“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
683
O’SMIRLARDA VIRTUAL O’YINLARGA MOYILLIGINI ANIQLASHNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
Andijon davlat pedagogika instituti
Tayanch doktoronti
Mo’ydinova Shohsanam
Annotatsiya.
Ushbu maqolada virtual o‘yinlar, ularni jamiyatda keng tarqalganligi,
butun dunyo bo‘ylab millionlab odamlar muntazam ravishda o‘yinlarga qaramligi ko’payib
borayotgani, jamoalarda onlayn ta'qib va zaharli xatti-harakatlar keng tarqalganligi, ularning
ruhiy salomatlikka ta'siri haqida xavotirlarga olib kelishi, virtual o'yinlarning shaxsga va
umuman jamiyatga ijtimoiy va psixologik ta'sirini o'rganayotganligi, o’smirlarda virtual
o’yinlarga moyilligini aniqlashning psixologik xususiyatlari borasida fikrlar keltirilgan
Kalit so'zlar:
virtual o'yinlar, ijtimoiy o'zaro ta'sir, psixologik effektlar, zo'ravonlik,
jamiyatga ta'sir.
Virtual o‘yinlar butun dunyo bo‘ylab millionlab odamlar muntazam ravishda
o‘ynaydigan bugungi jamiyatda tobora ommalashib bormoqda. Ushbu o'yinlar o'yinchilar
uchun qiziqarli va hayajonli tajriba taqdim etishi bilan birga, ularning jamiyatga ta'siri haqida
ham savollar tug'dirdi. Ushbu maqola virtual o'yinlarning shaxsga va umuman jamiyatga
ijtimoiy va psixologik ta'sirini o'rganadi.
Virtual o‘yinlar bugungi jamiyatning keng tarqalgan qismiga aylandi, butun dunyo
bo‘ylab taxminan 2,7 milliard geymer geymerlarga real dunyoda ko‘pincha imkoni
bo‘lmagan immersiv va interaktiv tajribalarda qatnashish imkoniyatini taklif qilmoqda.
Biroq, virtual o'yinlarning tobora ommalashib borayotgani ularning odamlarga va umuman
jamiyatga ta'siri haqida tashvish uyg'otmoqda. Virtual o'yinlarning jamiyatga eng muhim
ta'siridan biri ularning ijtimoiy o'zaro ta'siridir. Ushbu o'yinlar o'yinchilarga butun dunyo
bo'ylab boshqalar bilan bog'lanish imkonini bersa-da, ular ijtimoiy izolyatsiya va aloqani
uzishga olib kelishi mumkin. Ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, haddan tashqari o'yin
shaxsiy ijtimoiy o'zaro ta'sirning pasayishiga va ijtimoiy ko'nikmalarning pasayishiga olib
kelishi mumkin. Bundan tashqari, virtual o'yin jamoalarida onlayn ta'qib va zaharli xatti-
harakatlar keng tarqalgan bo'lib, ularning ruhiy salomatlikka ta'siri haqida xavotirlarga olib
keladi.
Kompuyuter o'yinlari yoshlarning vaqtini o'g'irlamoqda. Internet - klublarda yoshlar
ayni o'qib, ilm hosil qiladigan paytlarida vaqtlarini bekorchi o'yinlarga, ijtimoiy tarmoqlarda
mutlaqo notanish shaxslar bilan qimmatli vaqtini tanishishga sarflayotgani tashvishli holat.
Chunki internet va kompyuter o'yinlari asriga aylangan o'smirlar hayotdan, ilm olish, kasb
o'rganishdan va ma'naviy qadriyatlardan tamoman uzilib, butunlay manqurtlashib boradi.
