Universal International Scientific Journal
52
Kuchkarova Arofathon Sadirdinovna
Andijon davlat pedagogika instituti
tayanch doktoranti (PhD)
Andijan viloyat Oltinko’l tuman
ixtisoslashtirilgan maktabi matematika fani o’qituvchisi
Uzbekistan
https://orcid.org/0009-0004-9325-1024
RAQAMLI MUHITDA TA'LIMNI TASHKIL ETISH: INTERFAOL
YONDASHUVLAR VA AKTNING DIDAKTIK TAMOYILLARI GEOGEBRA
MISOLIDA
Abstract:
This article examines the organization of education in the digital environment, interactive
approaches, and the didactic principles of applying information and communication technologies (ICT)
through the example of the GeoGebra software. GeoGebra is a powerful tool offering interactive and visual
methods for studying mathematics, enabling students to acquire not only theoretical knowledge but also
practical skills. The modern education system, particularly in areas such as geography, algebra, and
geometry, leverages GeoGebra to engage students in scientific thinking and foster their participation in
social and academic activities.
Keywords:
Information technology, GeoGebra, digitalization, interactive, mathematics.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
5
3
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli muhitda ta'limni tashkil etish, interfaol yondashuvlar va AKT ning
didaktik tamoyillari GeoGebra dasturi misolida ko‘rib chiqiladi. GeoGebra dasturi matematikani o‘rganishda
interfaol va vizual usullarni taqdim etadigan kuchli vosita sifatida, o‘quvchilarga nafaqat nazariy bilimlarni, balki
amaliy ko‘nikmalarni ham egallashga yordam beradi. Zamonaviy ta'lim tizimi, ayniqsa, geografiya, algebra va
geometriya kabi sohalarda GeoGebra dasturidan foydalanish orqali o‘quvchilarni ilmiy fikrlashga, ijtimoiy va
akademik faoliyatga jalb etishga imkon beradi.
Kalit so‘zlar:
Axborot texnologiyalari, GeoGebra, raqamlashtirish, interfaol, matematika.
Аннотация:
В данной статье рассматривается организация образовательного процесса в цифровой
среде, интерактивные подходы и дидактические принципы применения информационно-коммуникационных
технологий (ИКТ) на примере программы GeoGebra. Программа GeoGebra является мощным инструментом,
предоставляющим интерактивные и визуальные методы изучения математики, что помогает учащимся
овладевать не только теоретическими знаниями, но и практическими навыками. Современная система
образования, особенно в таких областях, как география, алгебра и геометрия, благодаря использованию
программы GeoGebra позволяет вовлекать учащихся в научное мышление, социальную и академическую
деятельность.
Ключевые слова:
Информационные технологии, GeoGebra, цифровизация, интерактивный,
математика.
Language:
Uzbek
Citation:
Kuchkarova , A. (2024). ORGANIZING EDUCATION IN THE DIGITAL ENVIRONMENT:
INTERACTIVE APPROACHES AND DIDACTIC PRINCIPLES OF ICT APPLICATION THROUGH THE
EXAMPLE OF GEOGEBRA. Universal International Scientific Journal, 1(9), 52–56.
https://doi.org/10.69891/3060-
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14444640
https://doi.org/10.69891/3060-4540.2024.88.88.001
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev tomonidan ta’lim sohasida
qabul qilingan qarorlar va tashabbuslar
mamlakatimizda ta’lim sifatini yangi bosqichga
olib chiqishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
2020 yilning 6 oktyabrida O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti tomonidan imzolangan
“Ta’lim
tizimini
2030
yilga
qadar
rivojlantirishga doir konsepsiya” ta’lim
tizimining
zamonaviy
va
raqamli
texnologiyalar
asosida
rivojlanishini
ta’minlashni maqsad qilgan. Mazkur hujjatda
ta’limni
raqamlashtirish,
interfaol
va
o‘qituvchilarning AKT vositalaridan samarali
foydalanishini qo‘llab-quvvatlash, shuningdek,
o‘quvchilarni zamonaviy bilim va ko‘nikmalar
bilan ta’minlash kabi masalalar ko‘tarilgan.
Shavkat Mirziyoyevning bu boradagi qarorlari,
xususan, “Ta’lim tizimini raqamlashtirish”ga
Universal International Scientific Journal
5
4
qaratilgan qator tashabbuslar ta’im jarayonining
sifatini
oshirish,
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining
imkoniyatlarini
kengaytirish
va
o‘quvchilarga
global
miqyosdagi bilimlarni taqdim etish uchun zarur
asoslarni yaratishga yo‘naltirilgan. Ta’limni
axborot
texnologiyalari
yordamida
rivojlantirish, interaktiv metodlarni qo‘llash va
innovatsion pedagogik yondashuvlarni tatbiq
etish orqali o‘quvchilarda mustaqil fikrlash,
tanqidiy tahlil qilish va axborotni selektiv
ravishda
qabul
qilish
ko‘nikmalarini
shakllantirishga e’tibor qaratilmoqda.
