“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
84
ZAMONAVIY PEDAGOGLARGA QO‘YILADIG
А
N TALABLAR
Madaminova Jumagul Nizomidin qizi
Oltinko‘l tumani 2-umumiy o‘rta ta'lim maktabi
Boshlang‘ich ta'lim o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu tezisda ta'limning o‘zgaruvchan manzarasi va zamonaviy
o‘qituvchilar uchun rivojlanayotgan talablar ko‘rib chiqiladi. Unda o‘qituvchilar bugungi
sinflarning murakkabliklarini, shu jumladan texnologik mahorat, moslashuvchanlik, kuchli
muloqot qobiliyatlari va talabalarga yo‘naltirilgan ta'limga sodiqlikni o‘rganish uchun zarur
bo‘lgan ko‘nikmalar va fazilatlar muhokama qilinadi. Mavjud adabiyotlar va tadqiqotlarga
asoslanib, maqolada samarali o‘qituvchilar tomonidan qo‘llaniladigan usullar va ushbu
talablarning o‘qitish amaliyoti va talabalar natijalariga ta'siri haqida tushuncha berilgan.
Keng qamrovli tahlil orqali maqola o‘qituvchilar, siyosatchilar va manfaatdor tomonlarni
zamonaviy ta'limni shakllantiruvchi muhim omillar va kasbiy rivojlanish va o‘qitishning
oqibatlari to‘g‘risida xabardor qilishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
ta'lim, zamonaviy o‘qituvchilar, pedagogika, texnologiya integratsiyasi,
muloqot qobiliyatlari, moslashuvchanlik, tanqidiy fikrlash, o‘quvchilarga yo‘naltirilgan
ta'lim.
KIRISH
Ta'lim texnologik taraqqiyot, rivojlanayotgan pedagogik yondashuvlar va ijtimoiy
ehtiyojlarning o‘zgarishi bilan bog‘liq o‘zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Ushbu dinamik
landshaftda o‘qituvchilarning roli hech qachon tanqidiy bo‘lmagan. Zamonaviy o‘qituvchilar
bugungi o‘quvchilarning ehtiyojlarini samarali qondirish uchun turli xil ko‘nikma va
fazilatlarga ega bo‘lishlarini talab qiladigan ko‘plab qiyinchiliklar va imkoniyatlarga duch
kelmoqdalar. Ushbu maqola zamonaviy o‘qituvchilar uchun zarur bo‘lgan talablarni o‘rganib
chiqadi, mavjud adabiyotlar va tadqiqotlarga asoslanib, o‘qitish va o‘qitishning
rivojlanayotgan tabiati haqida tushuncha beradi.
Mavjud adabiyotlarni har tomonlama ko‘rib chiqish zamonaviy o‘qituvchilar uchun bir
nechta asosiy talablarni ochib beradi. Texnologik mahorat tanqidiy mahorat sifatida paydo
bo‘ladi, o‘qituvchilar o‘quv natijalarini oshirish uchun raqamli vositalar va resurslarni
o‘qitish amaliyotiga qo‘shishlari kerak. Bundan tashqari, moslashuvchanlik muhim deb
ta'kidlangan, chunki o‘qituvchilar o‘zgaruvchan sharoitlar va talabalar ehtiyojlariga samarali
javob bera olishlari kerak. Kuchli muloqot qobiliyatlari asosiy sifatida aniqlanadi, bu
o‘qituvchilarga talabalar, ota-onalar va hamkasblar bilan samarali muloqot qilish imkonini
beradi. Bundan tashqari, so‘rovga asoslangan o‘qitish va shaxsiylashtirilgan ta'lim kabi
talabalarga yo‘naltirilgan ta'lim yondashuvlariga sodiqlik talabalarda tanqidiy fikrlash va
ijodkorlikni rivojlantirish uchun juda muhimdir.
Zamonaviy o‘qituvchilarga qo‘yiladigan talablarni o‘rganish uchun mavjud
adabiyotlarning sifatli tahlili o‘tkazildi. Umumiy mavzular va tendentsiyalarni aniqlash
uchun ilmiy ma'lumotlar bazalaridan tegishli tadqiqotlar, maqolalar va hisobotlar ko‘rib
chiqildi. O‘qituvchilarning o‘zgaruvchan roliga ta'sir qiluvchi asosiy omillar aniqlandi va
munozarani xabardor qilish uchun tushunchalar sintez qilindi.
