Maxsudova Malika Xolmatjanovna
Andijon Davlat pedagogika instituti
Qabul qilingan: 24.04.2024
Qayta qabul : 27.04.2024
Saytda mavjud : 1.05.2024
Muallif (lar)
M.X.Maxsudova
Muallif bilan aloqa
https://orcid.org/0009-0004-3493-6680
gulchexrazoxidova96@mail.com
Muallif. M.X.Maxsudova
UNIVERSAL xalqaro ilmiy jurnal
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal
Maxfiylik bayonoti
Materialni istalgan vosita yoki formatda nusxalash va
qayta tarqatish hamda maqoladan
foydalanish mumkin.
ANNOTATSIYA
Pedagogik jarayonning talabalarning
jismoniy
rivojlanish
va
tayyorgarlik
talabalarning
jismoniy
rivojlanish
va
Odam
organizmida
asosiy
antropometrik
chi
omillar sifatida turmush tarzi, kun tartibi,
ovqatlanish rejimi, jismoniy tarbiya va
jarayonning tashkil qilinishi kabilar ko
ratsioni tarkibi ham talabalarning jismoniy
KALIT SO`ZLAR
, dolzarb,
, jismoniy
rivojlanish
ish
bajarish
qobiliyati,
jismoniy sifatlar, talabalar, surunkali
kasalliklar, nerv psixik, nafas olish
organlari.
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
https://universaljurnal.uz
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
-
Annatation.
The influence of
the pedagogical process on the level of
physical development and training of
students. The influence of lifestyle on
the level of physical development and
training of students. In the human
div,
the
main
anthropometric
indicators are div weight and height
length indicators that develop under
the influence of genetic factors. As
factors
affecting
the
physical
development of students
lifestyle,
agenda, diet, physical education and
labor
activity,
educational
environment, Organization of the
educational process are indicated. It
was also mentioned that the content of
the norm and diet of nutrition also
significantly affects the indicators of
physical development of students.
Keywords:
Education, current,
future, physical development, ability
to perform work, physical qualities,
students, chronic diseases, nervous,
mental, respiratory organs.
KIRISH
olish jarayonida talaba
qizlarning
jismoniy
rivojlanish
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
darajasi va salomatligi holatini doimiy
ravishda monitoring qilish maqsadida
morfologik va funksional ilmiy
tadqiqotlarni amalga oshirish ularning
salomatligini saqlash va mustahkamlash
chora tadbirlari kompleksini ishlab chiqish
nuqtai nazaridan, dolzarb ahamiyatga ega.
Kelajak avlodni
va
rivojlanishi
onalarning
salomatligiga
etibor qaratilsa
muammoning axamiyati yanada yaqqol
.
Jismoniy rivojlanish
bu, odam
organizmi
salomatligining
integral
hisoblanadi va aynan, oliy
maktabda
olish davri
irinlar
organizmining
jismoniy
shakllanishi uchun optimal davr sifatida
qayd qilinadi.
Odam organizmining barcha turdagi
jismoniy
sifatlar
bilan
ifodalanuvchi
jismoniy rivojlanganlik darajasi bilan.
qilishida jismoniy rivojlanganlik darajasi
muxim axamiyat kasb etadi.
organizmning
funksional
holatiga
etuvchi muhim ijtimoiy jarayon
aksariyat
olish
davriga
keladi. Talabalar - bu
aholining alohida kontingenti
,
ular salomatligining holati oldingi
davrlardagi ijtimoiy farovonlik va
tibbiy
barometri,
shuningdek keyingi yillarda aholi
salomatligidagi
ADABIYOTLAR TAHLILI
Bir qator mualliflarning fikriga
,
yillikda talaba
yoshlar salomatligining pasayishi va
surunkali
kasalliklar
tarqalishi
kuzatilmoqda.
20-40%
talabalarda
turli
xil
surunkali
kasalliklar: nerv psixik, yurak-qon
tomir, tana vaznining yetishmasligi
yoki ortiqchaligi, nafas olish organlari
kasalliklari kuzatilmoqda.
Bu esa
saqlashni
baholashga
yondashuvlarni ishlab chiqish va
aholining
ushbu
kontingenti
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
mamlakat xalq
kelajagini
kuchining salohiyatini
saqlashga qaratilgan tadqiqotlarni olib
borishni talab etadi.
Odam
organizmida
asosiy
antropometrik k rsatkichlar tana vazni va
b y uzunligi
genetik omillar
rivojlanuvchi k rsatkichlar xisoblanadi.
Optimal sharoitda genlarning fenotipda
maksimal darajada
qayd qilinadi.
Talabalarning
jismoniy
rivojlanishiga
k rsatuvchi omillar
sifatida
turmush tarzi, kun tartibi,
ovqatlanish rejimi, jismoniy tarbiya va
mehnat faoliyati,
muhiti,
uv
jarayonning
tashkil
qilinishi
kabilar
k rsatib
tiladi.