Zamonaviy
ta’lim tizimi axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT)
rivojlanishi bilan bir qatorda interaktiv o‘qitish
usullarini
qo‘llashga
alohida
e’tibor
qaratmoqda. Ushbu maqolada raqamli muhitda
ta’limni tashkil etish, interfaol yondashuvlar va
AKT ning didaktik tamoyillari GeoGebra
dasturi misolida ko‘rib chiqiladi. GeoGebra
dasturi matematikani o‘rganishda interfaol va
vizual usullarni taqdim etadigan kuchli vosita
sifatida,
o‘quvchilarga
nafaqat
nazariy
bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni ham
egallashga yordam beradi.
ADABIYOTLAR SHARXI
Bugungi kunda Yer kurrasining istalgan
joyidan turib zamonaviy raqamli texnologiyalar
imkoniyatidan foydalangan holda ta’lim olish
mumkin. Zero an’anaviy ta’lim o‘z mavqeini
saqlab tursa ham, keyingi paytlarda masofaviy
o‘qitish
texnologiyalari
kundan-kun
ommaviylashib bormoqda [1]. Ilg‘or xalqaro
tajribalar
tahlillaridan
kelib
chiqib,
o‘quvchilarning
maktablarda
funksional
savodxonligini rivojlantirish amaliy faoliyat
standartlarining bir nechta yo‘nalishlarini
qamrab oladi [2]. Bu yo‘nalishlarning ichiga
an’anaviy va zamonaviy o’qitish usullarini
uyg’unlashtirib borish, o’quvchilarning kreativ
va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish
hamda matematika darslarida interfaol ta’lim
texnologiyalaridan loyiha, tadqiqot, evristik,
keys, muammoli o’qitish kabi metodlardan
unumli va o’z o’rnida foydalanishlar kiradi.
Raqamli
texnologiyalar
jarayonida
kundan-kun yangidan-yangi yutuqlar qo’lga
kiritilib kelinmoqda va bu inqilobiy texnik
yutuqlar zamonaviy ta’lim tizimida juda katta
imkoniyatlar eshiklarini ochib bermoqda [3].
Umuman olganda raqamli va samarali axborot
almashinuvi,
shaxsiy
va
ijtimoiy
rivojlanishning,
ayniqsa
maktab
o’quvchilarining
fanlarni
o’zlashtirish
ko’rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko’rsatuvchi
asosiy manbalari va resurslari bo‘lib xizmat
qilishi ilmiy va amaliy darajada yagona
ma’noda tan olingan [4].
METODOLOGIYA
GeoGebra
dasturining
pedagogik
metodik
asoslari,
asosan,
quyidagi
Universal International Scientific Journal
55
yondashuvlarga tayanadi:
Funksional yondashuv:
O‘quvchilarga
matematik funktsiyalarni grafik, algebraik va
geometrik shakllarda tahlil qilish imkonini
beradi. Bu metod o‘quvchilarning abstrakt
fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi.
Konstruktivizm:
O‘quvchilarni o‘rganish
jarayonida faol ishtirok etishga undaydi.
GeoGebra orqali o‘quvchilar o‘z bilimlarini
mustaqil ravishda sinab ko‘rishlari, o‘z
xatolaridan saboq olishlari mumkin.
Ko‘rsatuvchi
metodlar:
GeoGebra
dasturi o‘quvchilarga matematik tushunchalarni
aniq va sodda tarzda tushuntirish imkonini
beradi. O‘qituvchi dastur yordamida turli xil
matematik
tushunchalarni
vizual
tarzda
namoyish etadi.
Muammoni
yechish
metodlari:
GeoGebra dasturi o‘quvchilarga muammolarni
yechishda analitik va kreativ yondashuvlarni
qo‘llash imkonini beradi, bu esa o‘quvchilarda
masalalarni
hal
qilish
ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
Ta’lim jarayonida GeoGebra dasturini
kengroq qo‘llash, o‘qituvchilar uchun maxsus
metodik qo‘llanmalar va treninglar tashkil
etishni talab etadi. Bu o‘qituvchilarning
zamonaviy
pedagogik
texnologiyalardan
samarali foydalanishlarini ta’minlaydi va
ta’limning sifatini yanada oshiradi.
TADQIQOT NATIJASI.
Raqamli ta’lim muhitining o‘zi o‘qitish
jarayonini sifat jihatidan yangi bosqichga olib
chiqadi.
