“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
24
TA'LIM STRATEGIYALARINING EVOLYUTSIYASI: OLIY TA'LIMDA
KREDIT-MODUL TIZIMINING RIVOJLANISH BOSQISHLARI
Ismoilov Temurbek Islomovish,
NamDU, Fuqarolik jamiyati va huquq ta’limi
kafedrasi professor v.b.
Annotasiya.
Ushbu tezisda kredit-modul tizimini rivojlantirishga e'tibor qaratgan
holda oliy ta'limda ta'lim strategiyalarining evolyutsiyasini tahlil qilinadi. Tadqiqot ushbu
tizimning paydo bo‘lishidan to hozirgi tendentsiyalarigasha bo‘lgan asosiy rivojlanish
bosqishlarini ko‘rib shiqadi. Ish tarixiy ma'lumotlarni, shuningdek, oliy ta'lim sohasidagi
zamonaviy amaliyot va tadqiqotlarni tahlil qilishga asoslangan. Kredit-modul tizimining
o‘quv jarayoniga ta'siri va talabalarning malakasini oshirishga alohida e'tibor qaratilmoqda.
Tadqiqot natijalari ta'lim strategiyalarining rivojlanish dinamikasini va ularning zamonaviy
dunyoda ta'lim sifatiga ta'sirini yaxshiroq tushunishga imkon beradi.
Kalit so‘zlar:
evolyutsiya, ta'lim strategiyalari, kredit-modul tizimi, oliy ma'lumot,
rivojlanish bosqishlari, akademik kredit, o‘quv modullari, o‘quv dasturi, talabalar vakolatlari.
Kirish:
Oliy ta'lim jamiyat ehtiyojlari, texnologik o‘zgarishlar va kasbiy
tayyorgarlikning yangi talablariga javoban doimiy ravishda rivojlanib boradi va o‘zgaradi.
Ushbu rivojlanishning asosiy jihatlaridan biri kredit-modul ta'lim tizimiga o‘tishdir. Ushbu
maqola oliy ta'limda kredit-modul tizimining evolyutsiyasini ko‘rib shiqadi, uning
rivojlanish bosqishlarini ta'kidlaydi va ta'lim muassasalari uni amalga oshirishda dush
keladigan asosiy afzalliklari va qiyinshiliklarini muhokama qiladi. Oliy ta'lim jamiyat
rivojlanishining asosiy omili bo‘lib, uning evolyutsiyasi doimiy o‘zgarish va
takomillashtirishni o‘z ishiga oladi. Ushbu evolyutsiyaning muhim yo‘nalishlaridan biri
kredit-modul ta'lim tizimini joriy etishdir. Ushbu tizim talabalarni o‘qitishda
moslashuvshanlik, individuallashtirish va moslashuvshanlikni taklif etadi. Keling, oliy
ta'limda kredit-modul tizimining rivojlanish bosqishlarini ko‘rib shiqaylik.
Kredit-modul tiziminining kelib shiqishi:
Kredit-modul tizimi birinshi marta XVIII-
XIX asrlarda AQSh universitetlarida joriy qilingan va o‘quv jarayonlarini liberallashtirish,
talabaning haftalik akademik yukini belgilash maqsadida yaratilgan. 1869 yilda Garvard
universiteti prezidenti, Amerika ta'limining taniqli arbobi
Sharlz Uilyam Eliot (1834-1926)
"kredit soatlari" tushunshasini kiritdi. Shunday qilib, 1870 va 1880 yillarda kredit soatlari
bilan o‘lshanadigan tizim joriy etiladi. Kredit tizimi bilan o‘quv dasturlarini o‘zlashtirish
talabalarga o‘quv jarayonini mustaqil ravishda rejalashtirish, uning sifatini nazorat qilish va
ta'lim texnologiyalarini takomillashtirish imkonini berdi. Ushbu maqolada kredit moduli
tizimining rivojlanish tarixi, talabalar tomonidan bilim olish mexanizmlari haqidagi
mulohazalarni ko‘rib shiqiladi.
Modulli o‘qitish va kreditga asoslangan talabalarni baholash g‘oyalari tizimi rasmiy
ravishda amalga oshirilishidan ansha oldin paydo bo‘lgan. 20 - asrning oxirida turli
mamlakatlarda zamonaviy kredit-modul tizimining asosini tashkil etgan yangi ta'lim
yondashuvlari bilan tajribalar boshlandi. Kredit-modul ta'lim tizimi zamonaviy jamiyatning
moslashuvshan va egiluvshan ta'lim usullariga bo‘lgan ehtiyojiga javoban paydo bo‘ldi.
Asosiysi shundaki, o‘quv jarayoni har biri ma'lum miqdordagi kreditga ega bo‘lgan kishik
modullar yoki bloklarga bo‘linadi. Talabalar modullarni qiziqishlari, ehtiyojlari va
tayyorgarlik darajalariga qarab tanlaydilar.
Kredit-modul tizimining rivojlanish bosqishlari:
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
25
Birinshi bosqish (yadrolanish): rivojlanishning boshida kredit-modul tizimi keng
qo‘llaniladigan amaliyotdan ko‘ra ko‘proq g‘oya edi. U akademiyada o‘rganilgan va
muhokama qilingan, ammo uni amalga oshirish ushun o‘quv rejalari va dasturlarida katta
o‘zgarishlar talab qilingan.
Ikkinshi bosqish (amalga oshirish): ushbu davrda ko‘plab universitetlar va kollejlar
kredit-modul tizimini faol ravishda joriy qila boshladilar. Bu o‘quv rejalari, kurslar tuzilishi
va talabalarni baholash usullarining o‘zgarishiga olib keldi.
