“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
412
INSON OMILLARI PSIXOLOGIYASINING ASOSLARI
Andijon davlat pedagogika instituti
Filologiya fakulteti o‘zga tilli guruhlarda
rus tili yo‘nalishi 305-guruh
talabasi Eshqobilova Umida
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Inson omillari psixologiyasi inson salohiyatini
to‘ldirish va ishlash va xavfsizlikni maksimal darajaga ko‘tarish uchun mahsulot, uskunalar,
mashina va muhitni yaratish va takomillashtirish, psixologiyaning inson hayotidagi o
ʻ
rni,
psixologlarning jamiyat, insoniyat uchun foydalari, psixologlarning insonning ichki
ruhiyatini qanday o
ʻ
rganishi haqida ma
ʼ
lumotlar berilgan.
Kalit so
ʻ
z:
psixologiya, psixolog, ruhiyat, psixologik vaziyat, ijtimoiy munosabatlar,
san
ʼ
at, his-tuyg
ʻ
u, ruhiy tushkunlik, psixologik kasalliklar
Inson omillari psixologiyasi inson salohiyatini to‘ldirish va ishlash va xavfsizlikni
maksimal darajaga ko‘tarish uchun mahsulot, uskunalar, mashina va muhitni yaratish va
takomillashtirishga qaratilgan. Inson omillari psixologiyasi va bu sohada ishlaydigan
psixologlar haqida ko‘proq ma'lumot olish uchun ushbu jadal o‘sib borayotgan pastki
maydonga diqqat bilan qarang.
Inson omillari psixologiyasi juda qo‘llanadi, ko‘pincha bu sohada bevosita
ishlayotgan sohada ishlaydi. Inson omillari bilan ishlaydigan psixologlar o‘z vaqtlarini
izlanish olib borishadi va insonning xulq-atvoridan,
Inson omillari psixologlar insonning ishlashiga ta'sir qiladigan haqiqiy
muammolarni hal qilish uchun muayyan mavzular bo‘yicha tadqiqotlar olib boradilar. Misol
uchun, psixologlar ish joyida ishlatiladigan muayyan mahsulot bo‘yicha, masalan, elektr
zavodidagi ishchilar tomonidan ishlatiladigan ekran interfeysi kabi tadqiqotlarni amalga
oshirishi mumkin. Xodimlar interfeysni qanday ishlatishi va ulardan foydalanishi bo‘yicha
tadqiqot olib borganidan so‘ng, psixolog mahsulotni yanada osonroq, xavfsizroq va undan
to‘g‘ri foydalanish uchun uni qayta yaratishi mumkin.
Inson omillari psixologlari sog‘liqni saqlash xodimlari tomonidan qo‘llaniladigan
dasturiy mahsulotlar va mahsulotlar uchun ham yordam berishi mumkin. Odamlar bu narsalar
bilan qanday aloqa qilishlarini tushunish orqali psixologlar sog‘liqni saqlash sharoitida
potentsial xavfli xatolar yuzaga keltirishni kamaytirishga yordam berishi mumkin.
Ma’lumki, insoniyat hayoti ijtimoiy munosabatlarda turli muammolarga duch kelishi
mumkin, bunday holatlarni o‘zini boshqarish hayotda o‘z o‘rnini topishi, to‘g‘ri kasb va
boshqa turli xil muammolarda insonga albatta psixologiya insonga ta'sir o‘tkizadi.
Malakali psixologlar yordam beradi. Inson bor ekan albatta unda o‘ziga yarasha
muammolar bo‘ladi. Inson o‘ziga ishochini ortirish va hayotga ildam qadamlar tashalash
uchun maslahatlar beradigan shaxslar, Inson ruhiyatiga ta'sir o‘tkizadigan shaxslar bular
Psixologlar hisoblanadi.
Barchasi aslida o‘zimizni qo‘limizdadur. Baxtni his qilish barchasi Alloh
tomondan yuborilgan sinovlar ekanligini o‘ziga singdirishi , har qanday holda ham
tushkunlikka tushmasdan barchasiga bardosh berish va inson hayoliga keltirgan yaxshi va
yomon narsala miyyaga signaldek borishi va hayotimizda yuz berishi hammasi Allohdan.
Faqatgina inson ruhiyatiga ta'sir o‘tkizib to‘g‘ri niyat qilish hayot tarzini o‘zgartirish
samarali, foydali maslahatlar beruvchi Psixologlarimiz insonni avvalo psixologiyasini
o‘rganib unga o‘z foydali maslahatlari bilan ta'sir o‘tkazuvchi shaxslar insonga qaysidir
ma
ʼ
nodan psixologiya juda kerak hisoblanadi. O‘ziga munosib kasb, yo‘nalish tanlashda va
hayoti izdan chiqqan tushkunlikka tushgan insonlar uchun, hayotini yangittan boshlash uchun
psixolik maslahatlari kerak.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
413
Psixologiyaga san'atning bog‘liqliklari, insonga ta'sir o‘tkizishda eng samarali
usullardan biri bu san'at, adabiyot hisoblanadi.
