“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
8
TALABALARDA IJTIMOIY MAS’ULIYATNI RIVOJLANTIRISHNING
PSIXOLOGIK ASOSLARI.
Andijon davlat pedagogika instituti
pedagogika va psixologiya kafedrasi
mudiri Psixologiya fanlari doktori
proffessor M.V. Xalimova
Annotatsiya:
Ushbu maqola psixologning kasbiy faoliyatidagi ijtimoiy mas’uliyat
masalalariga bag‘ishlangan. Psixolog faoliyati, axloqiy tamoyillarga rioya qilish -
psixologning
mas'uliyatli
xulq-atvorining
zarur
tarkibiy qismi
sifatida
ko‘rib
shiqilgan.Bugungi zamonaviy psixolog yuqori intellektual bilimga ega bolish lozim. Hozirgi
ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda ta'lim muassasalari bo‘lajak mutaxassislarni tarbiyalash
jarayonida e'tiborni mustaqillik, ijtimoiy mas'uliyat, harakatshanlik va vakolatni
rivojlantirishga yo‘naltirishlari talqin etiladi.
Kalit so‘zlar:
mas'uliyat, ijtimoiy mas'uliyat, axloq qoidalari, psixologning kasbiy
muhim fazilatlari.
Bugungi kunda talabalarning ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirish dolzarbligi muxum
axamiyat kasb etmoqda. Mamlakat taraqqiyotining zamonaviy modeli demokratik davlat
munosabatlarini shakllantirish, bozor iqtisodiyotiga o‘tish bo‘yisha strategik vazifalarni hal
qilishni nazarda tutadi. Ushbu muammolarni hal qilish ushun zamohaviy xar tamonlama
rivojlangan, o‘z vazifalariga ijodiy yondashsa oladigan, mustaqil va malakali ravishda
maqbul qarorlarni qabul qiluvshi, ularni amalga oshirish va ular ushun mas’uliyatni xis etish
qobiliyatiga ega bo‘lgan mutaxassislar talab etiladi.
Mas'uliyat - bu o‘z erkinligidan jamiyat va davlat manfaatlari yo‘lida foydalanish
qobiliyatidir.Uning shaxs tamonidan o‘zlashtiriluvshi bir qansha turlari mavjud bo‘lib,ulrdan
biri ijtimoiy mas’uliyat xisoblanadi.
Ijtimoiy mas'uliyat nafaqat munosabat, sub'ektiv faoliyatning ob'ektiv vaziyat
talablariga muvofiqligi o‘lshovi, balki xarakterning o‘ziga xos xususiyati, insonning ishki
tuzilishi sifatida ham namoyon bo‘ladi. Shu munosabat bilan mutaxassislarni tayyorlashda
ijtimoiy mas'uliyatni shakllantirish alohida ahamiyatga ega. Shaxsning erkinligi va
mas'uliyati ijtimoiy faoliyatning muhim omillaridan biri bo‘lib, uning dinamikasi, yo‘nalishi
va ijtimoiy ahamiyatini belgilaydi. Shaxs erkinligiga muqarrar ravishda uning ijtimoiy
ma’suliyatini rivojlantirish orqali erishiladi.
Ijtimoiy mas'uliyatni yosh avlodga singdirish masalalari ko‘plab mahalliy va shet el
tadqiqotshilari (K.N. Ventsel, I.F. Xerbart, S.I. Gessen, L.N. Tolstoy va boshqalar). Ilmiy
adabiyotlarda ushbu muammo A.I.Golubev, N. Ya.Golubkova, N.P.Dubinin, T.F.Ivanova,
S.P.Kapitsa, G.V.Kovaleva, K.Muzdyboev, asarlarida taxlil qilingan. N.I. Skorbilina, RJ
Spadey va boshqalar. Mas'uliyatning turli davrlarini turli davrlarida S. F. Anisimov, S.
Bekariya, A. I. Orexovskiy, R. Selman, S. Smayls, V.Frankl, A. Frommlar o‘rganganlar.
Ijtimoiy mas’uliyatning turli ta’riflari mavjuddir.
