“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
706
GO
ʻ
DAKLIK DAVRI RIVOJLANISHI, PSIXOLOGIYASI VA EMOTSIONAL
MULOQOTNING AHAMIYATI
ADPI pedagogika yo
ʻ
nalishi 101- guruh talabasi
Jomurodova Mohina Sharof qizi
Annotatsiya:
Hozirgi vaqtda rivojlanish inson shaxsining tarkib topishi jarayonidir.
Rivojlanish o'zaro uzviy bog'liq bo'lgan qator bosqichlarda amalga oshadi. Bola aql
zakovatining ko'rsatkichi, sifati, xarakteri uning atrofdagi odamlar bilan kundalik muloqotlari
va amaliy faoliyatida vujudga keladi. Go
ʻ
daklik davri psixologiyasi har bir yosh davrning
qaytarilmas xususiyatlarini, yillar o'tgan sari, asta-sekinlik bilan bola qanday qilib inson
bo
ʻ
lib shakllanishi, shaxs sifatida o'zini ijtimoiy munosabatlarda namoyon qilishi va
emotsional muloqotni shakllantirib borishi bilan kechadi.
Kalit so
ʻ
zlar
: individ, go
ʻ
daklik davri, yosh psixologiyasi, rivojlanish, ta'lim-tarbiya,
emotsiya, moslashish.
Go
ʻ
daklik davri inson hayotidagi organik ehtiyojlarni (kislorodga, ovqatga, issiq yoki
sovuqqa) qondirishga nisbatan yo
ʻ
naltirilgan xatti-harakatlarining tug'ma, instinktiv shakllari
sof holda kuzatiladigan yagona davr hisoblanadi.Ilk go
ʻ
daklik davri bu bolaning himoyasiz,
kam-harakati harakat holatidan juda jadal ravishda rivojlanadigan, quvnoq bolaga aylanish
davridir. U qisqa vaqtni ichida kattalar bilan munosabat o'rnatadi predmetlarni ushlashga va
ulardan foydalanishga o'rganadi.U atrof olamdagi narsalarni kuzatadi, predmetlarni qo
ʻ
li
bilan ushlab, ularni qandayligini bilishga intiladi, tovushlarga e'tibor beradi va predmetlar
yordamida shu tovushlarni o'zi yaratishga harakat qiladi. U o'z onasi va boshqa yaqinlari
bilan emotsional munosabatga kirishadi. Go
ʻ
dak yoshidagi bola ham jismonan, ham psixik,
ham ijtimoiy jihatdan juda tez rivojlandi.
Go
ʻ
dak bola 2 oylik vaqtidan boshlab, o'z onasining yuzini, ovozini o
ʻ
zgalarnikidan
ajrata boshlaydi.2-3 oylikdan boshlab esa onasining tabassumi va kulgisiga tabassum turli
harakatlar bilan javob qaytaradi.
3-4 oyligidan boshlab bolalar yaqinlariga o'z harakatlari bilan ko'rish, eshitish yoki
gapirishni xohlayotganligini ko
ʻ
rsatadilar, 8 oyligidan boshlab esa bola o'zgacha muhit va
begonalar qo'liga tushsa, uz xavotirini yig
ʻ
isi orqali namoyon qiladi.
Bola hayotining birinchi kunlaridan boshlab individual hayot kechirish jarayonida
tashqi muhit bilan aloqa vujudga keladi. Bola hayotining ikkinchi oyida unda barcha sezgi
organlariga xos shartli reflekslar hosil bo'ladi. Bolaning o'sishi va rivojlanishi jarayonida
egallayotgan reaksiyalari barqaror bo'la boshlaydi, tez paydo bo'la boradi va anchagina
differensiyalashadi.
Bolaning tug
ʻ
ilganidan boshlab nafaqat sezgi organlari ishlashga tayyorligi ma
ʼ
lum
bo
ʻ
lmay, balki bosh miyasi ham faol ishlay boshlaydi. Onalar chaqaloqning faqatgina psixika
va xulqning tug'ma shakllarinigina bilmasdan, balki organizmni tabiiy rivojlanish jarayonini
ham bilish kerak. Hayotining birinchi oylarida harakatlarning rivojlanishi alohida ahamiyat
kasb etadi.
Yangi tug
ʻ
ilgan bolada diqqat qilish qobiliyati bo'lmaydi. Unda turli qo
ʻ
zg
ʻ
olovchilar
ta'sirida asta-sekin ixtiyorsiz diqqat rivojlanib boradi. Bolaning tasavvur doirasi qancha qisqa
bo'lsa, uning o'zi uchun tanish va yangi bo'lgan predmetga nisbatan diqqati shuncha intensiv
va davomli bo'ladi. Diqqatning psixik ta'siri ma'lum, u sezgi kompleksini idrokka aylantirib,
psixik jarayonlarning o
ʻ
tishini kuchaytiradi va tasavvurlarning xotirada mustahkam
saqlanishiga yordam beradi.
Go
ʻ
daklik davridagi bolaning hayoti to'liq kattalar bilan hamkorlikdagi emotsional
munosabat bilan bog'liq bo'lib, bola kayfiyatining yaxshi bo
ʻ
lishiga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
707
ko'rsatadi. Kattalar bilan emotsional munosabat shu yoshdagi bolalarning asosiy yetakchi
faoliyati bo
ʻ
lib, bola psixik taraqqiyotining asosi bo'lib hisoblanadi.
Kattalarning bolaga nisbatan emotsional munosabati, ularning gaplariga bolaning o
ʻ
z
diqqatini qaratishi, javob qaytarishga harakat qilishi, ba'zi so
ʻ
zlarni saqlab qolib, emotsiya
bildirishi diqqat, xotira, nutq va boshqa bilish jarayonlarining rivojlanishiga zamin bo'ladi.
Emotsiya-shaxsning voqelikka o'z munosabatini his qilishidan kelib chiqadigan,
uning ehtiyoj va qiziqishlari bilan bog'liq bo'lgan yoqimli yoki yoqimsiz kechinmalardir.
Xulosa
qilib aytganda inson individ bo
ʻ
lib tug'ilgandan to shaxs bo
ʻ
lib
shakllanganiga qadar onasi va oila a
ʼ
zolarining ko
ʻ
magi kerak bo'ladi. Bolaning ta'lim-
tarbiyali, zukko, namunali, har tomonlama yetuk shaxs bo
ʻ
lib yetishishida oila muhim rol
o
ʻ
ynaydi. Go’daklik davrida shaxsning kelgusi rivojlanishi uchun asos bo’ladigan emotsional
muloqot juda muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.G
ʻ
oziyev E.G. Umumiy psixologiya. Toshkent.2002.1-2 kitob.
2.Nishanova
Z.T.
Rivojlanish
psixologiyasi."O
ʻ
zbekiston
faylasuflari
milliy
jamiyati",nashriyoti 2018.
3.Axborot manbalari.Arxiv.uz.
4.
O’Gilxontolibjonovna, V. (2023). AXBOROT MUHITI YOSHLAR IJTIMOIY
NORMALARI SHAKLLANISHIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISHNING METODIK
JIHATLARI.
Современное
образование
(
Узбекистан
), (11 (132)), 15-22.
