“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
651
KOMPYUTER O‘YINLARIGA TOBE O‘SMIRLARNI O‘RGANISHNING
O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.
Andijon davlat pedagogika instituti
Xalqaro hamkorlik bo‘limi boshligi
Kamolova Minojatxon Jaloldinovna.
Annotatsiya:
ushbu maqolamizda hozirgi kunda barchamizning hayotimizda muhim
ahamiyat kasb etayotgan kompyuter texnologiyalari va internet tarmog‘i haqida so‘z
yuritilib, kompyuter o‘yinlari va ularning o‘smirlarga jismoniy, psixologik va ularning
ongiga salbiy ta’siri natijasida qaramlik paydo bo‘layotganligi va yoshlarni bu qaramlikdan
xalos etish bo‘yicha bir qator tavsiyalar xaqida.
Kalit so‘zlar:
Kompyuter o‘yinlari, intelekt, qaramlik, tobelik, virtual, o‘nlayn,
o‘smirlik, kiber o‘yinlar,
Hozirgi kunda kompyuter o‘yinlari dunyosi ushbu zamonaviy dunyoda o‘zini jozibali
ko‘ngilochar sanoat sifatida isbotladi. Yirik sanoat bo‘lgani uchun u jamiyatimizga, ayniqsa,
yoshlarimiz va bolalarimizga o‘z ta’sirini o‘tkazdi. Effektlar o‘yinlarning tabiatiga,
shuningdek, ushbu o‘yinlarni o‘ynaydigan o‘yinchilarning yosh chegarasiga bog‘liq.
Biz kompyuter o‘yinlarni o‘ynashning salbiy oqibatlarini aniqlashga harakat qildik va
o‘yin dunyosidagi turli aktsiyadorlarning axloqiy mas‘uliyati nimadan iboratligini
ta‘kidlashga harakat qildik. Eng ko‘p sotiladigan vertual o‘yinlarning ko‘pligi zo‘ravonlik
elementlari va zararli tarkibga ega bo‘lib, ular, ayniqsa, yoshlar ongiga salbiy ijtimoiy ta‘sir
ko‘rsatadi. Biroq, kompyuter o‘yinlar ham o‘smirlar orasida juda mashhur ommaviy axborot
vositalari bo‘lib, ularni mukammal o‘qitish vositalariga aylantiradigan ko‘plab
xususiyatlarga ega. O‘qituvchilar va o‘quvchilar yaxshi mo‘ljallangan dasturiy ta‘minotdan
foydalangan holda internet manba’laridan ijobiy o‘rganish xususiyatlaridan foydalanishlari
mumkin, ammo anti-ijtimoiy tarkib va kiber o‘yinlarga qaramlik kabi potentsial salbiy
muammolardan xabardor bo‘lishlari kerak.
Kompyuter o‘yinlarning dastlabki davrlarida ular shunchaki o‘yin-kulgi va kundalik
hayotdagi stressni kamaytirish uchun ishlatilgan, ammo vaqt o‘tishi bilan odamlar unga
qaram bo‘lib qolgan, bu esa ba‘zi yomon odatlarni yaratish shaklida paydo bo‘lib, ularning
oilalari va ijtimoiy hayotiga ta‘sir qiladi [1]. Bu shuni anglatadiki, kompyuter o‘yinlarni
o‘ynash o‘yinchiga ijobiy ta‘sir ko‘rsatadi, lekin boshqa tomondan, u o‘yinchiga salbiy ta‘sir
ko‘rsatadi
Bugungi kunga kelib butun dunyo tarmog‘iga ulanayotgan o‘smirlari soni kun emas,
soat sayin oshmoqda: birgina 2017-yilda Yevropada yosh avlod vakillarining 53 foizi
onlayn tizimidan foydalangani kuzatilgan. 2018-yilda jahon axborot tarmog‘idan 12million
bola foydalangan bo‘lsa, 2020-yilda ularning soni allaqachon 23 milliondan oshib ketdi.
Bu ko‘rsatkich kundan-kunga ko‘paymoqda. Germaniyada hozircha 3 million va Fransiyada
esa 1,5 million bola o‘z vaqtini, asosan, onlayn tizimida o‘tkazadi [2].
Kompyuter o‘yin kompaniyalari bozor strategiyasi bilan bir qatorda axloqiy
qadriyatlarni, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan oqibatlarni ham hisobga olishlari kerak.