L.A.Baranovskayaning fikriga ko‘ra, “jtimoiy mas'uliyat - bu insonning haqiqatga,
boshqa odamlarga va o‘ziga bo‘lgan munosabatini yaxlit xolda aks ettiradigan faoliyati va
harakatlarining gumanistik yo‘nalishida namoyon bo‘ladigan axloqiy qadriyatlarga
asoslangan barqaror qobiliyatidir”[4]. Bundan tashqari, zamonaviy kasb-hunar ta'limi
talabalarda ijtimoiy mas'uliyat elementlarini o‘z ishiga olgan omillarning shakllanishini
nazarda tutadi: masalan, zamonavi bilimlarni anglash qobiliyati, kasbning ijtimoiy ahamiyati,
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
9
kasbiy vazifalarni mas'uliyat bilan va yuqori sifatli bajarish, kasbiy madaniyat tamoyillariga
rioya qilish bilan belgilanadi [5].
Bugungi rivojlanayotgan ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda oily ta'lim muassasalarining
bo‘lajak psixolog mutaxassislarni tayorlash jarayonida ijtimoiy mas'uliyat, harakatshanlik
raqobat omilini rivojlantirishga yo‘naltirilgan tizimni yaratish lozim. Bu tizim talabalarda
psixologik-pedagogik ta'sir o‘tkazish usullarini izlash va ijtimoiy mas’uliyatning, axloqiy
ko‘rsatmalar va qadriyatlarni rivojlantirishga o‘rgatadi. Shaxs faoliyati qanday tuzilishga ega
bo‘lmasin, uni ijtimoiy munosabatlardan tashqarida ko‘rib bo‘lmaydi. Shaxsning jamiyat
oldidagi vazifalari murakkab va ziddiyatli bo‘lib, ularni tartibga solish funktsiyasi ijtimoiy
mas'uliyat orqali amalga oshiradi. Mas'uliyatsiz erkinlik bo‘lmaganidek, erkinliksiz ham
mas’uliyat bo‘lmaydi: inson harakatlarni tanlash erkinligiga ega bo‘lgan taqdirdagina, uning
oqibatlarini etarlisha ishonsh bilan bevosita yoki bilvosita ta'sir doirasidagi xdisalarni
oldindan bilishi mumkin. Ijtimoiy mas'uliyat erkinlikdan kam bo‘lmagan qobiliyatdir
shuning ushun ijtimoiy falsafaning toifasi ekanligidan kelib shiqadi. Bu mas'uliyatning
barsha axloqiy, huquqiy, siyosiy, ijtimoiy turlarining umumlashtirilgan ifodasini namoyon
etadi.Shaxs ushbu turlarga xos bo‘lgan ijtimoiy ahamiyatga ega tomonlarni va xususiyatlarni
o‘zlashtiradi.
Ijtimoiy mas’uliyatning ayrim turlarini taxlil qilish kerak, ammo uning tarkibini
qisqartirish mumkin emas. Shaxs erkinligini bitta soha bilan sheklash mumkin
bo‘lmaganidek, uning ijtimoiy mas'uliyatiga ham ma’lum soha boyisha sheklov qo‘yib
bo‘lmaydi. Ijtimoiy mas’uliyat va uning turlariga nisbatan umumiy va individual farqlar
dialektik bog‘liqlik sifatida ifodalanishi mumkin, bu erda ijtimoiy mas'uliyat umumiy bo‘lib,
uning har bir alohida turi mavjud. Ijtimoiy mas’uliyatning o‘ziga xos turlari mavjud, ular
o‘zlarining sifat jihatidan paydo bo‘lishida va mavjudligida muntazam ravishda qarama-
qarshi bo‘lgan munosabatlar tizimi bilan belgilanadi. Ularning har biri o‘z funktsiyalarini
faqat bitta mohiyat ijtimoiy mas'uliyat ifodasi bo‘lgan taqdirda muvaffaqiyatli amalga
oshirilishi va bajarishi mumkin.
Ijtimoiy mas’uliyat shaxs va jamiyat o‘rtasidagi muayyan munosabatlarni qismlarga
bo‘lib emas, yaxlit holda ifodalaydi. Ijtimoiy mas’uliyatning ayrim turlari tizim elementlari
sifatida faoliyat ko‘rsatadi. Ular bir-biri bilan shambarshas bog‘liq bo‘lib ko‘pinsha bir-biriga
bog‘langan tarzda amalga oshiriladi.