Zamonaviy o‘qituvchilar o‘quvchilarni o‘quv safarlariga samarali jalb qilish va
qo‘llab-quvvatlash uchun turli xil ko‘nikmalar, bilimlar va munosabatlarni talab qiladigan
dinamik va tez rivojlanayotgan ta'lim manzarasiga duch kelmoqdalar. Zamonaviy
o‘qituvchilar uchun ba'zi asosiy talablarga quyidagilar kiradi:
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
85
Raqamli savodxonlik: o‘qitish, o‘rganish va muloqot qilish uchun texnologiya va
raqamli vositalardan foydalanish malakasi. Bunga ta'lim dasturlari, onlayn platformalar,
multimedia resurslari va raqamli hamkorlik vositalari bilan tanishish kiradi.
Pedagogik innovatsiyalar: faol o‘rganish, tanqidiy fikrlash, muammolarni hal qilish
va ijodkorlikni targ‘ib qiluvchi innovatsion o‘qitish strategiyasi va metodologiyasini
o‘rganish va amalga oshirishga tayyorlik. Bunga loyihaga asoslangan ta'lim, sinf xonalari va
so‘rovga asoslangan ta'lim kabi texnikalar kirishi mumkin.
Madaniy kompetentsiya: talabalar o‘rtasida turli xil madaniy kelib chiqishi,
istiqbollari va o‘ziga xosliklari to‘g‘risida xabardorlik, shuningdek, xilma-xillikni hurmat
qiladigan va nishonlaydigan inklyuziv va qo‘llab-quvvatlovchi o‘quv muhitini yaratish
qobiliyati.
Moslashuvchanlik: o‘zgaruvchan ta'lim landshaftida talabalarning turli ehtiyojlari,
qiziqishlari va o‘rganish uslublarini qondirish uchun o‘qitish yondashuvlari, tarkibni etkazib
berish va baholash usullarini moslashtirish uchun moslashuvchanlik va moslashuvchanlik.
Hamkorlik va tarmoq: hamkorlikdagi o‘quv hamjamiyatini rivojlantirish va
talabalarning muvaffaqiyatini qo‘llab-quvvatlash uchun hamkasblar, ma'murlar, ota-onalar
va jamoat manfaatdor tomonlari bilan hamkorlik qilishga tayyorlik. Bunga kasbiy ta'lim
jamoalarida qatnashish, konferentsiyalarda qatnashish va doimiy kasbiy rivojlanish bilan
shug‘ullanish kiradi.
Muloqot qobiliyatlari: ma'lumotni samarali etkazish, konstruktiv fikr-mulohazalarni
taqdim etish, munozaralarni osonlashtirish va talabalar, hamkasblar va ota-onalar bilan ijobiy
munosabatlar o‘rnatish uchun kuchli muloqot qobiliyatlari.
Tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish: murakkab ta'lim masalalarini tahlil
qilish, dalillarga asoslangan amaliyotni baholash va o‘qitish strategiyasini sinfdagi
qiyinchiliklar va imkoniyatlarni hal qilish uchun moslashtirish.
Hissiy intellekt: o‘z his-tuyg‘ularini anglash va o‘quvchilarning ijtimoiy-emotsional
rivojlanishiga hamdardlik va qo‘llab-quvvatlash qobiliyati, sinfdagi ijobiy iqlimni
rivojlantirish va o‘quvchilarning individual ehtiyojlarini qondirish.
Axloqiy va kasbiy standartlar: axloqiy ko‘rsatmalar va professional xulq-atvor
standartlariga rioya qilish, shu jumladan maxfiylikni saqlash, akademik yaxlitlikni targ‘ib
qilish va ta'limda tenglik va adolat tamoyillarini qo‘llab-quvvatlash.
Umuman olganda, zamonaviy o‘qituvchilar talabalarning turli ehtiyojlarini samarali
qondirish va ularni tobora o‘zaro bog‘liq va murakkab dunyoda muvaffaqiyatga tayyorlash
uchun texnik ko‘nikmalar, pedagogik tajriba, madaniy kompetentsiya va hissiy intellektning
kombinatsiyasiga ega bo‘lishi kerak.