Kompyuter o‘yinlar, ular bolalarni o‘rganishda, akademik martabada, innovatsion
ko‘nikmalarni oshirishda va shaxsiyatni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi, ammo agar
ular ba‘zi mezonlarga muvofiq qabul qilinmasa, bu yoshlar va o‘smirlar ongiga yomon ta‘sir
qilishi mumkin.
Kelajak avlodimizni kompyuter o‘yinlarning salbiy ta‘siridan himoya qilish uchun
xabardorlik va axloqiy javobgarlik masalalari ta‘kidlangan.
«Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya» nomli 10-son ilmiy, masofaviy,
onlayn konferensiyavirtual qaramlik domida qolgan yoshlarning aqliy va ruhiy holatini
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
652
tiklash va ularni himoya qilish maslasi dolzarb bo‘lib qoladi. O‘yinlarining ommaviyligi
holatida avvalo uyda ota-ona nazoratining sustligi eng asosiy sabablardan biri bo‘lib qoladi.
Mazkur yo‘nalishdagi ijtimoiy kichik tadqiqot natijasida respondenlarning ko‘rsatkichlari
quyidagi ko‘rinishda aks etdi: doimo nazoratdagilar 49%, 33% o‘smirlarda esa «ha, ba’zan
nazorat qiladilar» degan javobni olingan. Faqatgina 18% respondent «yo‘q, men
mustaqilman, meni kimdir nazorat qilishi shart emas» - ko‘rinishidagi javobni berganlar [3].
Kompyuter o‘yinlari o‘ynashning ota-onalar tomonidan nazorat qilinishi bugungi kunda
voyaga yetmagan yoshlar ruhiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan internetda mavjud salbiy
ma’lumotlarga zo‘ravonlikni, axloqsizlik, behayolikni, shafqatsizlikni targ‘ib etuvchi
ma’lumotlar, real muloqot ko‘nikmalarini yo‘qolishiga va insonlararo munosabatlar
rivojlanishini susaytirishga oid hamda o‘zbek xalqining milliy-madaniy qadriyatlariga zarar
yetkazishga olib keladigan axborotlar, tanishuvlar saytlari, ijtimoiy tarmoqlar, bloklar,
chatlar kabi resurslarni o‘z ichiga olgan xavf-xatarlar kiradi.
Umumiy qilib aytganda bu borada bajariladigan vazifalarimiz yuzasidan quyidagi
xulosalarni berish mumkin. Birinchidan, axborot almashinishi, aloqa, yosh avlodni
rivojlantirish va tarbiyalash uchun internet muhitni xatarsiz, etik va qulay qilish maqsadida
ijtimoiy birlashish yo‘li orqali ko‘rsatmalar ishlab chiqish. Ikkinchidan, Internet va
kompyuter o‘yinlarining salbiy ta’siri va virtual qartamlikdan o‘smir yoshlarni himoya qilish
texnik metodlarni ishlab chiqish va tatbiq etishdan iborat. Bu borada asosiy maqsad davlat
hokimiyati organlari ijtimoiy tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshiriladigan jamlanma
dasturlar tadbirlari, tadqiqot va ta’lim loyihalari orqali yoshlarimizni Internet o‘yinlarining
salbiy ta‘sirlaridan saqlashimiz mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxa
1. Vasserman tahriri ostida -SPb., PNI, 1999.3.. «Jamiyat» gazetasi, 2007-yil 28-dekabr
52-son.
2.
П
o
ним
a
ни
e
м
e
ди
a:
вн
e
шни
e
р
a
сшир
e
нияч
e
л
o
в
e
к
a.-
М
.;
Жук
o
вский
, 2013.-
С
.
3. Romanova E. S. Psixodiagnostika -"Butrus" 2015 yil
4. Hayot tarzi indeksining psixologik diagnostikasi (shifokor va psixologlar
uchunqo‘llanma).
5. Axborot asrida ta’lim-tarbiya /-
Т
.: Akademnashr, 2020.-
Б
.1085.
М
a
клюэнМ
. 6. 6.
Khosilbekovna, S. F. (2024). Ethnopsychological Predictors of the Process of Acculturation
in Migrant Students.
International Journal of Formal Education
,
3
(2), 199-203.