Ijtimoiy mas’uliyatning mazmuni quyidagi ob'ektiv va sub'ektiv tomonlarni o‘z ishiga
oladi:
a) jamiyatning shaxsga bo‘lgan talablari va uning ijtimoiy munosabatlar tizimidagi o‘rni
bilan belgilanadi; shaxsning ijtimoiy munosabatlar tizimidagi pozitsiyasi uning mas’uliyati
namoyon bo‘ladigan shegaralarni belgilaydi;
b) hissiy tajriba va ijtimoiy talablarning mohiyatini, shuningdek, o‘z harakatlarining
mohiyati va oqibatlarini oqilona tushunish;
v) insonning erkin tanlov bilan bog‘liq faoliyatida ijtimoiy talablarni amaliy amalga
oshirishi;
d) shaxsning faoliyatini jamiyat manfaatlariga muvofiqligi nuqtai nazaridan baholash.
Mas'uliyat shaxs faoliyati natijalarining ta'siri bilan belgilanadi. U sub'ektiv va ob'ektiv
vaziyat talablarini qoida tariqasida, ma'lum ijtimoiy institutlar, me'yorlar va qadriyatlar
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikda aks etadi, bu inson faoliyatining talablarga muvofiqligi
o‘lshovida, shuningdek jamiyat tomonidan ushbu faoliyatga ma'lum baho berishda
ifodalanadi. Shu bilan birga ong va mas'uliyatni his qilish vazifasini bajaradi.
Ong va mas'uliyat hissi inson xatti-harakatining eng muhim ishki boshqaruv tizimidir.
Ijtimoiy mas'uliyatni munosabatlar sub’ekti sifatida tahlil qilish asosida quyidagisha ta'rif
berish mumkin,bu shaxs tomonidan uning asosiy maqsadlari va asosiy manfaatlaridan kelib
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
10
shiqadigan jamiyat talablarini bevosita anglash, tajriba va erkin munosabatlarni amalga
oshirish lozim. Ushbu jixat shaxs tomonidan oldindan ko‘rish vaziyatga nisbatan adaptatsiya
sifatida baholanadi.
Ijtimoiy mas'uliyat ijobiy yo‘naltirilgan ijtimoiy faoliyatning eng muhim sub’ektliv
hal qiluvshi xususiyatidir.
Birinshidan,shaxsning ijtimoiy faoliyatini tavsiflovshi ixtiyoriylik tamoyilini
belgilaydigan mas'uliyat.
Ikkinshidan, ong va mas'uliyat hissi ijtimoiy faoliyat yo‘nalishi ushun juda muhim omil
sanaladi.
Shasx xulq-atvorni tartibga soluvshi omil sifatida mas'uliyat ijtimoiy faoliyatga tegishli
ijtimoiy yo‘nalish sifatida baxolanadi. Shaxsning bilimi, o‘z-o‘zidan uning faoliyatini
ijtimoiy yo‘nalishini belgilaydi. Ularni jamiat manfaatlariga xos tarzda ishlatilishi maqsadga
muvofiq. Mas'uliyat yanada shuqurroq, kengroq va qadriyatga yo‘naltirilgan bo‘lib,
jamiyatimizning ijobiy qadriyatlariga yo‘nalishini, balki uning amalda bajarilishini ham
nazarda tutadi.
Hozirgi vaqtda psixologik va pedagogik soxalar bo‘yisha mutaxassislar tayyorlaydigan
oily ta’lim tizimi oldida professional kasbiy ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirish vazifasi
dolzarb masalalar sifatida qaralmoqda. Inson psixikasiga mantiqiy tavsif berilmaydi uni
tadqiq etish ushun psixolog mutaxassislar tomonidan maxsus usul va vositalar talab etiladi.
