Universal International Scientific Journal
70
Abduvaxopova Mahliyo Azizillo qizi.,
G’ofurov Yo’ldoshxon Elmuhammad o’g’li
Andijon davlat universiteti
Uzbekistan
MOLIKULYAR BIOFIZIKA ASOSIY TAMOYILLARI VA ULARNING
FUNKSIYASI
Abstract:
This is provides a brief overview of biophysics and its principles, with a particular focus on
molecular biophysics and its functions. It will give you an understanding of the interactions within
biological systems and the role of biophysics in studying these processes. The thesis also covers topics
related to energy transfer, molecular interactions, and the dynamics of biological systems, as well as the
application of computer modeling to analyze and simulate biophysical processes.
Keywords:
energy, system, computer modeling, dynamics.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada molekulyar biofizika va uning funktsiyalariga alohida e'tibor qaratgan holda
biofizika va uning tamoyillari haqida qisqacha ma'lumot beradi. Bu sizga biologik tizimlar ichidagi o'zaro ta'sirlar va
bu jarayonlarni o'rganishda biofizikaning roli haqida tushuncha beradi. Dissertatsiya shuningdek, energiya
almashinuvi, molekulyar o'zaro ta'sirlar va biologik tizimlar dinamikasi, shuningdek, biofizik jarayonlarni tahlil
qilish va simulyatsiya qilish uchun kompyuter modellashtirishni qo'llash bilan bog'liq mavzularni o'z ichiga oladi.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
7
1
Kalit so‘zlar:
energiya, sistema, kompyuter modellashtirish, dinamika.
Аннотация:
В этой статье представлен краткий обзор биофизики и ее принципов, с особым упором на
молекулярную биофизику и ее функции. Это даст вам понимание взаимодействий внутри биологических
систем и роли биофизики в изучении этих процессов. Диссертация также охватывает темы, связанные с
энергетическим метаболизмом, молекулярными взаимодействиями и динамикой биологических систем, а
также применением компьютерного моделирования для анализа и моделирования биофизических процессов.
Ключевые слова:
энергетика, система, компьютерное моделирование, динамика.
Language:
Uzbek
Citation:
Abduvakhopova , M., & Gafurov , Y. BASIC PRINCIPLES OF MOLECULAR BIOPHYSICS
AND THEIR FUNCTION. Universal International Scientific Journal, 1(9), 70–74. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1215
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14416837
Biofizika
biologik
tushunchalarning
fizika, fizik kimyo hamda matematik goyalari
va metodlari bilan oʻzaro kirishuvi tufayli
vujudga kelgan. Mexanika qonuniyatlarini
organizmni oʻrganishga (qon aylanishi, tovush
va yorugʻlikni sezish) tatbiq qilishga urinish
birinchi marta 17-asrda sodir boʻlgan. 18-asr
oxirida L. Galvani va A. Volta tomonidan
"hayvon elektri"ning kashf etilishi fizik-
kimyoviy hodisalarni oʻrganishda
katta
ahamiyatga ega boʻldi. 19-asr va 20-asr
boshlarida organizm energetikasi prinsiplari
(Yu. R. Mayer); koʻrish va eshitish organlari
ishlashining fizik asoslari hamda biologik
strukturalar bilan yorugʻlikning oʻzaro taʼsiri
(G. Gelmgols, K. A. Timiryazev, P. P. Lazarev),
toʻqima va hujayradagi osmotik va bioelektrik
hodisalar (E. DyubuaRaymon, Yu. Bernshteyn,
J. Lyob, V. Nernst) to'gʻrisidagi asosiy
tushunchalarga asos solindi. Ochiq biologik
sistemalar
termodinamikasi,
energetik
jarayonlardagi energiya oʻzgarishlari hamda
membranasi orqali transport qilinishi va u bilan
bogʻliq bioelektrik hodisalar, muskul qisqarishi
va boshqa harakat shakllari (G. M. Frank),
fotobiologik jarayonlar (A. N. Terenin, A. A.
