Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
139
MUSIQIY PEDAGOGIKANING JAMIYAT TARAQQIYOTI O RNI
Isroilov A.
Andijon davlat universiteti
Boshlan ich t lim metodikasi kafedrasi v.b.dotsenti.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada musiqiy pedagogikaning rivojlanishi, taraqqiy
etishi, yoshlar tarbiyasida musiqiy pedagogikaning ijtimoiy maqsadi - musiqa
ixlosmandlarini shakllantirish orqali madaniy va badiiy an'analarni, t plangan badiiy
mahoratni, musiqani tinglash va eshitish madaniyatini rivojlantirish haqida fikrlar
rivojlanadi.
Kalit s zlar:
musiqa, madaniyat, badiiy mahorat, yoshlar tarbiyasi, ijtimoiy,
maqsad, vazifalar, meros, estetik tarbiya, tinglash, xor, jamoa.
Annotation:
This article develops ideas about the development of musical
pedagogy, its progress, the social goal of musical pedagogy in youth education - the
development of cultural and artistic traditions, accumulated artistic skills, the culture of
listening and hearing music through the formation of music lovers.
Keywords:
music, culture, artistic skills, youth education, social, purpose, tasks,
heritage, aesthetic education, listening, choir, community.
:
-
-
Yangi Ozbekistonda barcha sohalardagi singari ta lim-tarbiya sohasida ayniqsa,
musiqiy ta limning rivojlanishi davlat ahamiyatiga miolik vaazifalardan biriga aylandi.
Hozirgi kunda musiqa pedagogikasi pedagogika fanining butun musiqiy bilimlar
majmuasini o quvchilarga berish, musiqa ta limi va tarbiyasining eng samarali usullari,
tashkil etish shakllari va usullarini o rganish va ishlab chiqish bilan shug ullanuvchi
sohasidir. Musiqa san'atining turli sohalarida o quvchilarning ijodiy ko nikmalar, tajriba
va amaliy ko nikmalarni shakllantirib boriladi.
Musiqiy pedagogikaning obyekti - shaxsning musiqiy t limi va tarbiyasi
jarayonidir. Musiqiy pedagogikaning predmeti - musiqa t limi, tarbiya nazaryasi va
amaliyot b lib unda musiqiy pedagogik jaroyonni mohiyati, qonuniyatlari ochib beriladi.
Musiqa pedagogikasi murakkab fan b lib, uning mazmuni nafaqat shaxsning individual
musiqiy mayllarini rivojlantirishga, balki uning shaxsiyatini shakllantirishga ham
qaratilgan.
Musiqiy pedagogikaning maqsadi umumiy va musiqa pedagogikasining shakllanish
tarixini
rganishdan iborat b ladi. Musiqa pedagogikasining vazifalari quydagilardan
iborat:
-
qonuniyatlarini
rganish, umumiy va maxsus musiqa t limi mazmunini ochib berish,
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
140
musiqa t limi, tarbiya prinsiplari, metodlari, shakllarini tartibga solish; shaxsni
sohasidagi pedagogik yutuqlarni umumlashtirish.
Musiqa t limi - tizimlashtirilgan( tartibga solingan) musiqiy bilimlar,
k nikmalarni
zlashtirish jaroyoni va natijasi, musiqa bilim yurtlari va tizimi. Musiqa
qitish-
qituvchi rahbarligi ostida musiqiy bilimlar malaka va k nikmalarni
egalashning maxsus tashkil etilgan jarayoni.
Musiqa pedagogikasi tarixini
madaniyat va butun jamiyat taraqqiyoti bilan eng yaqin aloqadorligini yodda tutish kerak.
Shu bilan birga, hodisaning boshqa tomonini ham k rish kerak: musiqa pedagogikasining
ziga xos hayoti,
playdi, badiiy va pedagogik
an'analarni saqlaydi va rivojlantiradi. Musiqiy - amaliyotning turli tarixiy bosqichlari
rtasida uzviylik munosabatlari
rnatiladi, musiqa pedagogikasining uslub va uslublari
tarixiy merosga aylanadi va madaniy hodisalar sifatida yashaydi.