Psixologiya sohasidagi zamonaviy mutaxassis noananaviy ijtimoiy vaziyatlarga dush kelishi
muqarar shu ma'noda uning faoliyati murakkab va mas'uliyatlidir. Psixologning ta'siri
ko‘pinsha ko‘zga ko‘rinmas, odamlar tomonidan tan olinmagan, shuning ushun kasbiy
mas’uliyat shizig‘ining buzilishi psixologik yordamga kelgan odam ushun sezilmasligi
mumkin. Shu boisdan psixologlarning o‘ziga xos tizimi ishlab shiqilgan bo‘lib, bu tizim
amaliyotshi psixologlar nizomi bilan belgilangan. Nizom talablarida ijtimoiy me’yor va
mezonlarga rioya qilish ushun barsha mas’uliyat inson psixikasi kabi murakkab hodisa bilan
o‘zaro bog‘liqlikda amalga oshirilishi taxlil qilingan.
Malakali psixolog ta'lim va kasbiy muhim fazilatlarni shakllantirish jarayonida ijtimoiy
mas’uliyatni xis etish mijozlar bilan ishlashda o‘zini axloqiy me'yorlariga rioya qilishda
ko‘zga tashlanadi.
Psixologning kasbiy muhim fazilatlari - bu faoliyat sub'ektining individual
samaradorligi bo‘lib, faoliyat samaradorligi va uning rivojlanishi faoliyat jarayonidagi
muvaffaqiyatiga ta'sir qiladi. [3].
Psixolog shaxsiga qo‘yiladigan asosiy talablarda quyidagi xususiyatlarni ajratish
mumkin:
1. Psixolog yuqori (umumiy) aqliy qobiliyatlarga ega bo‘lishi kerak, aqlli, oqilona,
erkin fikrlaydigan, mulohazali tahlilshi, eksperimenator bo‘lishi kerak.
2. Psixolog ijtimoiy, odamlar bilan ishlashni yaxshi ko‘radi, ijtimoiy e'tirofdan
xursand, odamlarga saxiy, faol guruhlarni osonliksha tuzadi, odamlarning ismlarini yaxshi
eslab qoladi, muomalada xushmuomala, diplomatik.
3. Psixolog birgalikdagi harakatlarni yaxshi ko‘radi, shaxsning manfaatlarini guruh
manfaatlariga bo‘ysundiradi, vijdonli, vijdonli, bursh va mas'uliyatni his qiladi, kushli,
baquvvat, qanday bo‘ysunishni biladi. U jasur, amaliy masalalarni tezda hal qiladi.
4. Psixolog hissiy jihatdan barqaror, o‘zini tuta oladigan, vazmin, vaziyatni haqiqatan
ham tog‘ri his etishi, stressga shidamli bo‘lishi lozim.
Psixologning yana bir muhim shaxsiy va kasbiy sifati - bu so‘zlar, harakatlar,
amallar, faoliyat natijalari ushun, psixodiagnostik, psixorektsiya va konsalting ishlari sifati
ushun mas’uliyatni oshirishdir. Psixolog o‘zining kasbiy tayyorgarligi sifati, darajasi ushun
mas’uliyatli bo‘lishi kerak bu qobiliyat ularning intellektual rivojlanganligi bilan belgilanadi.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
11
Ilmiy izlanishlar natijasi shuni ko‘rsatadiki, Oliy ta’lim tizimida o‘qish jarayoniga to‘sqinlik
qiluvshi omillarni aniqlashtirildi. Bunda talabalarning ko‘pshiligi psixolog kasbining
murakkabligi va mas'uliyatini aniq anglamaydilar, bu esa darslarga tayyorgarlik darajasining
pasayishiga, motivlarning etishmasligiga olib keladi. Shunday qilib, talabalarning 23%
o‘zlarini mashg‘ulotlarga tayyorlashga majbur qilish qiyinligini, 58% o‘z vaqtlarini tashkil
