“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
81
KREDIT- MODUL OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING
MUSTAQIL TA`LIM FAOLIYATI
Sattarova Sarvinoz Abdurashid qizi
ADPI, biologiya yo‘nalishi 203- guruh talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, kredit-modul o‘qitish tizimi, kredit-modulning asosiy
vazifalari haqida, modulning afzallik va muammoli jihatlari tog`risida ma`lumotlar keltirib
o‘tildi.
Kalit so‘zlar:
kredit, modul, ball, baholash, kredit to‘plash, o‘quv dasturi, o‘qish
yuklamasi, ta`lim natijalari.
Davlatimiz rahbari tomonidan 2019-yilning 8-oktyabrida “O‘zbekiston Respublikasi
oliy ta`lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g`risida”gi
Farmoni imzolandi. Ushbu muhim dasturi amal hujjatda “respublikadagi kamida 10 ta oliy
ta`lim muassasasini xalqaro e`tirof etilgan tashkilotlar reytingining birinchi 1000 ta o‘rindagi
oliy ta`lim muassasalari ro‘yxatiga kiritish va oliy ta`lim muassasalarida o‘quv jarayonini
bosqichma-bosqich kredit-modul tizimiga o‘tkazish” belgilab berildi. Shuningdek, 2030-
yilga qadar respublikadagi barcha oliy ta`lim muassasasining 85 foizi, 2020-2021 o‘quv
yilining o‘zida 33 ta oliy ta`lim dargohini kredit-modul tizimiga o‘tkazish ko‘rsatib o‘tilgan
edi. O‘zi aslida kredit-modul nima ?
Kredit- modul tizimi, bu – ta`limni tashkil etish jarayoni bo‘lib, o‘qitishning modul
texnologiyalari jamlanmasi va kredit o‘lchovi asosida baholash modeli hisoblanadi. Uni bir
butunlikda olib boorish serqirra hamda murakkab tizimli jarayondir. Kredit- ta`lim olish
natijalariga ko‘ra o‘quvchi tomonidan muayyan fan bo‘yicha o‘zlashtirilgan o‘quv
yuklamasining o‘lchov birligi. Ta`lim moduli esa- o‘zida bilimga oid hamda kasbiy jihatlarni
qamrab oladigan, o‘quvchida bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga qaratilgan
ta`lim dasturining tarkibiy elementi sifatida nazorat qilishning tegishli turi bilan
yakunlanadigan alohida o‘quv fanidir. Kredit-modul tizimining asosiy vazifalari sifatida
quyidagilar e`tirof etiladi:
- O‘quv jarayonlarini modul asosida tashkil qilish;
- Bitta fan, kurs(kredit)ning qiymatini aniqlash;
- Talabalar bilimini reyting bali asosida baholash;
- Talabalarga o‘zlarining o‘quv rejalarini individual tarzda tuzishlariga imkon yaratish;
- Ta`lim dasturlarining qulayligi va mehnat bozorida mutaxassisga qo‘yilgan talabdan
kelib chiqib o‘zgartirish mumkinligi;
- Ta`lim jarayonida mustaqil ta`lim olishning ulushini oshirish.
- Talabaning fanni boshlashi va tugatishidan keyingi orttirishi lozim bo‘ladigan
malakasiga qo‘yiladigan talablar;
- Modul tarkibiga kirgan har bir fanning qisqacha mazmuni, ya`ni maruzalar
mavzulari, seminar va amaliy mashg`ulotlarning rejasi, mustaqil ta`limni baholash uchun
mo‘ljallangan topshiriqlar;
- O‘qitishning qisqacha bayoni: ta`lim berish usul hamda vositalari; bilimlarni
baholashning usul va shakllaridan iborat.
