Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
54
TALABALARNI KREATIV YONDASHUV ASOSIDA
QITISHNING
NEYROPEDAGOGIK HUSUSIYATLARI
Asqarova
iloy Mamashakirovna
Namangan davlat universiteti p.f.d., professor
T lim samaradorligiga erishish uchun talimning didaktik t minotini yaratish
mexanizmlari ham muhim ahamiyatga ega. Didaktik t minotni yaratish mexanizmlariga
kreativ yondashuvni tashkil etish
quvchilarni tanqidiy, tahliliy yoki ijodiy fikrlash va
aniq m lumotlarga asoslangan bilimlarga ega b lishlarini amalga oshiradi.
Kreativ s zi nima?
Creato lotincha s z b lib, yaratuvchanlik, ijodkorlik
m nolarini anglatadi
[1,236]. Bir qarashda t lim jarayonini kreativ
oyalar asosida
tashkil etish
quv dasturida belgilangan talablardan chetga chiqishdek tasavvur qoldiradi.
Pedagogik nuqtai nazardan t lim mazmunini shakllantirish quyidagi uch bosqichda
amalga oshiriladi. [2, 26].
quv bosqichi;
quv materialini
zlashtirish bosqichi.
quv materialini
zlashtirish bosqichida t lim mazmunining
quv modul
(fan)lari b yicha yaratilgan DTS,
quv rejasi va
shuningdek,
quv manbalari (darslik,
quv va metodik q llanma, y riqnoma,
tavsiyanoma va shu kabilar)da aks etishni t minlanadi. Pedagoglar
quv materiallarini
tayyorlashga ijodiy yondashish bilan birga muayyan tamoyillarga: rioya etishlari zarur:
oyaviylik, ilmiylik, vizuallik, tizimlilik,
quv axborotlarining izchil bayon
etilishi,
quv axborotlari
rtasidagi
zaro bo liqlik;
quvchilarning yosh xususiyatiga mosligi;
naltirilganlik;
tetik talablarga muvofiqlik [3, 29].
Ushbu tamoyillarga muvofiq tayyorlanadigan
quv materiallari mutaxassislik
y
quvchilarning ehtiyojlarini t la
qondira oladi. Shaxsda kreativ fikrlash k nikmalarini rivojlantirish uchun, eng avvalo,
ularda tanqidiy fikrlash malakalarini shakllantirish talab etiladi.
quv materiallarini
yilishi topshiriqlarni bajarish
nikmalarini samarali
zlashtirishlarini t minlaydi.
Kreativlik
oyalarni ilgari surishini taqozo etishi,
balki
quv masalalari b yicha qarorlar qabul qilish, tahlil etish k nikmalarini ham
shakllantira olishi lozim. Kreativlik jarayoni boshlan ich
oyalarni ishlab chiqish, ularni
tadqiq qilish va tahlil etish, zarur b lsa ulardan voz kechishni ham
z ichiga oladi. Ayni
rinda shuni ham aytib
tish joizki, t lim jarayoniga nisbatan kreativ yondashuv t lim
olish,
quv fanlari asoslarini
zlashtirishga nisbatan qiziqishi susaygan
quvchilar bilan
ishlash maqsadida emas, balki barcha
quvchilar bilan jonli, qiziqarli, j shqin muloqotga
kirishish, ularni faollikka undash uchun q llaniladi. Pedagoglarning kreativlik
imkoniyatini aniqlovchi mezonlar va ularning darajalari kasbiy faoliyat samaradorligini
baholashda pedagogning ijodkorligi
krativ potensiali darajasini baholash muhim
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
55
ahamiyatga ega. Pedagogning krativlik potensiali darajasini aniqlovchi mezonlar
quyidagilar sanaladi:
- bajariladigan vazifaning mohiyati va ahamiyatini belgilay bilish;
- masalaning q yilishini tahlil qila olish, masalani hal qilish rejasini tuzish;
- masalani hal qilishda samarali metodlar (analiz, sintez, induksiya, deduksiya,
taqqoslash va b.)larni q llas, ijodiy fikrlashga odatlanadi;
- masalani hal qilish usullarini tanlay olish;
- qabul qilingan qarorning t
riligini asoslash va qayta tekshirish;
- masalani hal qilishda kichik tadqiqot (izlanish)ni olib borish;
- masalani hal qilish sharoiti, jarayonning borishi va masala
chimi yakunlarini
umumlashtirishga oid dalillarni rasmiylashtirish;
- ilmiy-tadqiqot faoliyatini olib borish k nikmalarini puxta
zlashtiradi;
- pedagogika yoki mutaxassislik fani yutuqlari hamda il or tajribalardan
foydalanish imkoniyatlarini mustaqil tahlil qiladi;
- pedagogik jamoa tomonidan olib borilayotgan ilmiy tadqiqot va ijodiy loyihalarni
bajarishda faol ishtirok etadi.