San'at ijodkorlikni rivojlantirish va ichki innovatsion kuchlarni o‘rnatishning
muhim vositalaridan biridir, agar to‘g‘ri mustahkamlangan bo‘lsa, insonning ko‘plab ruhiy
muammolarini hal qilish mumkin. Psixologiya insonning qo‘rquv, ruhiy tushkunlik, ruhiy va
psixologik kasalliklar kabi xatti-harakatlarini o‘rganadi. Biroq, san'at insonlar ularga tegib,
his qiladigan tushunchalarga ma'no va qiymat berish uchun ishlaydi. Shuning uchun san'atni
bolalar va o‘smirlarning o‘zini o‘zi qadrlashini oshirishning samarali vositasi yoki psixologik
muammolarni davolash vositasi sifatida qarash mumkin. San'atning psixologiyalar
o‘rtasidagi vositachilik aloqasi idrok va ma'noda, u har kuni sodir bo‘layotgan voqea va
hodisalarga beradi. San'atdagi bunday ma'no berish san'at durdonalari yaratish orqali
kuzatiladi va psixologiyada ongsiz ravishda shaxs shaxsiyatida namoyon bo‘lishi mumkin.
Islom ta
ʼ
lim tizimlari insonning tabiatiga, o
ʻ
z-o
ʻ
zini poklashiga e
ʼ
tibor qaratadi va uning asl
mazmuni san
ʼ
atni eng muhim va barqaror tarbiya uslublaridan biri deb biladi va najotga
erishadi. Shunday qilib, san'at va psixologiyaning vazifasi, asosan, insoniyat jamiyatlari
uchun ob'ektiv tushuntirish, o‘sish va kamolotga erishish, demak, insonning o‘zi kabi tabiat
va inson ijodiga munosabatda ularning ruhini tarbiyalash va silliqlashdir.
Insonni psixologiyasiga ta'sir korsatuvchi omillar judayam ko‘plab uchraydi.
Bulardan misollar kelitirib o‘tamiz, hamma insonlarga har xil ta'sir o‘tkaziladi. Insonlarga
psixologik ta'sir o‘tkazish, tushkunlikka tushgan odam har xil usullar bilan o‘zida baxt
garmonlarini ortirish va og‘ir vaziyatladan chiqish uchun, g‘amginlikdan xolos bo‘lish
uchun, o‘zini biror bir o‘yinlar yoki turli bir yumishlar, raqsga tushish , yaxshi ko‘rgan
insonlari davrasida bo‘lish, suhbatlashish bilan insonlar o‘zini qo‘lga olishi va yomon
vaziyatlardan chiqish yoki yumshatish bilan o‘ziga o‘zi ta'sir o‘tkazadi. Albatta yaxshi irodali
insonlargina eng og‘ir vaziyatda ham o‘zini qo‘lga olib, o‘zini idora qilaoladigan va o‘zini
baxtli his qilaoladigan turli qiziqarli o‘ziga qiziq bo‘lgan narsalar bilan mashg‘ul
bo‘laoladigan, insonlar kuchli irodali insonlardur. Hammada qiyin vaziyatlar uchraydi buni
albatta yenga bilishi lozim.
O‘zini qo‘lga olish uchun, o‘zini psixologiyasidan, xarakteridan va xohish-istaklaridan
kelib chiqqan holda, o‘ziga qiziq bo‘lgan usullar ,qiziqarli o‘yinlar bilan vaziyatni
yumashatish kerak. Hammasi o‘zimizni qo‘limizda, o‘zimizni baxtli his qilish, hayotda
hushchaqchaq bo‘lib, kulib, baxtiyor his qilish, hech qachon tushkinlikka tushib qolmaslik
kerak.O‘zizni siqqaniz bilan hech narsa o‘zgarmasligi barchasi hayotda uchrab turadigan
holat ekanligini, o‘zini ongiga singdirmog‘i, o‘zini qo‘lga olmog‘i kerak. Barchada
uchraydigan holat hayot mashaqatlari hammaning ham boshidan o‘tadi. Hammada
uchraydigan qiyin, og‘ir vaziyatlardan chiqolmaydigan va depressiyaga tushib, o‘z joniga
qasd qiluvchi insonlar ham yoq emas.Bunday insonlar albatta psixoliglarga murojat qilishi
va psixolig nazoratida bo‘lishi lozim. Chunki bunaqa insonlarda yana o‘z joniga qasd qilish
holadlari uchrashi mumkin. Ammo bu mashaqatlardan qochish hisoblanadi va bu yechim
emas har bir inson o‘zini hayotini yo‘lga qo‘yib,chiroyli hayot kechirishi o‘zini qo‘lida va
bundan voz kechmasligi lozim.Hamma hayot uchun kurashib o‘zini hayotini yo‘lga qo‘yib,
shu mashaqatlardan,hayotizda bo‘lyotgan noxush vaziyatlardan dars olib,yanada kuchli
bo‘lib o‘zini idora qilmog‘i va muvaffaqiyatlarga erishmog‘i kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Psixologiya
2.
M.G. Davletshin, Sh. Do‘stmuhammedova, M. Mavlonov Yosh davrlari va
pedagogik psixologiya. O‘quv metodik qo‘llanma. T: 2004 y.
3. Umumiy psixologiya F.I.Xaydarov N.I.Xalilova Toshkent – 2009