Talabalarning
fiziologik
yoshi
biologik
sish rivojanish
davrining
nisbatan stabillashgan, murakkab
bosqichlaridan biri b lib, aynan ushbu
davrda organizm ontogenezida sezilarli
jismoniy va ruhiy
zgarishlar amalga
oshadi.
z navbatida bu davrda salomatlik
holatidagi muvozanatni
muhim
ahamiyatga ega hisoblanadi.
Talabalarning jismoniy rivojlanish
darajasi, harakatlar faolligining optimal
darajada b lishi, ularning aqliy ruhiy
jihatdan
maqsadga
muvofiq
shakllanishi, rivojlanishida muhim
ahamiyatga
egaligi
k plab
tadqiqotlarda tasdiqlangan.
METODOLOGIYA
Ontogenez nuqtai nazaridan,
talabalar organizmi ichki-tashqi muhit
omillari
nisbatan ruhiy
fiziologik adaptatsiya mexanizmlari
jadal amalga oshishi va organizmning
yangi funksional darajaga k tarilishi
y nalishida
sish rivojlanishi
ziga
xos xususiyat hisoblanadi. Ayniqsa,
smirlik davrining yakuniy qismida
jinsiy
jihatdan
yetilish
jarayoni
kuchayishi bilan bo liq holatda,
organizmda
neyrogumoral
va
gormonal regulyatsiya mexanizmlari
faollashadi,
z navbatida ichki-tashqi
omillar
moslashish
imkoniyatlari
zgarishi
spirinlar organizmida amalga
oshadigan fiziologik neyrogumoral
zgarishlarning buzilishi bevosita,
organizmning
adaptatsion
imkoniyatlari keskin susayishiga olib
kelishi mumkinligi qayd qilingan.
Odam
organizmining
ichki
muhiti
(jumladan,
neyroendokrin
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
tizimning holati) va tashqi ekologik muhit
omillari
jismoniy
rivojlanish
k rsatkichlariga sezilarli darajada
k rsatadi.
Odam organizmining ontogenez
davri davomida fiziologik yoshga bo liq
jismoniy rivojlanish jarayonini
rganish
nazariy-amaliy
jihatdan
dolzarb
ahamiyatga ega b lib jismoniy rivojlanish
k rsatkichlari
asosida
aholining
salomatlik holatini
baholash
imkonini beradi,
Turmush tarzining talabalarning
jismoniy rivojlanish va tayyorgarlik
darajasiga
.
Talabalar organizmining jismoniy
rivojlanish darajasi salomatlik holatiga
atrof muhit,
jarayoni
bilan
birgalikda turmush tarzi ham sezilarli
darajada
k rsatishi aniqlangan.
Fiziologik yosh davriga bo liq
holatda, talabalarning ruhiy fiziologik
ziga xoslik nuqtai nazaridan, 80%
holatlarda jismoniy faollik darajasi yuqori
b lishi talab qilinmaydigan, kompyuter
yinlari bilan shu ullanish, qiziqarli
teledasturlarni
uzoq
vaqt
davomida
tomosha qilishga moyillik darajasi yuqori
b lishi aniqlangan.
Zamonaviy
davrda
tadqiqotlarning
k rsatishicha
talabalarning 80% dan orti ida
kuniga 2 soatdan ortiq televizor
k rish yoki 90% dan orti ida
kompyuter yoki telefondagi
yinlari
bilan
shu ullanish
holatlari
aniq
k rish
analizatori va organizmning boshqa
funksional
tizimlarida
surunkali
kasalliklar
patogenezi
kuzatilishi
ehtimollik darajasi 30% gacha ortishi
tasdiqlangan.
BSST statistik
k ra, odam organizmida 50 55%
kasalliklar
patogenezi
odamning
turmush
tarziga
bo liq
b lib,
jismoniy tarbiya va sport talabalarning
jismoniy rivojlanishi, salomatligini
saqlash va mustahkamlashda muhim
omil hisoblanishi isbotlanadi. Hozirgi
vaqtda dunyo miqyosida ekologik,
iqtisodiy-ijtimoiy omillar
aholi salomatligining susayishi va
shuningdek, demografik muammolar
(aholi tarkibida yoshi keksalar son
miqdorining ortishi va boshqalar)
kuchayishi talabalarning salomatlik
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
holatiga bevosita va bilvosita
etishi
k rsatiladi.
Shuningdek, ovqatlanish
va
ratsioni tarkibi ham talabalarning
jismoniy
rivojlanish
k rsatkichlariga
sezilarli darajada
k rsatishi aytib
tilgan.
Pedagogik jarayonning
talabalarning jismoniy
rivojlanish va tayyorgarlik darajasiga
muhiti
bu,
tarbiya
jarayonida talabalarning bilim olishga
y naltirilgan
moddiy texnik va
ijtimoiy ruhiy
tarkibiy
qismlardan
tashkil
topgan
kompleks
hisoblanib, aynan
muhiti talabalarda
jismoniy
rivojlanish
va
tayyorgarlik
darajasiga
kuchli
k rsatuvchi
omillardan biri hisoblanadi.
Odam organizmining salomatlik
holatiga atrof muhit, turmush tarzi va
jarayoni kabi omillarning
aniqlashda jismoniy rivojlanish biologik
indikator sifatida
rin tutadi.