Krasnovskiy)
biofizikaning
rivojlanib
kelayotgan sohalari hisoblanadi. Biologik
sistemalarning uzuzini tashkil qilishi va
boshqarilishi ham xuddi shunday sohalar
qatoriga kiradi.
Biofizika biologik fizika — biologik
sistemalarda kechadigan fizik jarayonlar va
ularga taʼsir ko'rsatadigan har xil fizik omillarni
o'rganadigan fan. Tadqiq etiladigan obyekt
tuzilishi
darajasiga
binoan
biofizikani
molekulyar biofizika, hujayra biofizikasi,
murakkab biologik sistemalar biofizikasiga
ajratiladi.
Molekulyar
biofizika
makromolekulalar va boshqa muhim biologik
Universal International Scientific Journal
7
2
birikmalar
tuzilishi
va
funksional
xususiyatlarini; hujayra biofizikasi hujayra
hayotiy faoliyati asosini tashkil etadigan fizik-
kimyoviy jarayonlar hamda hujayra tarkibiga
kiradigan
struktura
elementlari
(ayniqsa
membrana
strukturasi)ning
ahamiyatini;
biologik
sistemalar biofizikasi toʻqima,
organizm va tabiiy jamoalarda sodir boʻladigan
biologik jarayonlarning oʻzaro taʼsiri va
boshqarilishini
hamda
matematik
modellashtirilishini
oʻrganadi.
Oʻrganish
obyekti va metodlariga koʻra biofizika
molekulyar biologiya, bioorganik kimyo,
biokimyo
fanlariga
yaqin
boʻlganidan
koʻpincha bu fanlar bilan birga fizik-kimyoviy
biologiyaga birlashtiriladi.
Molekulyar biofizika - biofizikaning
biologik muhim molekulalarning, birinchi
navbatda, oqsillar va nuklein kislotalarning
fizik tuzilishini hamda ularning faoliyati
asosida yotgan fizik jarayonlarni fizik tuzilishi
va xususiyatlarining organizmda bajaradigan
funksiyasi
bilan
bogʻliqligini
aniqlash
maqsadida oʻrganuvchi biofizikaning bir
boʻlimi. Bu fanlararo fan boʻlib u biokimyo,
genetika, fizika, kompyuter modellashtirish va
boshqalar
kabi
sohalardagi
usullar
va
tadqiqotlarni oʻz ichiga oladi. Molekulyar
biofizika strukturaviy kimyoviy formulalarni,
barcha bogʻlanishlarning uzunliklarini va ular
orasidagi burchaklarni, molekulalar yuzasida
elektr
zaryadlarining
taqsimlanishini,
molekulalarning
alohida
boʻlimlarining
harakatchanligini va molekulalar tuzilishining
atrof-muhit
parametrlariga
qarab
oʻzgaruvchanligini oʻrganadi.
Molekulyar
biofizikaning
asosiy
tamoyillari biologik tizimlarning funksiyalarini
tushunishga
yordam
beradi.
Ular
molekulalarning
qanday
ishlashini,
ular
orasidagi
o'zaro
aloqalarni
va
biologik
jarayonlarning energetik va strukturalarini
izohlashga asoslangan. Quyida molekulyar
biofizikaning asosiy tamoyillari va ular qanday
funksiyalarni amalga oshirishi haqida batafsil
ma'lumot keltirilgan:
ENERGIYA VA TERMODINAMIKA
TAMOYILLARI
Funksiyasi: Molekulyar biofizikaning
energiya va termodinamika tamoyillari biologik
tizimlarning energiya oqimini tushunishga
yordam
beradi.
Bu
tamoyil
biologik
jarayonlarda energiyaning qanday saqlanishini,
qayerdan kelishini va qanday ishlatilishini
izohlashga yordam beradi.
Masalan: Oqsilni egri holatga keltiradigan
energetik
o'zgarishlar,
fermentlar
va
substratlarning
reaktsiyalarini
keltirib
chiqaruvchi energiya almashinuvlari.