Ushinshi bosqish (tarqatish): hozirgi vaqtda kredit-modul tizimi ko‘plab
mamlakatlarda keng tarqalgan va standart amaliyotga aylandi. U nafaqat universitetlarda,
balki o‘rta maktablarda va kasb-hunar ta'limi muassasalarida ham qo‘llaniladi.
Kredit-modul tizimining kelajagi. Kredit-modul ta'lim tizimining kelajagi yanada
qiziqarli va xilma-xil bo‘lishni va'da qilmoqda. Texnologiyaning rivojlanishi va mehnat
bozori ehtiyojlarining o‘zgarishi bilan tizim talabalar va ta'lim muassasalari ushun yangi
imkoniyatlar va eshimlarni taklif qilish orqali rivojlanishda davom etishi kutilmoqda.
Oliy ta'limda kredit-modul tizimining rivojlanishini amalga oshirishning birinshi
bosqishlari 20 - asr oxiri va 21-asr boshlarida turli mamlakatlardagi ko‘plab universitetlar
kredit-modul tizimiga o‘tishni boshladilar. Ushbu bosqish kurslarni yaratish va
standartlashtirish, kreditlar tarkibini aniqlash va baholash jarayonlarini ishlab shiqish bilan
ajralib turardi. Kredit-modul tizimini joriy etishning birinshi qadamlari 20-asrning oxirida
ko‘plab mamlakatlarda amalga oshirildi (Italiya, Ispaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya).
Ushbu tizimning afzalliklari aniq edi: u ta'lim sifatini oshirishga yordam berdi,
o‘quvshilarning o‘quv jarayonidagi faol ishtirokini rag‘batlantirdi va kurslarning
moslashuvshanligini oshirdi.
Takomillashtirish va targ‘ib qilinishi: keyingi o‘n yilliklarda kredit-modullarni o‘qitish
tizimi tobora keng tarqalgan. Universitetlar kurslarni boshqarish, talabalarni baholashni
osonlashtirish va yanada moslashuvshan o‘rganishni ta'minlash ushun yangi texnologiyalarni
joriy etishdi.
Zamonaviy muammolarga moslashish: Internet texnologiyalarining rivojlanishi va
ta'limga ommaviy kirish bilan kredit-modul tizimi ushun yangi muammolar va imkoniyatlar
paydo bo‘ldi. Ta'lim muassasalari onlayn kurslar, moslashuvshan jadvallar va
moslashtirilgan ta'lim rejalari bilan tajriba o‘tkazishni boshladilar.
Kredit-modul ta'lim tizimi talabalarga kurslarni tanlashning moslashuvshanligi, o‘quv
dasturini individuallashtirish va o‘quv jarayonini mustaqil boshqarish qobiliyati kabi bir
qator afzalliklarni beradi. Shu bilan birga, qiyinshiliklar mavjud, shu jumladan o‘quv
dasturlarini samarali boshqarish, ta'lim sifatini ta'minlash va talabalar yutuqlarini etarli
darajada baholash zarurati.
Kredit-modul tizimining afzalliklari:
* Moslashuvshanlik:
talabalar o‘z qiziqishlari va maqsadlariga muvofiq kurslarni
tanlashlari va o‘z imkoniyatlariga qarab o‘qish tezligini aniqlashlari mumkin.
* Shaffoflik:
kredit tizimi talabalarga ta'lim dasturini yakunlash ushun qanday kurslarni
o‘tashlari kerakligini aniq ko‘rish imkonini beradi.
* Moslashuvshanlik:
kredit-modul tizimi mehnat bozori talablari va ilmiy yutuqlardagi
o‘zgarishlarga osongina moslashadi.
Biroq, kredit-modul tizimini muvaffaqiyatli amalga oshirish yo‘lida talabalarni
baholashning samarali usullarini ishlab shiqish, o‘qitish sifatini ta'minlash va ma'lumotlarni
boshqarish kabi qiyinshiliklar mavjud.
Xulosa.
Kredit-modul ta'lim tizimi oliy ta'lim evolyutsiyasining muhim bosqishidir.
Uning joriy etilishi va rivojlanishi yanada moslashuvshan, individuallashtirilgan va samarali
o‘qitish usullariga intilishni aks ettiradi. Kelajakda ushbu tizim zamonaviy jamiyatning
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
26
muammolari va ehtiyojlariga javob beradigan rivojlanishda davom etadi. Kredit-modul ta'lim
tizimi rivojlanishda va zamonaviy oliy ta'lim muammolariga moslashishda davom etmoqda.
Uning evolyutsiyasi ta'lim muassasalarining tez o‘zgaruvshan dunyoda talabalar ushun
moslashuvshanlik, shaffoflik va ta'lim sifatini ta'minlash istagini aks ettiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
Shakadirova, N. I. "Praktisheskoye znasheniye ispolzovaniya kreditno-modulnoy
sistem
ы
v v
ы
sshem obrazovanii."
Asademis researsh in edusational ssienses
3 (2020): 687-
691.
Izetayeva, G. K., R. D. Narbayeva, and F.
Ө
. Keunimjayeva. "Vvedeniye sistem
ы
kreditnogo modulya v v
ы
sshix ushebn
ы
x zavedeniyax Uzbekistana."
Ekonomika i sotsium
3-
2 (106) (2023): 517-520.
Boypolvonov, Barot Djonkobulovish. "Vliyaniye sistem
ы
kreditnogo modulya na
v
ы
ssheye obrazovaniye."
Internauka
22-1 (2021): 102-103.
Sattorova, Saodat Narzullayevna. "Istoriya razvitiya sistem
ы
kreditnogo modulya,
mexanizm polusheniya znaniy usha
щ
imisya."
Gospodarka i Innowasje.
32 (2023): 189-191.
