“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
746
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALARNING FAN,TA’LIM
MASALALARIDAGI PSIXOLOGIK QARASHLARI.
Andijon Davlat Pedagogika Instituti
“Pedagogika va psixologiya “kafedrasi o’qituvchisi
Ibragimova Xurshida Xusanbayevna
Maktabgacha ta’lim pedagogika psixologiyasi
yo’nalishi 1-kurs 101-gurux talabasi
Yuldasheva Mohitabon Farhot qizi
Annatatsiya:
Talabalarning ilk talabalik yillaridan boshlab moslashuvchanligi ularga
ko’rsatiladigan yordam, bilim olishga bo’lgan ishtiyoqi yokida bilimning qadrsiz va
qiymatsiz bo’lib qolmasligi uchun kurash xalqimizda shunday gap bor “Talabalik oltin davr”
bu yosh talabaning fikricha xaqiqatdan xam oltin davr bo’la oladimi? Xamma talabalar xam
bu davrning oltinga teng ekanligini tusgunib yetganmi? Talabalar bilan til topishishi va
talabalik psixologiyasi xaqida.
Kalit so’zlar
: psixologik, muassasa,tashkilot, jamiyat, instinkt, iminutet, jarlik
Y.A.Kamenskiy, “Buyuk didaktika”, yunon, faylasuf, suqrot, ma’ruza, maktab, K.D.
Uspenskiy, B.G. Ananev, professional adaptatsiya,xarakter, ijtimoiy psixologik adaptatsiya,
shaxs, aktiv.
KIRISH
: Psixologik yetilgan insonlar xar qanday davlatning tayanch va harakat kuchi
xisoblanadi. Bu masala bilan hozirgi kunda o‘zini barcha shu jamiyatning bir bo‘lagiman deb
hisoblagan oila,muassasa, tashkilot va boshqalar jiddiy mas
ʼ
uliyatni o‘zlariga vazifa qilib
olishi kerak. Talabalarni darsliklarga jalb etish ularda vaqtdan unumli foydalanish instinktini
shakllantirish, hamda bilim olishga bo‘lgan kuchli va ularni boshqalarga o‘rnak bo‘la
oladigan darajaga olib chiqish,talabalarni yomon psixologik jarliklardan himoya qilish
hozirgi kunning dolzarb masalasidir.
Yoshlar kelajakning poydevori ularni nafaqat ota ona balki jamiyat, atrofidagilar xam
ularning yetuk kamol topishiga, ilm olishiga, sog’lom bo’lishiga, xar xil illatlardan muhofaza
qilishga ma’suldir. Masalan Y.A.Kamenskiy o’zining “Buyuk didaktika” Asarida bolalar va
o’smirlarni ma’lumotli qilish va ularga ta’lim berishning didaktik jihatlarini ishlab chiqadi.
Yana shunga o’xshash buyuk olimlarning ishlarga bilim berish kerakligi xaqidagi fikri bir
qancha. Yunon faylasufi Suqrotning bizgacha xech qanday yozma manbalarni yetib
kelmagan, shu masalada uning bir shogirdi nega bilimlaringizni yozib qo’ymaysiz deganda,
u sening jonsiz daraxt terisiga bo’lgan ishonching boqiy fikrlariga bo’lgan ishonchingdan
ko’ra mustaxkamroq ekan deydi.Bundan ko’rinib turibdiki olingan bilim hech qanday
qog’ozga muhtoj emas u shunday xam boqiy yashaydi. Qadimda aynan maruzalar o’rnini
suxbatlar, munozaralar, tortishuvlar bilan o’tkazish va ko’rgazmali qurollar bilan dars o’tish
metodikasi kiritgan ilk poyqadamlardan biri ham Suqrotdir. Shu davrlardanoq ustoz va talaba
an’analari bizgacha yetib kelgan.Endi buni tahlil qiladigan bo’lgan o’sha davr talablarining
xozirgi kun talabalaridan farqi.Xo’sh talaba o’zi kim? Uni qanday tasavvur qilamiz uning
psixologiyasi qanday?
Talabalik bevosita maktab yuqori sinflaridan boshlab shakllanib keluvchi holat
hisoblanadi, bunga K.D.Uspenskiy “Eng qat`iyatlik” davri deya tarif beradi. Negaki shu davr
kimning o’z kelajagini belgilashda va o’z ustida uzliksiz ishlashni boshlaydigan davr
hisoblanadi. Ya’ni talabalik hayotning yana bir pog’onasidagi ko’tarilishidir. Buni qaysi
o’smir qanday qabul qiladi. B.G.Ananayevning fikricha 17 dan 25 yoshlar oralig’ini
shahsiyatini
shakllanishiga
muhim
ahamiyatga
ega
bo’lgan
tugallanuvchi
va
professionalizmning asosiy pog’onasi deb hisoblaydi .
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
747
Tasavvur qilamiz zamonaviy talaba oliygohining birinchi bosqichi talabasi kechagina
maktab
o’quvchisi
bo’lgan,
jamiyatning
bir
bo’lagi,
bo’lgan
o’zini yanada
takomillashtirishga hamma imkoniyatlarga ega bo’lgan, lekin kerakli malakaga ega
bo’lmagan va unga juda qattiq muhtojlikni sezayotgan shaxs. Bunda pedagogning vazifasi
iloji boricha birinchi kurs talabasida o’z ustida ishlashga moslashuvchanlik xosil qilishdir.
Ayni bir talabani o’rganish paytida albatta, uning individual qobiliyatlarini hisobga olish juda
zarur. Ayrim talabalar boshlang’ich bosqichlaridan o’z qobiliyatlarini namoyon etadi,
ayrimlari esa alohida e’tibor yoki ko’makka muhtoj.
Oliygohga moslashuv ya’ni adaptatsiya 2 xil bo’ladi
1) Professional adaptatsiya bunda dars sharoitining xarakteriga, shartlari va
tashkillashishiga moslashishiga, va o’quv ishlarida mustaqil bo’lishlik xislatlarini namoyon
bo’lishi .
2) Ijtimoiy psixologik adaptatsiya bunda individualning guruhga moslashishi va u
bilan iliq munosabatlar o’rnatish,va o’zining shaxsiy xulq atvori namoyon bo’lishi.
Xulosa:
Mas’uliyatli talaba qanday bo’lishi kerak u aktiv, mas’uliyatli,o’z oldiga
maqsad qo’ygan, insofli, ilg’or, qiziqishlari ko’lami keng ulardan asosiysi bilim va
kelajakdagi kasb bo’lishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.X.Maqsudova “Muloqot psixologiyasi
2” F.I.Xaydarov.“Umumiy psixologiya”,
3. N.I.Xalilova. .“Umumiy psixologiya”
4 E. Goziyev. .“Ijtimoiy psixologiya”
5. almavest.ru
