TILSHUNOSLIK, PRAGMALINGVISTIKA, LINGVOKULTUROLOGIYA,
SOTSIOLINGVISTIKA, LINGVOPOETIKA, PSIXOLINGVISTIKA
Sobirov Abdulhay Shukurovich
filologiya fanlari doktori, professor
Andijon davlat universiteti
Annotatsiya
davlat tili sifatida mamlakatimiz va jahondagi nufuzi, bu boradagi rejalar va bajarishimiz
: til, dunyo tillari, milliy tillar, ingliz tili, global dunyo, davlat tili,
Annotation: The article talks about the place of the Uzbek language in the modern
global world, its prestige as the state language of our country and the world, plans and
tasks to be implemented in this direction.
Key words: language, world languages, national languages, English language,
global world, state language, decree, concept, tasks, executive mechanism, dictionary,
vocabulary, language owners.
-tashviqot ishlari
katta ekan
lekin masalaning ikkinchi tomoni ham bor. Bugungi global dunyo qonunlari
tortib ketmoqda. Bu xavf dunyodagi barcha tillar boshiga qora soya solib turibdi.
tilning halokat yoqasida turganligi aytiladi. Asrimiz oxiriga borib, hozirda dunyoda
), voxon, ishkoshim,
shular jumlasidan sanaladi.
kappadok tillari shular jumlasidan.
yoshlar umuman bu tillarni bilmaydi. Masalan: livs, vod, oroks, manjur tillari.
3. Jiddiy xavf ostidagi tillar. Bu tillarda yosh avlod deyarli gaplashmay
5. Beqaror tillar. Bunday tillar hech qanday rasmiy yoki boshqa maqomlarga
ega emas. Shu bois, ular potensial xavf ostidagi tillar sanaladi. Dolgan, chukotka,
idish, bask kabi tillar shu guruhga mansub.
nemis, rus, ispan tillari [1].
eyi va nufuzini belgilashda
ularning bugungi murakkab globallashuv jarayonlarida jamiyatda va xalqaro
kelinayotg
ning ishchi tili sanalgan
ingliz, nemis, fransuz, arab, rus tillari mazkur guruhga kiritilgan.
Mutaxassislar asosan till
oballashuv jarayonlari va
urbanizatsiya hodisasining kuchayishiga olib borib taqashmoqda. Bizningcha,
kunda amalga oshirilayotgan aloqa-aralashuvl
insoniyat hayotiga kirib borayotgan hozirgi pallada tildan maqsadli va unumli
foydalanish masalasi barcha millatlar uchun kundan kunga hayotiy zaruratga aylanib
kuch-qudrat,
qurol-
ya
foydalanish dunyo siyosatida tobora ustuvor ahamiyat kasb etib bormoqda. Dunyo
asrab qolish va butun boyligi, nafosati bilan kelajak avlodga
vob beradigan huquqiy-
tomonidan 2019-yil 21-
mavqeyini tubdan oshirish chora-
-5850-sonli, 2020-yil
20-
takomillashtirish chora-
gi PF-6084-sonli Farmonlari ushbu
-
yatlidir [2].
Keyin
2030-
rivojlantirish va til siyosatini takomillash
da amalga
-
-siyosiy hayotining barcha sohalarida davlat tili
yanada takomillashtirish, uning ilm-fan tili sifatidagi
nufuzini oshirish; davlat tilining sofligini saqlash, uni boyitib borish va aholining
nutq madaniyatini oshirish; davlat tilining zamonaviy axborot texnologiyalari va
kommunikatsiyalariga faol integr
hamkorlik aloqalarini
rivojlantirish; mamlakatimizda istiqomat qiladigan barcha millat va elatlar tillarini
rivojlantirish maqsadida keng va teng imkoniyatlar hamda ularga davlat tilini
qulay shart-
qaratilgan [3].
tilshunoslar
imiz talab etiladi.
nemis tillarini xalqaro baholash mezonlari ishlab chiqilgan va u amaliyotda keng
foydalaniladi.
Mamlakatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev 2023-yilning 22-dekabr kuni
oti fani
tegishli topshiriqlar berdi.
tizimini yanada takomillashtirish, uning ilm-fan tili sifa
ilmiy-
hamda
jaml
kompyuter dasturlarini keng miqyosda amaliyotga tatbiq
tarjima qiluvchi kompyuter dasturini yaratish; davlat tilida yaratilgan dasturiy
haqida ilmiy
anjumanlar, davra suhbatlari, muloqot va suhbatlar tashkil etish va ommaviy axborot
-tashviqot ishlarini olib borishimiz, millatdoshlarimizda milliy
-
ini
qolgan.
tildoshimizn
k.
larni chop etishmoqda. Til masalasida eng kichik muammogacha barchasi birgalikda
harakat qilib, yechimini topishmoqda. Demak, biz
ona tilini rivojlantirishda ingliz, rus, nemis va boshqa yetakchi tillardan amalga
sohasidagi fikr-
Birgin
-fan, texnika
kiritilgan.
Rigidnost
mehnat qilishdan
rigorizm
misol qilib olishimiz mumkin.
-ku?!
foizi, axborot
losed kabi leksik birliklarni har
bank kartalari asosidagi firibgarlik,
fishing
der til bilimisiz dasturlash bilan
s, trendvotcher siyosat, iqtisodiyot, ijtimoiy hayotning
qabul qilishimiz; dasturchi, dasturlash, kibermakon, kiberjinoyat, kiberhujum,
al tafakkur, verbal metod, verbal intellekt; smartfon,
smart mahalla, smart-
World Loanword Database
beruvchi t
masalalar ustida tadqiqotlar olib borish kelajakda tilshunoslikning dolzarb va
Yana bir mulohaza: golaballashuv internet vositasida tilimizga minglab yangi
ilm-fan, texnika sohalariga tegishli leksik birliklar sanaladi.
ing bir turi; tulpa
-
st; xarasment
vonlik va shu kabi
tilimiz ozor chekadi.
Shu bois, butun millat, barcha mutaxassis
taqdiri ustida bosh qotirsak, birgalikda harakat qilsak, bundan faqat yutamiz va
hurmat bilan qaragan, uning taraqqiyoti uchun
zamin hozirlagan avlod sifatida tarixda qolamiz.
Xulos
ek tili dunyodagi eng boy va teran tarixiy
davlat til
buni talab etish, ona tilining musaffoligini va tarovatini saqlab qolish barchamizning
sharafli va ay
Adabiyotlar
:
1. https://science. fandom. com/ru/wiki.
davlat tili maqomi b
Toshkent, 2019-yil 22-oktyabr.
1-
ashtirish chora-
-yil 20-oktyabrdagi PF-
-yil 20-
takomillashtirish chora-
-yil 20-oktyabrdagi PF-6084son Farmoni //
-yil 20-oktyabr.
-223.
3. lex. uz.
4. lex. uz.
5. https://wold. clld. org.
