INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
3-
MADANIYATLARARO MULOQOT VA
LINGVOMADANIYAT- SHUNOSLIK ASPEKTLARI
universiteti dotsent
Filologiya fanlari doktori (DSc).
zaripovrafiqjon1@gmail.com
Annotatsiya
mamlakatdagi tillarning maqomi, mahalliy tillar menejmenti, ularning aholi
masalalari yoritilgan.
Abstract
: This article describes the linguistic situation in Uzbekistan, the
status of languages in the country, the management of local languages, the level of
their use in the speech of the population, the management of educational
languages, the issues of attention focused on languages in the linguistic situation of
the country in the legislation on the state language.
Key words
: linguistic situation in Uzbekistan, status of languages in the
country, management of local languages, management of educational languages,
local languages.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
ta milliy-madaniy markazlar faoliyat olib bormoqda. Respublikamizda millatlar
etmaydi. Xususan, mamlakatimizda mavjud millat yoki elatlar tillarining 15 20%
muayyan darajada farqlilik kasb etadi. Qayd etish joizki, diyorimizda quyiroqda
Shu bilan bir qatorda, mamlakatimiz lisoniy vaziyati jiddiy ilmiy tadqiqotlarni
Shu bilan bir qatorda, mamlakatdagi boshqa tillarning maqomi qonunan belgilab
boshlandi.
qismini tashkil qiladi. Shu sababdan ham til menejmentida ushbu tillar
mumkin:
Til
Tarqalish hududi
soni
Holati
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Tojik
Qashqadaryo,
Surxondaryo,
Samarqand,
Navoiy,
Buxoro,
Namangan,
1,5 million
Mahalliy til,
tili,
tili, keng
tarqalgan
Qozoq
Buxoro, Jizzax, Navoiy,
Xorazm, Sirdaryo va
Toshkent [5].
800.000
Mahalliy til,
tili,
tili, keng
tarqalgan
Rus
Yirik shaharlarda.
759 000 (2019). Mahalliy til,
tili,
keng
tarqalgan,
millatlararo
aloqa
tillaridan
Qoraqalpoq
Muxtor
Respublikasi; Buxoro,
Navoiy
va
Xorazm
viloyatlari,
quyi
Amudaryo
Orol
dengizi janubida.
726 000 (2019).
Muxtor Respublikasida
davlat
tili.
boshqa hududlari uchun
mahalliy til,
tili,
tili, keng
tarqalgan
Andijon,
Namangan,
Sirdaryo [5].
271.000
Mahalliy til,
tili,
tili, keng
tarqalmagan
Turkman
Navoiy,
Buxoro,
Xorazm,
189.000
Mahalliy til,
tili,
tili, keng
tarqalmagan
millatlar
2019-
nafar (85,6%), qoraqalpoq tilida 115 656 nafar (2%), rus tilida 581 881 nafar
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
tani tashkil etgan [2].
Respublikamizdagi lisoniy vaziyatni belgilashda yuqoridagi tillar katta
Etnolog [4] va Jahon
faktlar kitobida [3]
quyidagi jadvalda keltiramiz:
Til
Tarqalish hududi
Foydalanuvchilar
Holati
Arab,
tilida
Buxoro,
Navoiy
va
Qashqadaryo
viloyatlari, Samarqand
viloyati,
va quyi
Zarafshon vodiysi, bir
qismi
shahrida; kichik
qishloqlar
700
(1992
G.Watson).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
borayotgan
(Moribund)
Arman,
Toshkent
shahri; Samarqand
viloyati.
65 700 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan,
Rivojlanishda
Ozarbayjon,
Shimoliy
Respublika
59 600 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Boshqird
Respublika
46 500 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Belarus
Respublika
21 200 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Buxoriy
Buxoro viloyati
3840 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Chechen
1700 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Chuvash
Samarqand va Toshkent
viloyatlari
13 100 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
tarqalmagan.
