Universal International Scientific Journal
92
Abduvohidova Oygul Ma'sudbek qizi
Andijon davlat pedagogika universiteti
Uzbekistan
abduvohidovaoygul747@gmail.com
QIZIL SUVOʻTLARINING TABIATDAGI OʻRNI, TARQALISHI,
KOʻPAYISHINI VA AHAMIYATI
Abstract:
This thesis provides information about "The role of red algae in nature, their distribution,
reproduction, and importance".
Keywords:
Rhodophyta, chloroplast, Gracilariales, Gigartinales, Bangiales, Florideophyceae.
Annotatsiya:
Men ushbu tezisda „Qizil suvoʻtlarining tabiatdagi oʻrni tarqalishi, koʻpayishi va
ahamiyati “ haqida maʼlumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Rhodophyta, xloroplast, gracilariles, gigrtinales, bangiales, florideophyceae.
Аннотация:
В данном тезисе представлены сведения о «Роли красных водорослей в природе,
их распространении, размножении и значении».
Ключевые слова:
Rhodophyta, хлоропласт, грацилиалес, гигантальные, бангиальные,
флоридеифицея.
Language:
Uzbek
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
9
3
Citation:
Abduvohidova , O. (2024). THE PLACE, DISTRIBUTION, REPRODUCTION AND
SIGNIFICANCE OF RED ALGAE IN NATURE. Universal International Scientific Journal, 1(9), 92–94.
Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1220
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14446616
Qiz suvoʻtlari — Bir hujayrali, koloniya
hosil qilgan va ko‘p hujayrali organizmlar
bo‘lib tallomli kokkoid, ip, geterotrixial
psevdoparenximatoz va parenxima tuzulishli.
Hayotiy davrida xivchinli bosqich hosil
qilmaydi. Xloroplastlarini po‘sti qo‘sh
membranali, xloroplastga xos endoplazmatik
to‘r yo‘q. Tilakoidlari bittadan. Xloroplastdagi
DNK xloroplast stromasi bo'ylab tarqalgan
kichik nukleotidlar holida. Xlorofillardan
faqat xlorofill a bor. Qo‘shimcha fikoeritrin va
allofikotsianin,
fikotsianin
pigmentlar
fikobilisomalarda
jamlangan,
turli
karotinoidlar
bor.
Asosiy
g‘amlangan
mahsulot - "bagryanka" kraxmalisitoplazmada
to‘planadi. Mitoxondriylar yassilangan kristli.
Mitoz yarimyopiq ro‘y beradi sentrolasiz.
Hujayrasining devori ko‘p hollardasellyulozali
va pektin moddalar - agar, karraginan,
agarozadan iborat. Hujayralararo tirqishlar
bor. Hayotiy davri gaplo-diplobion tarzda ro‘y
beradi undan ikkitasi diploidli. Asosan
dengizlarda birikib tarqalgan, qisman chuchuk
suvlarda ham uchraydi. Qizil suvo‘tlarning
ko‘pchiligi ko‘p hujayrali murakkab tuzilishli
organizmlar.
Ayrimlargina
eng
sodda
tuzilganlari bir hujayrali yoki koloniya hosil
qilgan tallomlilar. Bargryankalarning tanasini
shakli juda hilma-hil: ipsimon ( soch tolasi
kabi ), yaxlit yassiyaproq yoki murakkab
tarzda bo‘laklarga bo‘lingan, qirrasi bcfvlab
joylashgan o ‘simtali,silindr (tig' iz yoki g
‘ovak),
quyqasimon,
korallsimon
ko'rinishlarga ega. Qizil suvoʻtlarining
ko'pchiligi psevdoparenximatoz tuzilishli.
Xloroplastlar qizil suvo‘tlarda turlicha
shakllarga
ega.
Ko‘pchiligida
ularsitoplazmaning chekkasi bo‘ylab parital
joylashgan. Plastidlami shakli disk yoki
tasmaga o‘xshash. Bir necha turkumlarida
xloroplastlar
yulduzcha
shaklida,
ular
hujayraning oʼrtasidan o‘zgarishi mumkin.