Musiqiy pedagogikaning tarixiy shakllari musiqa madaniyatining rivojlanish
darajasi, uning turi, muayyan jamiyat
zolarining musiqiy faoliyatining tabiati bilan
belgilanadi. Musiqa pedagogikasi ijtimoiy hayotni tashkil etish, musiqachilar
rtasida
ham, musiqachilar va ularning san'ati bilan xizmat qiladiganlar
rtasida
rnatiladigan
ijtimoiy munosabatlar, muhit, yashsh tarzi va boshqalar t sir qiladi.
Qadimgi dunyo: (Misir Suriya, Xindiston Xitoy) Antik Yuniniston (Suqrot
-
Xunxu Turk xoqonligi, Arab halifaligi, Quroni Karim, Hadislar, Uy onish davri
rta asr
sharqi (Forobiy, Ibn Sino, Kaykovus, Jomiy, Navoiy, Kavkabiy, Darveshali va boshq)
xalq mumtoz sharq musiqasi shakillanishi, q shiq ashula, katta ashulla, doston, maqom,
Xorazm nota yozuvi, ustoz-shogird musiqa t lim tizimida
Abdulaziz Rasulov, usta Olim Komilov, Yunis Rajabiy, Tur un Alimatov va
boshqalar) jahon umumiy bolalar tarbiyasi musiqa t limi (Karl Orf Zoltan Kaday,
D.Kabeleviskiy) professional jahon musiqa maktablari (K.N.Igumnov, A.B.Goldenveyzer,
G.G.Neygauz, L.S.Auer, L.I.Yampoliskiy, P.S.Stalyariskiy va boshqalar). K p avlodlar
s y-harakatlari bilan rivojlangan (J.S.Baxning badiiy ijodi va pedagogikasi) madaniyat
bilan uy unlashgan va his-tuy ularni ifodalagan.
Badiiy musiqa pedagogikasi esa madaniyatdan tashqarida, madaniyatdan yuqori
turolmaydi
u bilan birga yuksaladi va s nib boradi[1]. M lumki, jamiyatda hukm
surayotgan, odamlarning turmush sharoitini aks ettiruvchi siyosiy qarashlar tafakkur
tarziga, ilmiy metodologiyaga t sir qiladi. Bundan tashqari, jamiyatga xos b lgan
munosabatlar pedagogik muloqot turiga t sir qilishi kerak. Avtoritar ierarxiyaga ega
jamiyatda avtoritar pedagogika hukmronlik qiladi. Demak, musiqa pedagogikasi tarixi
nafaqat vaqt
tishi bilan, balki musiqa madaniyati makonida ham
zgarib boradi,
musiqiy faoliyat shakllarining xilma-xilligiga amal qiladi, musiqiy - pedagogik jarayon
amalga oshiriladigan ijtimoiy sharoitlarga javob beradi.
Musiqaviy-estetik tarbiya-musiqa tarbiyasiga qaraganda ancha keng tushunchadir.
Musiqiy idrokni va didni tarbiyalash, musiqiy qobiliyatlami rivojlantirish doimo aqliy va
axloqiy tarbiya bilan
zaro t sirda b ladi. Musiqiy idrok etish g zallikni fahmlashdan
k proq doirani qamrab oladi, g zallikni fahmlash esa,
z navbatida musiqiy idrok
etishning turlaridan biridir.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
141
Demak, so lom did uchun kurashish shaxsning insoniy fazilati uchun qay urishi
demakdir. Musiqiy didi barkamol b lgan
quvchi faqat san'at durdonalarini tushinadigan
bolagina emas, u hayot g zalliklarini qaysi shaklda- tabiatdami, odobdami, mehnatdami
yoki atrofdagi buyumlardami, nimalarda k rinmasin uni qadrlaydigan b ladi. Musiqa
darsi
ziga xos faoliyat turlari bilan: musiqa asarini tinglash va tahlil qilish, q shiq
kuylash, musiqa ostida harakatlar bajarish, musiqa ijodkorligi bilan ajralib turadi.