Hozir kompyuter o'yinlari orqali o'smir yoshlarga salbiy ta'sir qilib, ular ongiga o'z
buzg'unchi g'oyalarini singdirish yoki ularni to'g'ri yo'ldan ozdirishga urinadigan yashirin
kuchlar juda ko'p. Kompyuter o'yinlariga mukkasidan ketgan o'smirlar o'zlari bilmagan holda
yashirin kuchlarning qo'g'irchog'iga aylanadi. Kompyuterga mute bo'lgan yoshlarning fikri-
xayoli, butun vaqti, hatto uyqusi ham bemani o'yinlar bilan band bo'ladi. Oxir-oqibat bunday
manqurt yoshlar tengdoshlari, yaqinlari va hatto ota-onasiga ham qo'l ko'tarishgacha agar
mubolag'a bo'lmasa qurol o'qtalishgacha borib yetadi. Bu esa jamiyatda ilimsizlik,
johillikning tomir yoyishiga alal oqibat yurt parokanda bo'lishiga olib keladi. Kompyiter
o'yinlari - bu odamning ko'ngil ochishi, bo'sh vaqtlarini o'tkazish uchun mo'ljallangan
dasturlar. Kompyuter o'yinlarini o'ynab, odamlar dam olishadi, virtual dunyoga bosh
urishadi. Ba'zan bolani faqat kompyuter o'yinlari yordamida tinchlantirish mumkin, ba'zida,
hech qanday ish bo'lmaganda, bu zerikish uchun vosita. Biroq, hamma ham kompyuter
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
684
o'yinlari inson ruhiyatiga qanday ta'sir qilishi haqida o'ylamaydi. O'yinlarning bolalarga
qanday ta'sir qilishi ko'plab darsliklarda, maqolalarda, gazeta va jurnallarda muhokama
qilinadi, televidenie, radio va bolalar poliklinikalarida muhokama qilinadi. Axir bu muammo
tobora dolzarb bo'lib qolmoqda. Bolalar kattalarga qaraganda yomonroq kompyuter
o'yinlariga jalb qilinadi. Darhaqiqat, odamning, ayniqsa kichik odamning ruhiyatiga,
tashqaridan osongina ta'sir qilish mumkin. Internetda ko'plab onlayn o'yinlar mavjud. Bu pul
ishlashning ajoyib usuli. Olib ketilgan odam sudrab boradi. Natijada, u qandaydir o'yin uchun
barcha pullarni berishga tayyor. Bu psixologiya va inson psixikasiga qanday ta'sir qilishni
biladiganlar unga yaxshi pul ishlashlari mumkin. Virtual dunyoga kirish, odamlar o'zlarining
muammolarini real hayotda o'ylamaydilar. Virtual olam ko'pincha haqiqatdan ko'ra qiziqroq.
U sehrlaydi, o'ziga jalb qiladi. U erda inson bir marta yashamoqchi bo'lgan yoki hozir
yashamoqchi bo'lgan hayotda yashashi mumkin. Biroq, ko'pchilik inson o'z hayotini o'zi
qurishini unutadi va faqat uni o'zgartirishi mumkin. Kompyuter o'yinlari - bu haqiqatdan
yashirinishning bir usuli. Bu odamlarni o'ziga jalb qiladi.
Xulosa.
Virtual o'yinlar o'yinchilar uchun immersiv tajriba taqdim etsa-da, ular
jamiyatga ta'siri haqida tashvish uyg'otadi. Virtual o
ʻ
yinning ijtimoiy o
ʻ
zaro ta
ʼ
sirga,
psixologik farovonlikka va zo
ʻ
ravonlikka salbiy ta
ʼ
siri tartibga solish va nazoratni
kuchaytirishga chaqiriqlarga sabab bo
ʻ
ldi. Virtual o‘yinlar ommalashib borar ekan, bu
o‘yinlar butun jamiyatga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ta’minlash uchun ushbu muammolarni
tushunish va hal qilish zarur. Mumkin bo'lgan salbiy ta'sirlarga qaramay, virtual o'yinlar
o'yinchilarga ham ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, masalan, idrokni yaxshilash va stressdan
xalos bo'lish. O'yinchilar o'zlarining o'yin odatlarini yodda tutishlari va virtual o'yinlarga
mas'uliyatli va muvozanatli yondashishlari muhimdir. Virtual o'yinlarning ommabopligi
o'sishda davom etar ekan, ularning jamiyatga ta'sirini yaxshiroq tushunish va potentsial salbiy
ta'sirlarni yumshatish uchun strategiyalarni ishlab chiqish uchun qo'shimcha tadqiqotlar talab
etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
"Global Games Market Report," Newzoo, 2021, https:// newzoo.com/insights/ articles/
global-games-market-report-2021-light-version/
2.
N. D. Bowman et al., "The Effects of Video Game Play on Young Children's Aggression,
Fantasy, and Prosocial Behavior," Journal of Applied Developmental Psychology 23, no. 3
(2002): 374-92