Har bir xloroplast o‘zining hususiy ikki qavat
membranasi bilan o‘ralgan. Tilalcoidlar
glaukotsistofitlardagi kabi bittadan teng
masofada
joylashgan,
toʼ‘plam
hosil
qilmaydi.Xlorofillardan qizil suvo‘tlaming
plastidlarida xlorofill a mavjud holos, u
qo‘shimcha pigmentlar-qizil fikoeritrin, ko‘k
fikotsianin va allofikotsianin bilan qoplangan.
Bu
fikobilinlar
tilakoidlar
yuzasidagi
yarimsferik,
yarimdisk
fikobilisamalarda
Universal International Scientific Journal
9
4
joylashgan. Fikoeritrin qizil suvo‘tlarda xech
bo‘lmaganda 5 ko‘rinishda ( v-fikoeritrin I va
II, R-fikoeritrin I, II va I I I ) bo‘lib ular
yorug'likni yutish bilan farqlanadi. Barcha
besh tip qizil suvo‘tlarning turli guruhlarida
turlicha miqdorda tarqalgan. Fikotsianin R-va
Cfilcotsianinlar holida boʼladi.
Qizil
suvo‘tlarning
hujayralari
sellyuloza
va
agar-agar
(agar)
kabi
polysakaridlardan
tashkil
topgan
qattiq
hujayra devorlariga ega. Agar-agar, oziq-ovqat
va farmatsevtika sanoatida qo‘llaniladi. Qizil
suvo‘tlar butun dunyo bo‘ylab, sahro va tropik
lautlar, shuningdek, muzli suvlar kabi turli
muhitlarda qirqmillik sharoitda, masalan,
daryo va ko‘llarda tarqalgan. Qizil suvo‘tlar
ko‘plab dengiz hayvonlari, ayniqsa baliqlar va
mollyuskalar uchun asosiy oziqlanish manbai
hisoblanadi.
Qizil suvoʻtlar juda koʻp qabilalarga
ajralgan ulardan bir nechtasi quyidagilar:
Florideophyceae—Bu qabila qizil suvo‘tlar
bo‘limining eng katta qismidir va ko‘plab
mashhur turlarga ega. Ular odatda dengizda va
sho‘r suvda o‘sadi. Florideophyceae a'zolari
asosan ko‘p bosqichli hayot siklini o'tkazadi va
fikoeritrin pigmenti bilan qizil rangga ega.
Bangiales—Ushbu qabilaga Bangia
va Porphyra kabi turli o‘tlar kiradi. Bu turlar
ko‘pincha xalqaro oshxona va oziq-ovqat
mahsuloti sifatida mashhur. Ular odatda qisqa
va ingichka ko‘k poyalar bilan ajralib turadi.
Gigartinales—Ushbu
qabilada
Gigartina, Mazzaella, va boshqa turli xil qizil
suvo‘tlar mavjud. Ular ko‘pincha oziq-ovqat
sifatida iste'mol qilinadi. Shuningdek, ularning
polisaxaridlari agar va boshqa mexanik
qurilish materiallari sifatida foydalidir.
Gracilariales—Bu qabilada Gracilaria
va Gelidium kabi muhim turlar mavjud, ular
asosan agar olish uchun o'stiriladi. Ular
ko‘plab sanoat va oziq-ovqat tarmoqlarida
ishlatiladi
.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
BOTANIKA:TUBAN 0‘SIMLIKLAR Sh.TOJIBOYEV, N.NARALIEVA Namangan
nashriyot—2016
2.
Muzaffarov A. M. Algologiya: Oliy oʻquv yurtlari uchun darslik. Toshkent, 2005.
3.
Lobban C. S., Harrison P. J. The Biology of Seaweeds. University of California Press, 1994.
4.
Rasulov G. D. Oʻsimliklar ekologiyasi. Toshkent, 2010.
