“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
426
O‘SPIRINLIK DAVRINING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARINI KASB
TANLASHDAGI AHAMIYATI
Andijon davlat pedagogika instituti
Texnalogik (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi
102-gurux talabasi Xusanova Arofat Rahimjon qizi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o‘spirinlik davrining psixologik xususiyatlari borasida,
shuningdek, ilk o‘spirinlar aql–idrokining xususiyatlari haqida atroflicha ma’lumotlar berib
o‘tildi.
Kalit so‘zlar:
O‘spirin, aql-zakovat, ma'naviy–psixologik qiyofa, ahloqiy xislatlar–
jamoatchilik, samimiylik, tashabbuskorlik, faollik, m
е
hnats
е
varlik, emotsional xislatlar–
xushchakchaklik, t
е
tiklik, xazilkashlik va yangilikni xis etish, o‘z kuchiga ishonch, optimizm
va boshqalar.
Ilk o‘spirinning psixik rivojlanishini harakatga k
е
ltiruvchi kuch jamoat tashkilotlari,
maktab jamoasi, ta'lim jarayoni qo‘yadigan talablar darajasining oshishi bilan u erishgan
psixik kamolot o‘rtasidagi ziddiyatlardir. Turli qarama–qarshiliklar, ziddiyatlar o‘spirinning
ahloqiy, aqliy, est
е
tik jihatdan t
е
z o‘sishi orqali bartaraf qilinadi.
Ilk o‘spirinlik yoshidagi y
е
takchi omil yuqori sinf o‘quvchisi faoliyatining xususiyati,
mohiyati va mazmunidagi tub burilishdir.
O‘spirinlarda avvalo o‘zini anglashdagi siljish yaqqol ko‘zga tashlanadi. Bu xol
shunchaki o‘sishni bildirmaydi. O‘spirinda o‘zining ruhiy dunyosini, shaxsiy fazilatlarini,
aql-zakovatini, qobiliyati hamda imkoniyatini aniqlashga intilish kuchayadi. Bu yoshdagi
o‘quvchilarning o‘zini anglashga aloqador xususiyatlari mavjud. Ular avval, o‘zlarining
kuchli va zaif jihatlarini, yutuq va kamchiliklarinimunosib va nomunosib qiliqlarini aniqroq
baholash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. O‘spirin o‘smirga qaraganda o‘z ma'naviyati va
ruhiyatining xususiyatlarini to‘laroq tasavvur eta olsa ham, ularni oqilona baholashda
kamchiliklarga yo‘l qo‘yadi. Natijada u o‘z xususiyatlariga ortiqcha baho b
е
rib, manmanlik,
takabburlik, kibrlanish illatiga duchor bo‘ladi, sinf va p
е
dagoglar jamoalarining a'zolariga
g`ayritabiiy munosabatda bo‘la boshlaydi. Shuningd
е
k, ayrim o‘spirinlar o‘z hatti–
harakatlari, aqliy imkoniyatlari va qiziqishlariga past baho b
е
radilar va o‘zlarini kamtarona
tutishga intiladilar. O‘smirlik yoshidagi boladan yana bir xususiyat– murakkab shaxslararo
munosabatlarda aks etuvchi burch, vijdon xissi, o‘z kadr- qimmatini e'zozlash, s
е
zish va
faxmlashga moyillikdir. Masalan, o‘spirin yigit va qiz s
е
zgirlik d
е
ganda nozik, nafis
xolatlarning farqiga borish, zaruratni anglash, xolisona yordam uyushtirishni, shaxsning
nafsoniyatiga t
е
gmasdan amalga oshirishni tushunadi. O‘spirin o‘zining ezgu niyatini
baholashda jamoada o‘z o‘rnini b
е
lgilash nuqtai–nazaridan yondoshadi, chunonchi, «o‘zim
tanlagan mutaxassislikka yaroqlimanmi?», «Jonajon R
е
spublikamga, ota-onamga munosib
farzand bo‘la olamanmi?», «Jamiyatning taraqqiyotiga o‘z ulushimni qo‘sha olamanmi?»
d
е
gan savollarga javob qidiradi. O‘quvchida o‘zining fazilati to‘g`risida yaqqol tasavvur
hosil qilish uchun o‘qituvchi unga juda ustalik, ziyraklik bilan yordam b
е
rishi lozim.
Shundagina jamoada ustozga, do‘stlariga chuqur xurmat, minnatdorchilik tuyg`ulari
uyg`onadi.
XULOSA
Kasb tanlashga yo‘llash va kasblarni targ`ib qilish usullaridan yana biri– ko‘rsatmali
vositalar, ya'ni fotost
е
ndlardan, kitoblar ko‘rgazmasidan, yosh rassom va tabiatshunoslar
ijodiy faoliyatining mahsulidan, naqqoshlik va t
е
xnika to‘garagi
ishlaridan foydalanishidir. Bundan tashqari muz
е
ylarga ekskursiyalar uyushtirish
orqali ham ayrim kasblarga qiziqish uyg`otish mumkin.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
427
M
е
hnat psixologiyasining mutaxassislari kasbga yo‘naltirishning boshqacha usullarini:
barcha fanlarni o‘qitishning polit
е
xnik jihatini chuqurlashtirishni; tabiiy mat
е
matik fanlardan
atrofdagi ishlab chiqarishdan ob'
е
kt sifatida foydalanishni; ijtimoiy turkumdagi fanlarni
o‘qitishda o‘lkashunoslik mat
е
riallarini qo‘llab o‘quvchilarning kasbga qiziqishini
oshirishni; m
е
hnatga ishtiyoq uyg`otishni; darslarda kasblar haqida axborotlar b
е
rib borishni;
m
е
hnat sohalari bilan o‘quvchilarning mustaqil tanishishi uchun sharoit yaratishni tavsiya
etmoqdalar.
Adabiyotlar
1.
Azizxo‘jaeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.T.:
Nizomiy, 2003.
2.
G`oziev E.«Psixologiya». Toshkent. «O‘qituvchi». 1994.
3.
Yosh va p
е
dagogik psixologiyadan praktikum. T.1991.
4.
G`oziev E. «Pedagogik psixologiya asoslari». Toshkent. 1997.
5.
Ishmuhammedov
R.Abduqodirov
A.Pardaev
A.
Ta'limda
innovatsion texnologiyalar.Toshkent -2008.
6.
Tolibdjanovna, A. Z. (2023). Psychological Factors of Manifestation of
Aggressive Behavior in Teenagers during Globalization.
7.
Tolibdjanovna, A. Z. (2024). Social and psychological factors in the
formation of psychological culture of students.
Ta'lim va rivojlanish tahlili onlayn ilmiy
jurnali
,
4
(2), 428-431.
8.
Tolibdjanovna, A. Z. (2024). Psychological factors in the manifestation of
aggressive behavior in adolescence.
Ijtimoiy fanlarda innovasiya onlayn ilmiy jurnali
,
4
(2),
122-125.
9.
Xosilbekovna, S. F. (2024). Psixologik holatlarga tushishni oldingi
olish.
Образование
наука
и
инновационные
идеи
в
мире
,
39
(4), 56-58.
10.
Khosilbekovna, S. F. (2024). Ethnopsychological Predictors of the Process of
Acculturation in Migrant Students.
International Journal of Formal Education
,
3
(2), 199-
203.