Tajribadan m lumki,
quvchilarning barchasi diqqati va xotirasining hajmi, uning
k chuvchanligi, m lumotlarni qabul qilish va
zlashtirish tezligi, borliqni tasavvur
-biridan farq qiladi. Buning asosiy sababi
bosh miya yarimsharlarining qaysi biri inson hayoti faoliyatida takchi ahamiyatga ega
ekanligidadir. Chunki t lim jarayonida bosh miya chap yarimshariga tayanish faqat chap
yarimsharning faol rivojlanishiga,
ng yarimshariga tayanish esa yarimsharlarning har
ikkalasining faol ivojlanishiga olib keladi. Shu sababli t lim-tarbiya jarayonida
quvchilar psixikasidagi mana shunday
ziga xos jihatlarini hisobga olish bolaga t lim
berish, uning tarbiyasi va kamolotidagi muhim omillardan biri hisoblanadi.
Ushbu muammoni samarali hal etish uchun uning chim y lini izlashga yangicha
yondashish muammoni majmuaviy tahlil qilish va hal etish zarur. Buning uchun barcha
insonshunos mutaxassislar
pedagog, psixolog, sotsiolog va neyrologlarni, ularning
tajribasi hamda ilmiy izlanishlari mahsulini birlashtirish kerak b ladi. Shu y nalishda
amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar natijasida pedagogikaning yangi sohasi sifatida
kognitiv neyrologiya neyropedagogika va neyropsixologiya shakllanayotgan b lib, bu
ta muhim savolga javob
berishi mumkin.
Neyropedagogika va neyropsixologiya y nalishida amalga oshirilgan ilmiy
izlanishlar natijasida pedagogik jarayonlarni inson bosh miyasida sodir b ladigan
neyrologik
zgarishlar nuqtayi nazaridan
rganish, y ni neyrologiyaning pedagogika
bilan sinergizmi
neyropedagogika 1997-yilda alohida fan sifatida yuzaga keldi hamda
individ, subyekt va shaxsni t lim jarayoni bilan bo liq b lgan bilimlarining umumiy
sohasida yanada shakllandi.
Bolani intellektual rivojlantirish muammosi XXI asrda pedagogikaning
takchi
muammolaridan biriga aylandi. Bu esa jamiyatda insonparvarlik g"oyalarining dolzarbligi
bilan belgilanadi. Pedagoglar ta"lim oluvchilarning har bir holatini e"tibordan chetda
qoldirmasliklari kerak. Ular yordamga muhtoj bolalarni izlashlari va aniqlay olishlari
lozim.
Pedagogik q llab- quvvatlash asosida tarbiyachi tarbiyalanuvchining jismoniy,
ruhiy salomatligi, intellektual rivojlanishi, bir-birlariga nisbatan o"zaro munosabatlari,
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
56
atrof- muhitni anglashdagi yutuqlari va
ziga xos muammolarini xal qilishga qaratilgan
oddiy, samimiy tezkor, ogohlantiruvchi yordam berib boriladi. Bugungi kunda intellektual
jihatdan rivojlangan shaxsni shakllantirish dolzarb muammo hisoblanadi.
Foydalanilgan adadbiyotlar r yhati:
1.
Hasanboyev J., T raqulov X., Haydarov M., Hasanboyeva O.,Usmanov N.
Pedagogika fanidan izohli lu
2.
Ziyomuhammadov B. Pedagogika. Oliy
quv yutrlari uchun q llanma. -
-
3.
ulomov J. Bilish jarayoni faolligi va neyropedagogik tadqiqotlar talqini
-35b.
4.
Inoyatov U.I., Muslimov N.A., Usmonboeva M., Ino omova D.
Pedagogika: 1000 ta savolga 1000 ta javob. Metodik q llanma T.: Nizomiy nomidagi
TDPU, 2012. 25b.
