“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
631
MAKTABGACHA YOSH DAVRNING PSIXIK RIVOJLANISH
XUSUSIYATLARI
Abdurahmonova Gulmira
ADPI maktabgacha ta'lim sirtqi
yo‘nalishi
1-kurs 101-guruh talabasi
Annotatsiyasi:
Ushbu tezisda bolalarning psixologik xususiyatlari bilan bog
ʻ
liq
ekanligini holatini o
ʻ
rganish har xil turdagi o
ʻ
yinlarga qiziqtirish ularga mativatsiya berish
lozimligi yoritilgan,
Kalit so
ʻ
zlar:
Maktabgacha, bolalar, o
ʻ
yingohlar, pedagog, ta
ʼ
lim, ustoz maqsad
Ma
ʼ
lumki pedagog ta
ʼ
lim sohasida olib borayotgan ishlari da oqilona fikr yuritish
kerakligini o
ʻ
zida his qilishi darkordir. Maktabgacha yosh davrning psixik rivojlanish
xususiyatlari bunda har bir bolaning psixik rivojlanish tarixi hisobga olinadi Maktabgacha
muassasalari faoliyatini metodik qo
ʻ
llanmalar chop etish ularni bola ongida rivojlantirish va
takomillashtirish bo
ʻ
yicha takliflar bildiradi.Bolalarni har xil turdagi o
ʻ
yinlarga qiziqtirish
maqsadga muvofiq bo
ʻ
ladi.Ularga turli xil turdagi didaktik o
ʻ
yinlar o
ʻ
rgatish metodikasi
mavzusida ish olib boradi. Bolalarda nutq madaniyati katta ahamiyatga ega. Bola o
ʻ
zini o
ʻ
zi
boshqarish darkor. Ikkinchi tomonidan qaratilgan da tarbiyachi ham o
ʻ
zini mehnatini
munosib qadrlab natijasini ko
ʻ
ra olishi buning uchun bolalarini rivojlanish saviyasini nazorat
qilish darkor. Lekin bu jarayonda yosh tarbiyachilar imiz mana shu masalada katta
qiyinchilik larga uchraydilar. Bo
ʻ
lajak tarbiyachilar da kasbiy metodik bilim va
ko
ʻ
nikmalarni shakllantirish bo
ʻ
yicha takliflar tayyorlaydi. Pedagogik malakalari
kamchiligini bartaraf etish ni ham hisobga olish zarur.
Ayrim hollarda maktab gacha muassasalarida tarbiyachi bolalarga nisbatan ko
ʻ
proq
ruhiyatiga ta
ʼ
siri natijasida yuzaga keladigan munosabatlarni tartibga solish bo
ʻ
yicha takliflar
tayyorlash ham mumkin.Masalan tarbiyachi bolalarga nisbatan ko
ʻ
proq yoqimli qiyofalar
vaziyatlarni oldini olish da bolalarga do
ʻ
stona munosabatda bo
ʻ
lish ularni muassasalari ga
kelganda turli xil turdagi
ʼ
o
ʻ
yinlar bilan kutib olishni yo
ʻ
lga qo
ʻ
yish bo
ʻ
yicha takliflar
tayyorlash ham mumkin.
Bizning kelajagimiz egalari bo
ʻ
lgan bolalar uchun har qancha harakat qilsak ham oz.
Maktab gacha muassasalarida ta
ʼ
lim jarayoni birinchi turdagi didaktik o
ʻ
yinlar o
ʻ
rgatish
metodikasi mavzusida ish olib borish darkor.Muassalarda har xil o
ʻ
yingohlar ini ko
ʻ
paytirish
va bolalarga turli xil o
ʻ
yinlar ni o
ʻ
gatish . Tendoshlari bilan birga o
ʻ
yinlar o
ʻ
ynashlari,
masalan, o
ʻ
rtada quyon o
ʻ
yni. Bunda ikki tomonlama bolalar o
ʻ
ynashadi o
ʻ
rtada bitta qiz
yoki yigit turadi unga to
ʻ
p o
ʻ
tishadi shunga o
ʻ
xshash boshqa o
ʻ
yinlar o
ʻ
rgatish metodikasi
mavzusida ish olib borish darkor.