Dars jarayonida bu faoliyat turlarini bir-biridan ajratish mumkin emas, chunki ular
bir-biri bilan
zaro bo langan va b zan bir-biriga singib ketgan b ladi. Musiqani
tinglash jarayonida
quvchilar muayyan miqdorda musiqaviy-nazariy bilimlar oladilar,
musiqa tinglash qobiliyati tajribasini t playdilar, ularda ayni vaqtning
zida taxlil qilish
malakalari shakllanadi. [2]
Jamoa b lib q shiq aytishda q shiqchilik ovozi hamda musiqa tinglash
qobiliyatining barcha komponentlari (yuqori tovush, ritmika, tovushlar uy unligi, tembr)
rivojlanadi. Xor b lib q shiq aytish, bolalar musiqa asboblarini chalish, musiqa ostida
harakat qilish improvizatsiya (erkin ijod etish) jarayonida ijrochilik malakalarining
rivojlanishi
quvchilarni
quv mash ulotining faol, manfaatdor,
emotsional
qatnashchilariga aylantirib q yadi.
Musiqa fanining vazifasi
-bolalami g zallikka faol munosabatda b lishga,
musiqaga ijodiy yondoshishga
rgatishdan iboratdir. Bunga biron-bir asarni
zlashtirib
va tushunib olish asosidagina emas, balki uning yaratilish tarixini, musiqa nazariyasining
asoslarini, uning rivojlanish qonuniyatlarini bilish asosida erishish mumkin.
Darsda
quvchi faoliyatining barcha turlariga musiqani idrok qilish asos b ladi.
Musiqani tushinish atrofdagi hayotni t la t kis idrok qilish uchun zarurdir, chunki
pirovardida san'at asari va hayotdagi estetik narsaning mohiyatiga chuqur kirib borish
qobiliyati maktab
quvchisi shaxsining har tomonlama rivojlanishiga yordam beradi.
Bolaning shaxsini shakllantirishning asosiy
vazifasi
- bolaning har tomonlama va
uy
-tuy ularini yanada
Pedagogika, ushbu qoidalardan kelib chiqib, musiqiy t lim va rivojlanish kontseptsiyasini
belgilaydi. Bolaning musiqiy tarbiyasi - bu musiqa san'atining t siri, qiziqishlari,
ehtiyojlari va musiqaga estetik munosabatini shakllantirish orqali bolaning shaxsini
maqsadli shakllantirishdir. Bolaning musiqiy rivojlanishi faol musiqiy faoliyat jarayonida
bolaning shaxsiyatini shakllantirish natijasidir.
K pgina olimlar va
qituvchilarning fikricha, musiqiy ritm hissi t lim va
rivojlanishga mos kelmaydi (L.A.Brenboim, N.A.Vetlugina va boshqalar). Musiqa
asboblarida chalgan bolalar odatda boshqalarga qaraganda k proq savodli b lishadi.
Musiqa xayoliy fikrlashni ham, fazoviy tasvirni ham, kundalik mashaqqatli mehnat odatini
ham beradi.
4yoshdan boshlab bolalar bilan shu ullanishni boshlash mumkin. Muntazam
musiqa darslari xotirani yaxshilaydi va bolalarning aqliy rivojlanishini ra batlantiradi,
deydi Kanadalik olimlar. Ular musiqa darslari va diqqatni jamlash qobiliyati
rtasidagi
bo liqlik mavjudligining birinchi dalillarini olishga muvaffaq b lishdi.
Musiqa bilan muloqotda b lgan bola har tomonlama rivojlanadi, bolaning jismoniy
k rinishi yaxshilanadi, garmonik aloqalar
rnatiladi.
Foydanilgan adabiyotlar r yhati.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
142
1.
. .
.
-
-
2. Qodirov P.F. Musiqa psixologiyasi: O quv qo llanma-T.:Musiqa, 2005.-80b.
3. Qodirov P.F Musiqiy pedagogikasi.
quv q llanma T.: UzDK. 2009.
5. http://portasound.ru/music-search//musiqa-olami.