Bu tizimning afzallik jihatlarini aytib o‘tsak maqsadga muvofiq bo‘ladi. Kredit
tizimida eng avvalo talabaning mustaqil ishiga alohida jiddiy e`tibor qaratiladi. Kredit bu
baho emas, balki ish hajmi hisoblanadi. Bu tizimning asosiy tamoyillari va elementlari
qisman O‘zbekiston Respublikasi oliy ta`lim tizimiga tatbiq qilingan. Ilg`or xorij tajribasi
shuni ko‘rsatadiki, bakalavriatni ikkita bosqichga ajratish orqali, 1-2- kurslarda tayanch
fanlarni, 3-4- kurslarda esa tanlov asosida ixtisoslik fanlarini o‘qitish mumkin. Demak,
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
82
endilikda kadrlarga bo‘lgan ehtiyojni qondirish uchun 4 yil emas, 2 yil yetarli bo‘ladi. Bu esa
oliy ta`limning ish unumini, samaradorligini 2 barobar oshiradi. Hozirgi kunda O‘zbekiston
oliy ta`lim tizimida maxsus fanlarni past kurslardan boshlab rejalashtirish, o‘quv rejalardagi
takrorlanadigon fanlarni har xil mutaxassisliklar bo‘yicha alohida o‘qitish, auditoriya soatlari
hajmini oshirish kabi holatlar mavjud. Bunday jarayonlar o‘quv yuklamalarining keskin
oshishiga sabab bo‘ladi.
Oliy ta`lim
muassasalarida o‘quv
jarayoniga kredit-
modul tizimini
bosqichma-bosqich
joriy etish sxemasi
Bosqichlar
Tadbirlar
Ijro uchun
mas`ullar
Bajarish muddatlari
1-bosqich
Ta`lim dasturi doirasida o‘quv
jarayonini tashkil etish uchun
quyidagilarni amalga oshirish
kerak ;
1.O‘quv rejasi va fan
dasturlarini jahon
standartlariga
moslashtirishtirish .
Oliy ta`lim
muassasasi
O‘quv yili boshlangunga
qadar
2-bosqich
Ta`limning kredit tizimi
bo‘yicha talabalarini
belgilangan tartibda 1-kursga
qabul qilish.
Oliy ta`lim
muassasasi
O‘quv yili boshlangunga
qadar
3-bosqich
Talaba tomonidan ketma-
ketlikda bilimlar to‘plash
uchun talabaning shaxsiy
trayektoriyasini belgilash.
Oliy ta`lim
muassasasi
2020/2021 o‘quv yilidan
boshlab har bir o‘quv yili
boshlangunga qadar
4-bosqich
Mobillikni tashkil etish.
1.hamkor tashkilotlar bilan
kelishuvlar tuzish.
2.magistratura talabalariga
ta`lim trayektoriyasini tashkil
etish.
3.bakalavriyat talabalarining
mobillik dasturlarini ishlab
chiqish.
Oliy ta`lim
muassasasi
,
Tegishli
vazirliklar
va
idoralar
2020/2021 o‘quv yilidan
boshlab doimo
5-bosqich
Ta`lim sifatini ta`minlash
uchun quyidagilarni amalga
oshirish kerak;
ta`limning kredit-modul
tizimini akkredatsiyadan
o‘tkazish bo‘yicha vakolatli
tashkilotlar bilan bitim tuzish.
Oliy ta`lim
muassasasi
,
Tegishli
vazirliklar
va
Idoralar.
2021/2022 o‘quv
Yilidan boshlab doimo
6-bosqich
Ta`lim berish natijasini
tasdiqlash maqsadida xalqaro
tan olinadigan oliy ma`lumot
to‘g`risidagi diplom berish.
Oliy ta`lim
muassasasi
.
2022-yildan boshlab
ta`lim dasturi yakunida.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
83
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsam, kredit-modul o‘qitish tizimi oliy o‘quv yurti
o‘qituvchilarini yana ham o‘z ustida ko‘proq ishlashiga olib kelmoqda. Bu esa o‘z navbatida
talabalarga bilim berish sifatini oshishiga olib kelmoqda desak, mubolag`a bo‘lmaydi. Bu
tizim talabalarni baholash uchun juda qulay va samarali hisoblanadi va hozirgi zamon talabi
shuni taqazo etmoqda. Bu tizim biz talabalar uchun ham juda foydali.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yi 31-dekabrdagi “Oliy
ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonlarini tashkil etish bilan bog`liq tizimni takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g`risida” gi qarori.
2
. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil 20-apreldagi
“Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g`risida”gi qarori
.
3.
Tojiyev. M, Mamadaliyev.K, Xurramov.A. rivojlangan xorijiy mamlakatlar oliy
ta`lim tizimi rivojlanishida kredit sistemasining o‘rni va ahamiyati. Oliy ta`lim taraqqiyoti
istiqbollari. Toshkent 2015.
4. Jalilovna M.M. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim modelini amalga oshirish uchun
tanqidiy fikrlashni rivojlantirish texnologiyalari. ijtimoiy fanlarda innovasiya onlayn ilmiy
jurnali, 4(2), (2024). 130-133.
