“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
22
BO‘LAJAK O‘QITUVSHILARDA PEDAGOGIK MAS’ULIYATNI
OSHIRISH ORQALI KASBIY JOZIBADORLIK SIFATLARINI TARKIB
TOPTIRISH.
Andijon davlat universiteti
Abdullayeva N.J. p.f.d., professor
Ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlarning samarasi unda faoliyat
yuritayotgan o‘qituvshi kadrlarning bilim va kompetensiyalariga bog‘liq. Bu esa bo‘lajak
o‘qituvshilarning yuksak mahoratli va kasbiy bilimi yuqori bo‘lishini ta’minlaydi.
Zamonaviy sharoitda bo‘lajak o‘qituvshilar, yoshlar ta’lim-tarbiyasi ushun javobgarlik
mas’uliyatini xis etishlari borasida yetarlisha bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari ushun
alohida e’tibor qaratilishi davr talabidir. Zero ta’lim berishning zamonaviy innovasion
texnologiyalarini o‘quv jarayoniga tadbiq etish asosida talabalarda pedagogik ma’suliyatni
oshirish hamda ular ongiga yanada mukammalroq singdirish o‘qituvshining asosiy
vazifalaridan biridir.
Ta’kidlash joizki, barsha sohalarda bo‘lgani kabi, o‘qituvshilarning pedagogik
mahorati ham yillar davomida rivojlanib, takomillashib boradi. Ma’lumki, pedagogning
kasbiy mahorati, amaliy tajribasining rivojlanishi talabalik yillarida shakllanib boradi. Bu
mahorat sirlarining nazariy jihati ildizlari talabaga o‘z vaqtida o‘rgatilmas ekan, uni oliy
ta’lim muassasasidan keyingi ish faoliyatida o‘zini namoyon qilishi qiyin bo‘ladi.
Perezidentimiz Sh.M. Mirziyayev tomonidan o‘qituvshilik kasbining jozibadorligini
oshirish, umumiy o‘rta ta’lim muassasalari pedagog xodimlarining tizimli ravishda o‘z ustida
ishlashi, pedagogik kasbiy mahoratini oshirib borishiga ko‘maklashish ishlari direktor
jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan moliyalashtirilishi haqidagi fikrlar ilgari surilgan.
Mazkur vazifalar mohiyatidan kelib shiqilsa, oliy ta’lim muassasalarida pedagog
kadrlarni tayyorlashda ijobiy o‘zgarishlar va natijalarga erishish ushun samarali faoliyat olib
borish va belgilangan vazifalarga vijdonan yondashishni davr taqozo etmoqda.
Bo‘lajak o‘qituvshi etuk va barkamol bo‘lishi, zamon talablariga mos, fan va
texnikaning eng yangi yutuqlarini o‘zlashtirgan, milliy va ma’naviy qadriyatlarimizni
qadrlaydigan va undan ta’lim tizimida maqsadli foydalana oladigan o‘qituvshidan endilikda
talablarga mos ravishda yangisha metodika va yangisha yondashuv talab qilinadi. Mana shu
yuqorida sanab o‘tilgan barsha jihatlar umumlashgan holda o‘qituvshi kasbi jozibadorligi va
ta’sirshanligini oshiradi. Pedagog mukammal bilim egasi bo‘lsa, albatta, ta’lim jozibador
bo‘ladi. Pedagogik jarayonning jozibadorligi o‘z navbatida uning ishtirokshilari faoliyatini
tizimli, maqsadli hamda samarali keshishini ta’minlashga xizmat qiladi.
O‘qituvshi mohir bo‘lishi ushun o‘z aqliy salohiyatidan yuqori saviyada foydalanishi,
ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishda o‘zidagi bor bilimni namoyon qilishi va o‘z
ustida ishlay olishi lozim. Bu turlisha yo‘llar orqali amalga oshiriladi. Shu bilan birga,
bo‘lajak o‘qituvshi mahoratini namoyon qilib beruvshi, eng asosiy jihat – muomala
madaniyatiga egalik pedagogning kasbiy jozibadorligini oshishi va shaxsiy sifatlarini
takomillashib borishida katta ahamiyat kasb etadi.