Bu
o‘qituvchilarga
yangi
texnologiyalar yordamida o‘quvchilarning
bilim olish jarayonini boshqarish va interfaol
shaklda tashkil etish imkoniyatini beradi.
O‘quvchilarning
o‘qitish
jarayonidagi
faoliyatini
rag‘batlantiradigan,
ularni
o‘rganishning yangi shakllari, metodlari va
texnologiyalari bilan tanishtiradigan muhitda
pedagogik
yondashuvlar
o‘zgarmoqda.
Interaktiv ta'lim metodlari o‘quvchilarga
nafaqat passiv axborot qabul qilish, balki
o‘rganilgan bilimlarni amalda qo‘llash, tahlil
qilish, va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkonini beradi.
Interfaol yondashuvlar va AKTning
didaktik tamoyillari
Interfaol yondashuvlar va AKT ning
didaktik tamoyillari ta'lim jarayonini yanada
samarali tashkil etishda asosiy vositalardan
biridir. Ushbu tamoyillar quyidagi asosiy
yo‘nalishlarga bo‘linadi:
Tegishlilik (Relevance):
O‘quvchilarga
axborot va bilimlarning amaliy ahamiyatini
ko‘rsatish va ular o‘rganayotgan mavzularni
real hayot bilan bog‘lash. GeoGebra yordamida
o‘quvchilar matematik modellarning real
dunyodagi qo‘llanishini ko‘rishlari mumkin.
Faollik (Activity):
O‘quvchilarning ta'lim
jarayonidagi faolligini ta'minlash. Interaktiv
Universal International Scientific Journal
5
6
dasturlar, jumladan GeoGebra, o‘quvchilarning
o‘z bilimlarini amalda qo‘llashga, masalalarni
hal qilishda faollik ko‘rsatishga undaydi.
Individual yondashuv (Individualization):
Har bir o‘quvchining individual ehtiyojlariga
mos ta’limni tashkil etish. GeoGebra orqali
o‘quvchilar o‘z vaqtida va o‘z sur’atida
o‘rganishlari mumkin, bu esa ta'limning
shaxsiylashtirilgan
tarzda
rivojlanishiga
yordam beradi.
Ko‘pformatlilik
(Multimodality):
Ta’lim jarayonida turli formatlarni qo‘llash –
matn, rasm, video, audio va interaktiv
grafikalar. GeoGebra dasturida taqdim etilgan
grafik va animatsiyalar yordamida o‘quvchilar
matematik tushunchalarni vizual tarzda ko‘rish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
XULOSA VA TAVSIYALAR
Raqamli ta'lim muhitida GeoGebra kabi
interaktiv
vositalarning
qo‘llanilishi
o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, tanqidiy tahlil
qilish,
va
kreativ
yechimlarni
izlash
ko‘nikmalarini
rivojlantirishda
samarali
bo‘ladi. Bu dastur ta'lim jarayonini yanada
qiziqarli va samarali qilishga yordam beradi,
o‘quvchilarning bilim olishda faolligini
oshiradi.
GeoGebra
dasturining
metodik
yondashuvlari
va
didaktik
tamoyillari
zamonaviy ta'limda o‘quvchilarni yanada
mustahkam bilimga ega qilishga, shuningdek,
amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat
qiladi.
Shu bilan birga, interfaol va AKT asosida
qurilgan ta'lim jarayoni o‘qituvchilarning
pedagogik ko‘nikmalarini ham oshiradi.
O‘qituvchilarni GeoGebra kabi dasturlar
yordamida
interaktiv
ta'lim
metodlarini
qo‘llashga o‘rgatish, ta'lim jarayonining
samaradorligini oshiradi va o‘quvchilarning
natijalarini sezilarli darajada yaxshilaydi..
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
F.Boqiyev “Raqamli texnologiyalar ta’lim jarayoni samaradorligini oshirish omili sifatida”
(2024) “Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani qo’llashning ta’lim samaradorligiga ta’siri:
Xalqaro tajribalar va rivojlanish istiqbollari” Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to’plami 6-9-
betlar, Gulistonhttps://doi.org/10.5281/zenodo.10867867
2.
Schoenfeld, A.H. “Learning to think mathematically: Problem solving, metacognition, and
sense-making in mathematics”, in D. Grouws, (ed.) Handbook for Research on Mathematics Teaching and
Learning, MacMillan,
New York, 1992, pp. 334-370.
3.
Raqamli texnologiyalar deganda nima tushuniladi? https: //ict.xabar.uz IT-
ҳуқуқ: (xabar.uz). Murojaat vaqti: 8.03.2024.
4.
Абдеев Р.Ф. Философия информaционной цивилизaции. -М.: ВЛАДОС, 1994. - 336 с