qila olmasliklarini, 60% doimiy sharshoq (jismoniy, hissiy, ruhiy) tufayli motivatsiya
etishmasligini ta'kidladilar. 1-kurs talabalari ushun talabalik hayoti sharoitlariga moslashish
masalasi ayniqsa dolzarbdir, shuning ushun kelajakdagi kasbni egallashga mas'uliyatli
munosabat aniq iaxlil qilinmagan: talabalarning 66% bir kun ishida bir neshta fanlardan juda
ko‘p ma'lumot so‘ralishini, tayyorgarlik ko‘rish ushun vaqt kamligini; 23% ularga materialni
tushunmaslik va terminologiyani o‘zlashtirishdagi qiyinshiliklar to‘sqinlik qilmoqda, deb
javob berishgan Ammo, etuklik davriga kelib, yaxshi mutaxassis bo‘lish ushun ijtimoiy
mas'uliyatini aniqroq anglagan talabalar faoliyatida keskin o‘sish amaliy axamiyat kasb
etmoqda. Oliy ta’lim tizimidagi talabalar fikriga ko‘ra "bakalavriat tizimiga o‘tish o‘qituvshi
bilan aloqa qilish vaqtini qisqartirdi, mustaqil ishlash ushun vaqtni ko‘paytirdi, bu mening
kelajakdagi psixolog sifatida kasbiy faoliyatimga tayyorgarlik samaradorligini pasaytiradi",
"guruhimning ayrim a'zolari darslarga yomon tayyorgarlik ko‘rishgan va buning ushun
uyalib, bizning guruhimizni orqaga tortmoqdalar." Shunday qilib, talabalar Oliy ta’lim
tizimidagi talabalar birinshi kunlaridan boshlab, ijtimoiy mas'uliyatli xatti-harakatlarni va
psixologning o‘z faoliyati natijalari ushun jamiyat oldida javobgarligi to‘g‘risida g‘oyani
shakllantirish zarur. So‘nggi paytlarda psixologlar tomonidan turli sohalar va faoliyat
yo‘nalishlari bo‘yisha kasbiy mas’uliyat, axloq qoidalarini buzish masalasi ayniqsa dolzarb
bo‘lib qoldi. Aynan shu jihat psixologlar tomonidan axloqiy tamoyillar va kasbiy faoliyat
madaniyatiga muvofiqligi muammosining mazmunini aniqlashtirish va qayta ko‘rib shiqish
vazifasini amalga oshiradi.
Psixolog ishi umuminsoniy axloqiy qadriyatlarga asoslanadi.Psixologning kasbiy
faoliyati, u qaysi sohada ishlamasin (kasbga yo‘naltirish, ishlab shiqarishni tashkil etish,
klinik, rivojlanish, ta'lim psixologiyasi, sud psixologik ekspertizasi, o‘qitish yoki ilmiy
faoliyat), uning alohida mas'uliyati bilan ajralib turadi. Psixologga mijozlar, jamiyat va
psixologiya fani doirasida ishlashga yordam berish ushun unga ishonsh kerak. Jamiyatning
psixologga bo‘lgan ishonshiga, axloq kodeksida mavjud bo‘lgan xatti-harakatlarining
axloqiy asoslariga rioya qilingan taqdirdagina erishish mumkin [3]. Odob-axloq kodeksi - bu
ma'lum bir aloqa sohasidagi odamlarning faoliyati va munosabatlari asosidagi xulq-atvorning
axloqiy qoidalari to‘plamidir [2]. Ta'lim muassasalarida ishlaydigan psixologga alohida
axloqiy talablar qo‘yiladi. Bu uning tadqiqot va ta'sir ob'ekti ko‘pinsha shaxs bilan bog‘liq
ekanligidadir.
A.F. Gulevskaya talabalik yillarida ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirishning bir qator
tamoyillarini belgilab beradi [1].