Odob axloq qoidalari mustahkam zaminida vujudga keladi. Mustahkam zamin bu
donishmad bobo momolarimizning ko
ʻ
p ming yillik tarixga ega bo
ʻ
lgan. Axloqli ruhiy hayoti
y tajribalari o
ʻ
gitlari adolatli yurt rahbarining samimiy yo
ʻ
l yo
ʻ
riqlari hamda sahovotpesha
zotlarning ko
ʻ
rsatgan holis yordamidir. Bunda sog
ʻ
lom avlod muhitida voyaga yetgan yosh
avlod turgan gapki odobi go
ʻ
zal, bilimi chuqur taffakuri yuksak mushohadasi keng
ma’sulyatni teran his etadigan, jamiyat ravnaqiga xizmat ko
ʻ
rsatadigan komil inson bo
ʻ
lib
shakllanadi.
Ilk bolalik davri. Ilk bolalik davrining oxiriga kelib boshqa faoliyat turlari, masalan,
qiyin va produktiv faoliyati (rasm chizish, plastilindan narsa yasash) rivojlana boshlaydi.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
632
Bu yosh davri nutqning rivojlanishidagi senzitiv davri hisoblanadi. 1,5 yoshgacha bola
100 tacha, 2 yoshgacha 300 tacha, 3 yoshgacha 1500 so‘zni o‘zlashtiradi. Tilning grammatik
tuzilishini o‘zlashtirish bir necha bosqichga bo‘linadi.
1.
Avtonom nutq davri 1-2 yoshda bo‘lib, nutq amorif so‘z o‘zaklardan iborat.
2.
3 yoshgacha davrda esa ona tilining grammatik tuzilishini o‘zlashtira
boshlaydi. Ilk bolalik davrida predmetlik faoliyati asosida tafakkur rivojlana boshlaydi.
Tushunishning eng qulay (senzitiv) davri bir yoshdan bir yarim yoshgachadir. Bu
davrda bola predmet va jismlarning nomlarini engil o‘zlashtirib oladi. Tadqiqotchi
E.K.Kaverlanning tajribasida tasdiqlanganidek bolaning predmetlarni tushunishi quyidagi
tartibda yuz beradi:
1)
bola eng avval predmetlarning nomlanishini;
2)
katta odamlarning va o‘yinchoqlarning nomlarini o‘zlashtiradi;
3)
tana a`zolarining nomlarini o‘zlashtiradi.
Ilk bolalik davrida bola shaxsi shakllanishi boshlanadi. Bolada “men o‘zim”
konsepciyasi vujudga keladi. Bu yosh davri 3 yoshlilar krizis davrining yuzaga kelishi bilan
tugaydi. Krizisning sababi bolada ma`lum darajada mustaqillikka ehtiyojning paydo bo‘lishi,
kattalarning esa eski munosabatlar tipini saqlab qolishidir.
Xulosa. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kun tartiblarini nazoratga olish Bolaning
yosh inqirozida kichiklikdan va maktabga borish mas
ʼ
uliyatini o
ʻ
z bo
ʻ
yniga olgan
bolalikdagi inqirozdan katta yutuqlar bilan chiqib ketishga . Bu vazifasi qiyin emas balki juda
qiziqarli mashg
ʻ
ulot ekanligiga ko
ʻ
niktirish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 16- dekabrdagi “Maktabgacha ta’lim
va tarbiya to‘g‘risida”gi URk;-595- son qonuni
2.
Nishonava Z.T., Alimova G.K. Bolalar psixologiyasi va psixodiognostika
Toshkent: “Fan texnologiyalar”, 2019
3.
Xaydarov F.I., Xalilova N. “Umumiy psixologiya”
4.
Ivanov I., Zufarova M. “Umumiy psixologiya”. O‘zFMJ, 2008
