuq va moʻʼtadil
iqlimli dengizlarda uchraydi, ammo baʼzilari
tropik suv hududlarida ham yashaydi.
Dengizlarning plyaj zonalarida (litoral zonasi)
yoki chuqurroq suv qatlamlarida (sublitoral
zonasi) oʻsadi. Suv harorati, shoʻrlik darajasi
va yorugʻlikka yuqori moslashuvchanlik
ko‘rsatadi.
Tuzilishi va Morfologiyasi — Qoʻngʻir
suv oʻtlari oʻzining murakkab talom tuzilishi
bilan ajralib turadi: 1. Talom: Ular ildizga
oʻxshash rizoid, poyaga oʻxshash kauloid va
bargsimon filloidlardan iborat. 2. Hujayra
devori: Sellyuloza va algin kislotasidan tashkil
topgan. Algin kislotasi ularga elastiklik va
mexanik mustahkamlik beradi. 3. Pigmentlari:
Asosiy pigmentlari xlorofill a va c, yordamchi
pigmenti esa fukoksantin boʻlib, bu ularga
qoʻngʻir rangni beradi. Fukoksantin pigmenti
suvning chuqur qatlamlarida yorugʻlikni
samarali yutish imkonini beradi.
Ekologik Xususiyatlari — Qoʻngʻir suv
oʻtlari dengiz ekotizimining muhim qismi
hisoblanadi. Dengiz hayotiga taʼsiri: Ular
baliqlar va boshqa dengiz hayvonlari uchun
oziq va boshpana vazifasini bajaradi. Uglerod
yutish: Atmosferadagi karbonat angidridni
yutib, global iqlim muvozanatini saqlashda
muhim rol oʻynaydi.
Koʻpayishi — Qoʻngʻir suv oʻtlari jinsiy
va jinsiy boʻlmagan usullarda koʻpayadi: 1.
Vegetativ koʻpayish: Talom qismlaridan yangi
organizm hosil boʻladi. 2. Jinsiy boʻlmagan
koʻpayish:
Harakatchan
zoosporalar
yordamida koʻpayadi. 3. Jinsiy koʻpayish:
Izogamiya, anizogamiya yoki oogamiya orqali
amalga oshadi. Jinsiy koʻpayish hayot
siklining sporofit va gametofit bosqichlarini
oʻz ichiga oladi.
Qoʻngʻir suv oʻtlari dengiz ekotizimining
ajralmas qismi boʻlib, tabiat va inson faoliyati
uchun juda katta ahamiyatga ega. Ularning
ekologik xizmatlari, iqtisodiy foydasi va iqlim
o‘zgarishini kamaytirishdagi roli kelajakda
ularni yanada chuqurroq o‘rganish zarurligini
ko‘rsatadi.
Universal International Scientific Journal
9
8
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
BOTANIKA:TUBAN 0‘SIMLIKLAR Sh.TOJIBOYEV, N.NARALIEVA Namangan
nashriyot—2016
2.
Muzaffarov A. M. Algologiya: Oliy oʻquv yurtlari uchun darslik. Toshkent, 2005.
3.
Lobban C. S., Harrison P. J. The Biology of Seaweeds. University of California Press, 1994.
4.
"Phaeophyta haqida ilmiy tadqiqot" – Zenodo jurnali, zenodo.org.
5.
Rasulov G. D. Oʻsimliklar ekologiyasi. Toshkent, 2010.