Qrim tatar
Navoiy va Samarqand
viloyatlari
177 000 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan,
rivojlanishda
Dargva
Xorazm
viloyati:
respublika shimoli
2600 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Dungan
1700 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Erzya
Toshkent viloyati
16 200 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Gruzin
Xorazm
viloyati:
respublika
shimolida
Turkmaniston
chegarasiga
yaqin
hududlarda
6200 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Nemis,
standart
17 200 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Yunoncha
5300 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan.
Qoraqalpoq
Muxtor
Respublikasi; Buxoro,
Navoiy
va
Xorazm
viloyatlari,
quyi
Amudaryo
Orol dengizi janubida
726 000 (2019).
Etnik aholisi: 726
000 (2019 yilgi
Jahon
faktlar
kitobi). dunyo
mamlakatlardagi
jami
foydalanuvchilar:
869 870.
davlat tili (1995-yil,
tili
qonun
boshqa
hududlari
uchun mahalliy til,
tili,
rivojlanishda
Qozoq
Muxtor
Respublikasi; Buxoro,
Jizzax,
Navoiy,
Sirdaryo,
Toshkent
viloyatlari.
824
000
(2019). Etnik
aholi: 825 000
(2019 yilgi Jahon
faktlar kitobi).
Mahalliy til,
tili,
tili,
keng tarqalgan
Koreys
Toshkent
shahri,
Navoiy
va
Andijon
182 000 (2019)
Mahalliy
til,
tili,
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
viloyatlarida
tarqalgan
Andijon,
Namangan viloyatlari:
tarqoq
282 000 (2019)
Mahalliy til,
tili,
tili,
tarqalgan
Lak
3700 (2019)
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Lazgi
Respublikasi:
Nukus
viloyati.
4000 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Litva
2000
(2010
J.
Leclerc).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Mari,
Yaylov
5000 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Osettik
7800 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Parya
Surxondaryo
viloyati:
Surxondaryo
vodiysining
yuqori
qismi
1000 (2008).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
fors, eron
Xorazm
viloyati; boshqa
hududlarga
ham
tarqalib ketgan
33 300 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Polyak
3300 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Rumin
8 000 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Rus
Yirik shaharlarda.
L1
foydalanuvchilari:
4 720 000 (2019
World
Factbook). Etnik
aholi: 759 000
(2019 yilgi Jahon
faktlar kitobi).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalgan, millatlararo
aloqa tillaridan,
Tojik
vodisi,
Toshkent,
Samarqand,
1 450 000 (2019
World
Mahalliy til,
tili,
tili,
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Buxoro,
Navoiy,
Qashqadaryo
va
Surxondaryo
viloyatlari.
Factbook). Etnik
aholi: 1,580,000
(2019-yilgi Jahon
faktlar kitobi).
keng tarqalgan
Tatar
702
000
(2017). Etnik
aholisi: 479 000
(2017).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Turkcha
Buxoro, Jizzax, Navoiy,
Qashqadaryo,
Samarqand va Sirdaryo
viloyatlari.
143 000 (2019).
Mahalliy
til,
tili,
tarqalgan
Turkman
Turkmaniston
chegarasida tarqalgan
197 000 (2019).
Mahalliy til,
tili,
tili,
tarqalgan
Udmurt
4140 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Ukrayin
72 700 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
Andijon,
va
Namangan viloyatlari
48 500 (2019).
Mahalliy
til,
tili, keng
tarqalmagan
1989-
keltirilgan [1].
kiritilgan. Ammo
bilmadik.
rivojlantirish, asosan ushbu tillar vakillari hamda ular tomonidan tashkil etilgan
milliy-madaniy markazlar zimmasiga yuklangan. Xolisona aytganda, mamlakat til
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
nazarda tutilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7
2. https://m.kun.uz/uz/news/2019/02/21/ozbekistonda-qancha-maktab-bor-
va-ularda-necha-nafar-oquvchi-ta`lim-oladi
https://www.cia.gov/the-world-factbook//
4.
https://www.ethnologue.com/country/UZ
5.
http://interkomitet.uz