Topilmalar zamonaviy o‘qitish uchun zarur ko‘nikma va fazilatlarni egallash va
takomillashtirishda o‘qituvchilarni qo‘llab-quvvatlash uchun doimiy malaka oshirish va
o‘qitishning muhimligini ta'kidlaydi. O‘qituvchilar, ma'murlar, siyosatchilar va boshqa
manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi hamkorlik o‘qituvchilarning o‘z rollarida rivojlanishiga
imkon beradigan qo‘llab-quvvatlovchi ramkalar va resurslarni yaratish uchun juda muhimdir.
Bundan tashqari, texnologiyani o‘qituvchilarni o‘qitish dasturlariga kiritish va tajriba asosida
o‘rganish
uchun
imkoniyatlar
yaratish
o‘qituvchilarga
zamonaviy
ta'limning
murakkabliklarini muvaffaqiyatli boshqarish uchun zarur vakolatlarni rivojlantirishga
yordam beradi.
Xulosa va takliflar:
Zamonaviy o‘qituvchilarga qo‘yiladigan talablar ko‘p qirrali bo‘lib, texnologik
mahorat, moslashuvchanlik, kuchli muloqot qobiliyatlari va talabalarga yo‘naltirilgan
ta'limga sodiqlikni o‘z ichiga oladi. Ta'lim rivojlanishda davom etar ekan, o‘qituvchilar o‘z
rollarida samarali bo‘lishlari uchun umrbod o‘qish va kasbiy rivojlanish imkoniyatlarini
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
86
o‘zlashtirishlari zarur. Ushbu ko‘nikma va fazilatlarni rivojlantirishga ustuvor ahamiyat
berib, o‘qituvchilar bugungi o‘quvchilarning turli ehtiyojlarini qondirish va ularni
o‘zgaruvchan dunyoda muvaffaqiyatga tayyorlash uchun o‘zlarini kuchaytirishlari mumkin.
Siyosatchilar, ma'murlar va manfaatdor tomonlar o‘qituvchilarning o‘sishi va
innovatsiyalarini rivojlantiradigan, natijada barcha talabalar uchun ta'lim natijalarini
oshiradigan qo‘llab-quvvatlovchi muhit yaratish uchun hamkorlik qilishlari kerak.
Adabiyotlar.
1.
Azimova T. Pedagogik-psixologik tashxis va uning o‘quv jarayonidagi
ahamiyati. – Toshkent. 2017.
2.
Ziyamuhammedov B. Pedagogika. – Toshkent. 2014.
3.
Omonov, A. O. O., & Haydarov, S. A. (2021). Tarix fanini o‘rganishda
frigiya podsholigining o‘rni va ahamiyati. Scientific progress, 1(5).
4.
Turg‘Unboyeva, M., & Haydarov, S. A. (2021). Tarix fanini o‘qitishda
“o‘ttiz yillik urush” ning ahamiyati. Scientific progress, 1(5).
5.
Ashirova, N. X. Q., & Haydarov, S. A. (2021). Tarix fanini o‘rganishda
qadimgi hindiston madaniyatining o‘rni va ahamiyati. Scientific progress, 1(5).
6.
Yoriqulov, A. S. O. G. L., & Haydarov, S. A. (2021). Tarix fanini o‘qitishda
hind sivilizatsiyasi o‘rni. Scientific progress, 1(5).
7.
Rahimberdiyev, A. E. O. G. L., & Haydarov, S. A. (2021). Tarix fanini
o‘rganishda elam davlatchiligining o‘rni va ahamiyati. Scientific progress, 1(5).
8.
Nomozov, M. M. O., & Haydarov, S. A. (2021). Ozbekiston respublikasida
ta’lim sohasidagi islohotlar. scientific progress, 1(5).
9.
Baxtiyor ogli, R. I. (2023). Methods for searching and using maps using
internet resources in geography lessons.
Journal of Universal Science Research
,
1
(11), 545-
548.
10.
Baxtiyor o‘g‘li, R. I. (2023). Umumta'lim maktablarida geografiyani
o‘qitishning zamonaviy ta'lim vositalaridan foydalanish.
