TALABALARNING MULOQOT KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

1-

ZBEK TILI VA ADABIYOTI

TALABALARNING MULOQOT KOMPETENSIYASINI

RIVOJLANTIRISH

Sobirova Maxbuba Yusupdjanovna

Pedagogika fanlari doktori, Namangan

davlat pedagogika instituti professori.

E-mail:

maxbubaxonsobirova

@gmail.com

Annotatsiya:

maqolada

talabalarning

muloqot

kompetensiyasini

rivojlantirishning nazariy asoslari, ularning ona tilini bilishi va nutqiy muloqot

kasbiy muhim sifatlar,

Kirish.

Talabaning muloqot qila olish, undan zavqlanish xususiyatini

qilishga erishish shular jumlasidandir. Mana shunday muloqot asosida talaba

kompetensiyasini rivojlantirish muhim ishlardan hisoblanadi.

Jamiyat taraqqiyoti natijasida til ham takomillashib borishini inobatga olib,

kasb etmoqda. Bilim oluvchilarga jamiyat rivojlanishn natijasida ona tilimiz

sirlarini interfaol va innovatsion metodlar asosida mukammal va milliy-mental

sirasiga kiradi. U

-uslubiy

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

Adabiyotlar tahlili.

[1]

etish alohida ahamiyat kasb etmoqda.

etib shakllantirishga qaratilgan asosli ilmiy-

olimlari tomonidan qayd etilgan. Jumladan, ped.fan.doktori, prof. U.I.Inoyatov

nazariy va tashkiliy metodik

asoslariga diqqat qaratadi va ularning kasbiy-insoniy fikrlashlaridagi omillardan

[2]. Metodist olima

M.Sobirovaning fundamental tadqiqotlarida kasbiy mutaxassislikni rivojlantirishda

oshirishdagi

nazariy

va

amaliy

jihatlari

yoritiladi[3].

Tadqiqotchi

O.A.Abduquddusov tadqiqotlarida [4]

[5],

D.Yuldasheva [6]

mutaxassislarni kasbiy mahoratli va komil nutq egasi etib tayyorlash muammosi

yechimiga karatilgan, asosli yondashuvlar va tafakkur, til va nutq muammosining

-tadqiqot ishlari

[7,8,9, 10,11,12] maydonga kelganki, ularda, asosan, kasbiy mahorat shakllantirish

va rivojlantirish masalalari yoritilgan.

Ibragimova

G., Azimova I., Ziyodullayeva G. va Murodova A. [13,14,15,16,17] larning

izlanishlarida interfaol

kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish, o

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

rivojlantirishning

psixolingvistik

asosi,

kommunikativ

kompetensiyani

Tadqiqot metodologiyasi.

Maqolada o

tahlil qilinadi.

Tahlillar va natijalar. T

ahlillar

islohotlar amalga oshirilyapgani,

kompetentliligini shakllantirish va rivojlantirish borasidagi ilmiy-metodik tadbirlar

alohida diqqatga molik. Endi tilni faqat aloqa vositasi sifatidagina emas, balki uni

maqsadga muvofiq tarzda foydalana bilish malakalarini tarbiyalash tamoyili

etnografiyasi va urf-odatlari uning tilida saqlanib kelayotganligini aniq va ravshan

qiyoslash va umumlashtirish texnologiyalaridan, metodlaridan samarali va natijali

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

talab qilinadi.

fikrlarga tayangan holda shuni aytish

qaysi davrda, qaysi jamiyatda yaxshi xulq va yaxshi nutqiy jihatlar jamiyat

oshadi, tinchlik-totuvlik hukmronlik qiladi.

dastlab kasbiy

Tabiiyki, muloqotning bir qancha funksiyalari mavjuddir. Ulardan doimiy

-

-

zbeklarda

oddiygina samimiy salom-

Muloqotning zaruriy jihatlaridan yana biri

u kishini faollikka undaydi.

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

fikr olishuvida yozuv chalasavodligi bilan tengdir.

Nutqiy muloqotning tarkibiy qismlari sifatida quyidagi jihatlarni sanab

a) kommunikativ axborotni uzatish;

b) interaktiv hamkorlikda harakat qilish;

s) perseptiv birgalikda idrok etish.

kuzatilishi mumkin. Muloqotning dastlabki bosqichi sifatida kommunikativ

-bir mavzuni tushuntirar ekan, eng avvalo,

interaktiv harakatlar (hamkorlikda harakat qilish)ni talab qiladi. Amaliy va seminar

savollar bilan talabalarga murojaat qiladi va shu usul orqali ularni tegishlicha

(interaktiv) harakat qildi ham deylik, ammo bildirilayotgan fikrni birgalikda idrok

etmas ekan, mohiyatni birdek anglamas ekan, bu holda muloqotning perseptiv

darak beradi. Agar muloqot jarayonida mana shu jihatlarga beparvolik bilan

qaralsa, natijada bir-birini anglamaslik yuzaga keladi.