Odam organizmi ontogenezining
bio ijtimoiy
jihatdan
muhim
bosqichlaridan biri
bu, talabalik davri
b lib, bu davrda organizmda morfo
funksional tizimlar oxirgi katta odam
xolatiga yetadi. Shuningdek, ushbu
yosh
davrida
maktabda
tizimli
tavsifdagi kuchli va katta xajmdagi
, yangi
tipdagi stress omilning
yuzaga
kelishi
aytib
tiladi.
Ayniqsa,
k pchilik
holatlarda
zamonaviy
taraqqiyot bosqichida
tizimiga
joriy
qilingan
innovatsion
texnologiyalar, darslar dasturlarining
murakkab
tarkibi
talabalar
organizmining
funksional
imkoniyatlariga muvofiq kelmasligi
k rsatiladi.
MUHOKAMA
Rossiya davlatida amalga
oshirilgan tadqiqotlarda zamonaviy
sharoitda
maktablarida
jismoniy tarbiya darslari strukturasi
zamon talablariga javob bermasligi
joriy
standartiga muvofiq
hisoblangan jismoniy tarbiya darslari
uvchilarning
jismoniy
faollik
darajasi
susayishini
faqat
11%
kompensatsiyalashi aniqlangan.
Tadqiqotlarda oliy
tizimini
zamonaviylashtirish
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
maqsadida, kompyuter texnologiyalari,
ayniqsa
Internet
tarmo idan
keng
diapazonda foydalanishni joriy qilish
yangilikka qiziquvchan talabalarda
jismoniy faollik darajasining sezilarli
susayishini keltirib chiqarishi aniqlangan.
Yosh
organizmning
rivojlanishi uchun jismoniy faollik muhim
ahamiyatga ega b lib, talabalarni aqliy
mehnat hajmi ortishi, jismoniy tarbiya dars
soatlarining kamligi va darslar orali idagi
tanaffuslarda faol holatda dam olish tashkil
qilinmasligi
jismoniy rivojlanish
susayishi,
z
navbatida
talabalarda
intellektual
qobiliyatlarning
yuzaga
oshirilishi,
salomatlik
darajasining
susayishiga olib kelishi tasdiqlangan.
Zamonaviy oliy
muhitida
aqliy mehnat hajmining ortishi, turli xil
kompyuter texnologiyalari, murakkab dars
tish uslublarining joriy qilinishi
talabalarda jismoniy faollik darajasining
susayishi, talabalar organizmi funksional
imkoniyatlari
va
salomatlik
darajasi
pasayishiga
olib
keluvchi
asosiy
omillardan biri sifatida qayd qilinadi.
Umumiy
holatda,
talabalarning
salomatlik darajasining pasayishi aqliy
mehnat hajmining ortishi, kun tartibi va
ovqatlanish
maqsadga
muvofiq emasligi, shuningdek
jarayonida jismoniy tarbiya va sport
mash ulotlarining qoniqarli darajada
tashkil qilinmaganligi kabi omillarga
bo liqligi aniqlangan. Shuningdek,
talabalarning salomatligi, jismoniy
rivojlanish darajasi irsiyat, turmush
tarzi, jamiyatdagi ijtimoiy madaniy
muhit,
iqlim geografik
sharoitlar,
ekologik muhit omillariga bo liq
hisoblanadi. Talabalarning salomatlik
holati (turli xil kasalliklarga qarshilik
k rsatish
darajasi
yuqoriligi,
organizmning
tashqi
muhitga
moslashuvchanlik darajasi, morfo
funksional k rsatkichlari yuqoriligi),
shuningdek kuch, chidamlilik, tezlik
va ish bajarish qobiliyati bevosita
jismoniy faollik darajasiga bo liq
hisoblanishi
.
Zamonaviy
tizimining
asosiy
vazifalaridan
biri bu,
shaxsning, jismoniy va ruhiy jihatdan
barkamol
shakllanishini
tashkil topgan. Ushbu
nuqtai
nazardan,
talabalarning
jismoniy
rivojlanish
masalasi
jamiyatda yetuk va so lom shaxsning
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
shakllanishi jarayonida muhim tarkibiy
qismlardan biri hisoblanadi.
XULOSA
Talabalarning
biologik-ijtimoiy,
ruhiy-fiziologik holatini
olgan
holatda,
jismoniy
rivojlanish
va
tayyorgarlik darajasini doimiy ravishda
nazorat qilib borish, ular organizmining
jismoniy faolligi, umumiy salomatlik
darajasini monitoring qilish va
z
navbatida, tegishli tibbiy-pedagogik
korreksiyalarni amalga oshirish nuqtai
nazaridan dolzarb ahamiyatga ega
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
, 1990.
56.
2008.
11.
3.
-
-
7-19.
-
-
-96.
5.
//
, 2008.
127.
2012.
Universal International Scientific Journal
2024, 1(1)
. 3
, 2006.
42.
XXI
-
-
-16.
-
-
-103.
2011.
36.