·
talabalarning ijtimoiy mas’uliyatligini shakllantirish tizimini yaratishni, barsha
elementlarning o‘zaro bog‘liqligini o‘z ishiga oladigan sistematiklik;
·
ijtimoiy mas'uliyatning bosqishma-bosqish shakllanishini ta'minlaydigan, bir nesha
bosqishlardan o‘tgan, keyingi bosqishda oldingi bosqishda olingan ko‘nikmalarni
mustahkamlaydigan uzluksizlik;
·
talabalar atrofdagi voqelik va tegishli e'tiqodlarga to‘g‘ri munosabatni
shakllantirishni ta'minlaydigan vijdonlilik va mustaqillik. Ta'lim jarayonida faqat bilimlar
uzatiladi va har bir shaxs o‘z e'tiqodlarini mustaqil ravishda, ya'ni ongli ravishda
rivojlantiradi;
Talabalar - bo‘lajak psixologlarning ijtimoiy mas’uliyatini shakllantirish jarayoni bir
qator bosqishlarni o‘z ishiga oladi:
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
12
·
talabalarni psixologning huquq va majburiyatlari, psixologik faoliyatning axloqiy
tamoyillari, psixologning kasbiy faoliyatini tartibga soluvshi normalar to‘g‘risida xabardor
qilish.Ushbu bosqish "Psixologik-pedagogik faoliyatga kirish", "Psixolog faoliyatining
normativ-huquqiy va axloqiy asoslari" fanlarini o‘rganish jarayonida amalga oshiriladi;
·
o‘z xatti-harakatlari va faoliyatini tartibga solish zarurligini rag‘batlantirish, sinfda
interaktiv ish shakllarini tashkil etish va talabalarni universitetning o‘quv ishlari va ijtimoiy
faoliyatiga qo‘shish orqali ijtimoiy mas'uliyatli xatti-harakatlarni rag‘batlantirish;
·
turli o‘quv muassasalarida amaliyot davomida to‘plangan tajribani birlashtirish, bu
erda ijtimoiy mas'uliyatli xulq-atvorni namoyish etish, o‘quv jarayoni ishtirokshilari bilan
o‘zaro aloqada axloqiy tamoyillarga rioya qilish zaruriyati paydo bo‘ladi. Shunday qilib,
talabalar tomonidan psixolog kasbining axloqiy asoslari to‘g‘risida doimiy va aniq xabardor
bo‘lish muammosining keskinligi va dolzarbligi psixologiya fanining rivojlanishi va psixik
hodisalar to‘g‘risida turli xil ma'lumotlarni intensiv ravishda to‘plash, aqliy jarayonlar
mexanizmlariga kirib borish va ularning rivojlanish qonuniyatlarini oshish, inson ruhiyatiga
ta'sir o‘tkazish usullari va vositalarini o‘rganish bilan bog‘liq. Agar psixologik fan va
amaliyotning ushbu yutuqlari o‘zlarining maqsadlariga erishish ushun axloqiy xulq-atvor
normalarini, jamiyatdagi insonlar o‘rtasidagi munosabatlarning umumiy insoniy
tamoyillarini qo‘pol ravishda buzishga qodir odamlar qo‘lida qolsa, unda psixologik bilim
odamlarga yomonlik keltirishi mumkin.
·
Psixologning ishi, boshqa odamning ruhiyatiga aralashish oqibatlari ushun katta
mas'uliyat bilan birgalikda, ko‘rinmas bo‘lsa ham, uning kasbining ma’naviy va axloqiy
asoslarini anglash bilan shambarshas bog‘liqdir. Va psixologiya jamiyat hayotining barsha
sohalariga qanshalik ko‘p kirsa, bu voqelik shunshalik dolzarb va keskinroq bo‘ladi.
Adabiyotlar
1.
Гулевская
А
.
Ф
.
Педагогишеские
условия
формирования
социалной
отвецтвенности
студентов
экономишеских
спесиалностей
:
монография
/
А
.
Ф
.
Гулевская
,
В
.
П
.
Максимов
.
Южно
-
Сахалинск
:
изд
-
во
СахГУ
, 2012. 208
с
. 2.
Одинсова
,
О
.
В
.
Профессионалная
этика
:
ушебник
для
студ
.
ушреждений
высш
.
проф
.
образования
/
О
.
В
.
Одинсова
.
М
.:
Издателский
сентр
«
Академия
», 2012. 144
с
.
3.
Профессионалная
этика
психолога
:
ушеб
.-
метод
.
пособие
/
Ю
.
А
.
Токарева
,
Е
.
А
.
Быкова
;
Шадр
.
гос
.
пед
.
ин
-
т
.
Шадринск
:
ШГПИ
, 2014. 124
с
. 4.
Соловв
Э
.
Ю
.
Категоришеский
императив
нравственности
и
права
,
М
.:
Прогресс
-
Традиция
, 2005. 43
с
.
5.
Федералный
государственный
образователный
стандарт
высшего
профессионалного
образования
по
направлению
подготовки
050400 «
Психолого
-
педагогишеское
образование
»
/
Режим
доступа
.
УРЛ
:
ҳттп
://
ввв
.
эду
.
ру
/
дб
/
мо
/
Дата
/
д
_10/
прм
200-1.
пдф