STRUKTURA-FUNKSIYANING
BOG'LANISHI
Funksiyasi: Molekulyar biofizika biologik
Universal International Scientific Journal
7
3
molekulalarning uch o'lchovli tuzilishini va
uning ularning funksiyasiga qanday ta'sir
qilishini o'rganadi. Molekulalarning struktura
va funksiyasi o'rtasidagi bog'lanishni aniqlash
biologik tizimlarni yanada samarali tushunishga
yordam beradi.
Masalan: DNK ning spiral strukturasini
ko'rib chiqish orqali genetik ma'lumotlarni
saqlash
va
ularni
o'qish
jarayonlari
tushuntiriladi.
INTERAKSIYALAR VA
BOG'LANISHLAR
Funksiyasi: Molekulalar orasidagi elektr,
ionli, van der Waals kuchlari va boshqa
bog'lanishlar biologik jarayonlarning asosini
tashkil etadi. Bu interaksiyalarning o'rganilishi
molekulyar tizimlarning qanday ishlashini
tushunishga imkon beradi.
Masalan:
Oqsil
va
substratning
bog'lanishi, enzimesiz katalizatorlarning ishlash
prinsipi, DNK va RNA ning o'zaro aloqalari.
DINAMIKALAR VA KINETIKA
Funksiyasi:
Molekulyar
tizimlarning
dinamikasi va kinetikasi molekulalarning o'zaro
ta'sirini va biologik jarayonlarning tezligini
tahlil qilish imkonini beradi. Bu tamoyil
biologik
jarayonlarning
qanday
tezlikda,
qanday o'zgarishlar bilan amalga oshishini
aniqlashda yordam beradi.
Masalan:
Enzimning
faoliyatini
tezlashtirish
yoki
to'xtatish
jarayonlari,
fermentlarning substratga bog'lanish tezligi va
reaktsiyalarning kinetikasi.
SPEKTRAL TAHLIL
Funksiyasi:
Molekulyar
biofizikada
spektroskopik
usullar,
masalan,
NMR
(Yadroviy magnit rezonans) va rentgen
kristallografiyasi, molekulalarning strukturasini
va ulardagi atomar darajadagi o'zgarishlarni
aniqlashga yordam beradi.
Masalan: Oqsillarni struktura-tahlil qilish,
proteinlarning kristallanish jarayonlarini tahlil
qilish orqali ularning funksiyasini tushunish.
KOMPYUTER SIMULYATSIYALARI
Funksiyasi: Molekulyar biofizika o'zaro
aloqalarni
simulyatsiya
qilish
orqali
tizimlarning xatti-harakatlarini oldindan ko'rish
imkonini
beradi.
Bu
tamoyil
biologik
jarayonlarni matematik modellashtirish va
kompyuter yordamida hisoblashga asoslanadi.
Masalan:
Proteinlarning
foldlanish
jarayonlarini simulyatsiya qilish orqali ularning
funksional holatini oldindan aniqlash.
XULOSA
Molekulyar
biofizikaning
asosiy
tamoyillari
biologik
jarayonlarning
fizik
asoslarini
o'rganadi.
Bu
tamoyillar
molekulalarning
energiya
va
struktura-
funktsiyalarini, ularning o'zaro aloqalarini,
kinetikasini va
dinamikasini tushunishga
yordam beradi. Natijada, molekulyar biofizika
biologik tizimlarning qanday ishlashini va
Universal International Scientific Journal
7
5
ularning
qanday
o'zgarishini
batafsil
tushunishga imkon yaratadi, bu esa yangi
biotexnologiyalar, dori vositalari va davolash
usullarini yaratishda qo'llaniladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Қосимов М.М. Назарий биофизика асослари. Тошкент, Университет, 2006, 220 б.
2. Rеmizov A.N. Tibbiy va biologik fizika. Toshkеnt. Ibn-Sino nashriyoti, 2006. 215
3. Рубин А.Б. Биофизика. Учебник в 2 х книгах. М., Высшая школа, 2000. 1т. – 448 б., 2 т.- 467
б.
4. Антонов В.Ф., Черныш А.М., Пасечник В.И., Вознесенский С.А., Козлова Е.К. Биофизика,
Владос, 2000.287 б.
5. www.googlescholar.com
6. www.researchgate.com