Umuman, talabalarning nutqiy muloqot madaniyatini rivojlantirish ham

kichik-

parametrlar sifatida oldindan belgilab chiqilishi kerak. Masalan, dialogdagi

replikalar mazmuni ham alohida birliklarni tashkil etadi. Nutqiy muloqot faqat

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

savol-

aks savol berish, savolni rad etish, suhbatdoshning savoliga aks savol bilan

murojaat etish, uni biror ish-harakatga undash, taklif qilish kabi turli shakllarda va

foydalaniladi. Sh

masalasiga keng yondashish talab etiladi.

Kuzatishlarimizda talabalar tomonidan tuzilib, taqdim etilgan gaplarning

yasovchi,

shakl

yasovchi

hamda

sintaktik

munosabat

hosil

qiluvchi

alabalarining ona

talab etiladi.

mutaxassislarning lisoniy-nutqiy kompetentligini rivojlantirish ijodkorlikka,

konstruktorlik, ratsionalizatorlik, loyihalarni amalga oshirishda, ularni tatbiq

etishda, har qanday rasmiy hujjatlar bilan ishlashda, nazorat qilish, tashkilotchilik,

tadqiqotchilik, diagnoz va tahlil kilishda milliy va umumxalq, davlat tili maqomi

berilgan ona tilimiz

U stimul (motivatsiya) berishning asosiy quroli hisoblanadi.

kichik-

parametrlar sifatida oldindan belgilab chiqilishi kerak. Masalan, dialogdagi

replikalar mazmuni ham alohida birliklarni tashkil etadi. Nutqiy muloqot faqat

savol-

aks savol berish, savolni rad etish, suhbatdoshning savoliga aks savol bilan

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

murojaat etish, uni biror ish-harakatga undash, taklif qilish kabi turli shakllarda va

foydalaniladi. Sh

masalasiga keng yondashish talab etiladi.

1) sohaviy ilmiy-

2) ilmiy-

ifodalay olishlari;

4) zamonaviy elektron axborot vositalari orqali vertual muloqotlarni aniq,

Xulosalar.

Jamiyatdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy vazifalarni

salohiyatini rivojlantirishda kommunikativ savodxonlikka erishish, talaba

kompetensiyasini rivojlantirish muhim ishlardan hisoblanadi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

1.

-yil 21-

tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari

-5850-son

Farmoni.

2. Inoyatov U.I. Teoreticheskie i organizatsionno-
upravleniya kontrolya kachestva obrazovaniya v professionalnom kolledje. Diss.

Tashkent, 2003. S. 327.

3.

-metodik

asoslari va texnologiyalari

Namangan: 2023. 256 b.

4.
yondashuv. Toshkent: Fan, 2005,

B. 57.

5. Xalikova Sh

-tarbiya va ilm-fan sohalarini takomillashtirish

muammolari. Qarshi, 2022.

B. 558-560.

6.

B. 140.

7. Sobirova M. The use of integrated technology in the teaching of humanism in
language education.

- Warsaw: Sp.zo.o.

"iScience", 2021. Part 3

234 p.

https://sciencecentrum. pl/wp-content/ uploads

/2021/01/POLISH%20 SCIENCE%20 JOURNAL% 20 %E2% 84%9634% 20-
%203%20%28web%29.pdf

str.98-105.

8. Sobirova M. In imparting humane education use of integrated technology. In
Volume 8, Issue 1, of JournalNX-A Multidiscip-linary Peer Reviewed Journal,
ISSN No: 2581 4230. Impact factor 8.155. VOLUME 8, ISSUE 1, January 2022,
Published by Novateur Publication, M.S. India. P. 151-158.

https://repo.journal

nx.com/index. php/nx/article/view/ 3880/3718.

9. Sobirova M. Innovative Technologies of Teaching in the Field of Higher
Education Techniques.

Design Engineering

. International Research Journal of

Advanced Engineering and Science (IRJAES) SKOPUS 5288-5295

http://thedesig nengineering

. com/index.php/DE/issue/view/31;

10. Sobirova M.

Anthropocentric approach to language.

ISJ Theoretical & Applied

Science, 07 (111),

http://t-science.org/arxivDOI/2022/07-111.html

P.

36-39

.

11. Sobirova M.

Teaching language phenomena on the basis of anthropocentric

approach

.

https://www.int-jecse.net/abstract

.php?id=5377 International Journal of

Early Childhood Special Education (INT-JECSE) OI:10.9756/INTJECSE
/V14I7.91 ISSN: 1308-5581 Vol 14, Issue 07 2022.
12.

Darslik.

Namangan: Arjumand media, 2023. V.512.
13.
qo`llanma. O `zR OO`MTV. Buxoro: Buxoro DU, 2013.
14.
talabalarning kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish. Ped. fan. falsafa doktori
(PhD). Toshkent, 2017. B. 137.

INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI

Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil

www.namspi.uz universaljurnal.uz

15.

respublika ilmiy-amaliy konf. materiali. Toshkent, 2019.
16. Ziyodullayeva G. Kommunikativ kompetensiyani shakllantirishda qoidalar

Toshkent,

2019. 7-son. B. 15-16.
17.

Toshkent, 2019-yil, 7-son. B. 13.