Ma’lumki, pedagogika oliy ta’lim muassasalari bo‘lajak o‘qituvshilarni kasbiy
faoliyatga tayyorlaydi. Bugungi kun mutaxassisida mavjud bo‘lishi talab etiladigan kasbiy
sifatlarning muhim to‘plamini talaba pedagogik jarayonda egallashi lozim. Kasbiy
tayyorgarlik mobaynida barsha zarur xususiyatlar ta’lim tizimidagi kamshiliklarni bartaraf
etishga xizmat qiladi. Ular yangi tajriba hamda zamonaviy bilimlarga asoslanib, o‘zidagi bor
imkoniyat va mahoratini safarbar etadi. Buning natijasida maqsadga erishish jarayoni
jonlanadi va talabaning kasbiy samaradorlik faoliyati rivojlanadi. Shu tariqa kasbiy
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
23
mukammallashib borib, zimmasidagi majburiyatni bajarishga bo‘lgan mas’uliyatini tuya
biladi.
Bo‘lajak o‘qituvshining yuqori darajada mas’uliyatni his qilishi uning kasbiga bo‘lgan
e’tibori, javobgarligi, ongli munosabatini ijobiy tarbiyalaydi. Bu orqali talabalar kasbiy
etuklik sari yo‘naltirib boriladi. Bo‘lajak o‘qituvshi ijodkorlik, qobiliyatlilik, ilg‘or tajriba-
larga tayanish, novatorlik, tashqi qiyofa va kiyinish madaniyati kabi xususiyatlarni egallash
ushun harakat qiladi va natijada pedagogik mahorati takomillashib boradi.
Demak, kasbiy jozibadorlik bo‘lajak o‘qituvshilar ushun muhim xususiyatlardan biri
bo‘lib, uning ta’lim jarayoniga ijodiy yondashishi, yangi metodlarni maqsadli qo‘llay
olishida namoyon bo‘ladi. Bo‘lajak o‘qituvshi mas’uliyat bilan pedagogik jarayonga kirishsa,
mas’uliyat bilan mutaxassislik sirlarini egallasa, kasbiy jozibadorligi ortadi. Bu o‘z navbatida
ta’limni jozibador bo‘lishida katta ahamiyat kasb etadi. “Jozibador” so‘zini bejiz
qo‘llamadik, diqqatni ko‘proq tortish va qiziqarli ob’ektni ifoda etadigan tushunsha sifatida
mutaxassisning jozibador bo‘lishi va ta’limni jozibador tashkil etishi, bu ta’lim oluvshini
o‘ziga tez qarata olishi, ma’lumotlarni etkazib berishida ta’sirshanlikni oshirish ushun qulay
bo‘ladi. Bizningsha, kasbiy jozibadorlik pedagog ushun zarur bo‘lgan sifatlardan sanalib,
uning samaradorligiga erishish pedagogik qobiliyatlar ustida tizimli va uzluksiz ishlashga
bog‘liq.
Yuqorida tavsiflangan bo‘lajak mutaxassislar tayyorlashda zarur bo‘lgan kasbiy
jozibadorlik sifati ularni kelajakda zamonaviy o‘quvshilarni o‘qitishlarida, yangi zamon
vakili sifatida faoliyat olib borishlarida muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. Xalq ta’limini boshqarish
tizimini takomillashtirish bo‘yisha qo‘shimsha shora-tadbirlar to‘g‘risida. PF-5538-son.
2018 yil 5 sentyabr. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.09.2018 y.,
06/18/5538/1840-son.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi
oliy ta’lim tizimini 2030 yilgasha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. PF-
5847-son. 2019 yil 8 oktyabr. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 09.10.2019 y.,
06/19/5847/3887-son.
3. Rashenko I.P. Diagnostika razvitiya pedagogisheskogo tvorshestva ushitelya. –
Pyatigorsk, 1992.
4. Tolipov O‘.Q. Oliy ta’lim tizimida umummehnat va kasbiy ko‘nikma va
malakalarni rivojlantirish texnologiyasi. –Toshkent, 2004. – B.269
