Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
6
YANGI
ZBEKISTONDA UCHINCHI RENESSANS - UZLUKSIZ
T
LIMNING SIFAT KAFOLATI
Mullajonov Rustamjon Voxobjonovich
Andijon davlat universiteti
quv ishlari b yicha prorektor f.-m.f.n.,dotsent
Annotatsiya:
Maqolada uchinchi uy onish davrining uzluksiz t limga t siri,
insonning shaxs sifatida kamol topishida uzluksiz t limning
rni, uning asosiy
y nalishlari, uzluksiz t limning mamlakat taraqqiyotidagi
rni, bugungi globollashuv
jarayonlarida inson muvaffaqiyati uchun muhim asos ekanligi, tizimni takomillashtirishda
inson kapitaliga b
zbekistonda Uchinchi Renesans davrining uzluksiz
t limni rivojlantirishga t siri, t lim sifatini yangi bosqichga olib chiqishda Oliy t lim
oldiga q yilgan vazifalar mazmuni, uchinchi uy onish davrining nazariy qoidalari haqida
ilmiy asoslangan holda fikrlar bayon etilgan.
Kalit s zlar:
uzluksiz t lim, Uchinchi Renesans, modernizatsiya, innovatsiya,
uchinchi uy onish davri, inson, shaxs, taraqqiyot, globollashuv, muvaffaqiyat, inson
kapitali, t lim sifati, iqtisodiy
sish va raqobatbardoshlik, shaxsiy va kasbiy rivojlanish,
ochiqlik va integratsiya.
Zamonaviy dunyoda uzluksiz t lim tobora muhim ahamiyat kasb etib, insonning
butun hayot siklini qamrab oladigan uzluksiz
quv jarayoniga aylanmoqda. Bu malaka
oshirish, yangi qiyinchiliklarga moslashish va shaxsiy va professional maqsadlarga
erishishda hal qiluvchi rol
ynaydi.
zbekistonda uchinchi Renesans doirasida amalga oshirilayotgan keng k lamli
zgarishlar hayotning barcha sohalariga, shu jumladan t limga sezilarli t sir
k rsatmoqda. Evropada va Sharqda Uy onish davrlarining vorisi b lgan uchinchi
Uy onish davri mamlakatni modernizatsiya qilishga qaratilgan keng qamrovli islohotlar
bilan ajralib turadi.
Bugun bilim berishning xalqarolashuvi jarayonlarida
zbekistonda uchinchi
Uy onish davrining uzluksiz t limni rivojlantirishga t sirini tahlil qilish va uning
sifatini yangi bosqichga olib chiqish, ushbu maqsadga erishishda Oliy t lim oldiga
q yilgan bir qator vazifalarni bajarish juda muhim hisoblanadi. Jumladan,
- uchinchi uy onish davrining nazariy asoslarini va uning uzluksiz t limga
t sirini
rganish;
- uchinchi uy onish davri sharoitida uzluksiz t limning
zgarishini tahlil qilish;
- uchinchi uy onish davrida uzluksiz t lim sifatini kafolatlash modelini ishlab
chiqish;
- uzluksiz t limning mamlakat raqobatbardoshligini oshirishga q shgan hissasini
baholash.
Oliy t lim tizimi uchun ushbu masala ham nazariy, ham amaliy ahamiyatga ega
b lib, bu uzluksiz t limning mamlakat taraqqiyotidagi
rni haqidagi tushunchalarni
chuqurlashtiradi va uning tizimini takomillashtirishda inson kapitali sifati va
zbekistonning global bozorda raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni k rsatadiki, uzluksiz t lim zamonaviy dunyoda
quyidagi sabablarga k ra hal qiluvchi rol
ynaydi:
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
7
1. Texnologiyalar va innovatsiyalarning jadal rivojlanishi. Bu
raqamli
transformatsiya va tezkor texnologik
zgarishlar davrida k nikmalar va bilimlar
avvalgidan ancha tezroq eskirishi, uzluksiz t lim jarayoni t lim oluvchilarning
z
vakolatlarini
doimiy
ravishda
yangilab
turishlariga,
yangi
texnologiyalarni
zlashtirishlariga va mehnat bozorining
zgaruvchan talablariga moslashishlariga
yordam beradi.
2. Umr k rish davomiyligi va mehnat faoliyatini oshirish. Bu uzoq umr k rish
bilan insonlar mehnat bozorida k proq vaqt sarflashini nazarda tutgan holda uzluksiz
t lim tizimi ularga yangi k nikmalarga ega b lishga va ehtiyojlarga asoslangan holda
ularni qayta malaka oshirish orqali yuqori tajribalarni egallash davomida talab va
raqobatbardosh b lib qolishlariga imkon beradi.
3. Globallashuv va xalqaro harakatchanlik. Bu - global dunyoda insonlarning
ehtiyojlar asosidaishjoylarivayashashjoylarini zgartirishlarisabab, uzluksizt lim jarayoni
ularga yangi madaniy va kasbiy muhitlarga moslashishga, yangi tillarni
zlashtirishga va
madaniyatlararo vakolatlarga ega b lishga yordam beradi.
4. Shaxsiy va kasbiy rivojlanish. Uzluksiz t lim faqatgina professional soha bilan
cheklanib qolmasdan, balki doimiy tarzda har bir t lim oluvchining shaxsiy
sishini,
ijodiy salohiyatini rivojlantirishini, tanqidiy fikrlashi va hayotda muvaffaqiyat qozonishi
kabi muhim sifat va k nikmalarni t minlovchi omil b lib qoladi.
5. Iqtisodiy
sish va raqobatbardoshlik. Bunda malakali va doimiy ravishda
qitiladigan ishchi kuchiga ega b lish mamlakatlarning iqtisodiy
sishi va
raqobatbardoshligining asosiy omili ekanligi nuqtayi-nazaridan uzluksiz t limning bu
ehtiyojni mehnat unumdorligi va iqtisodiyotning innovatsion salohiyatini oshirish orqali
t minlashi fanda nazariy asoslangan.
Demak, uzluksiz t lim bugungi tez
zgaruvchan dunyoda ham shaxslar, ham
butun xalqlar muvaffaqiyati uchun muhim asos hisoblanadi.
zbekistonda
atamasi birinchi marta
zbekiston Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev tomonidan
zbekiston Mustaqilligining yigirma t qqiz yilligiga
ba ishlangan tantanali marosimdagi nutqida
zbekistonda yangi bir uy onish
Uchinchi Renessans davriga poydevor yaratilayotgani haqida gapirib, bu davr quyidagi
nazariy qoidalarga asoslanishi t kidlangan:
- Uchinchi Uy onish davri
zbekistonning milliy
ziga xosligi, madaniyati va
qadriyatlarini tiklash davri sifatida qaraladi. Bu
z mamlakati uchun vatanparvarlik va
urur tuy usini mustahkaashga qaratilgan;
-Modernizatsiya qilish istagi.Uchinchi Uy onish davri mamlakatni, shu jumladan
iqtisodiyot, t lim, so liqni saqlash va boshqa sohalarni har tomonlama modernizatsiya
qilishni
z ichiga oladi. Maqsad
zbekistonni raqobatbardosh va farovon davlatga
aylantirishdir;
-Dunyo hamjamiyatiga ochiqlik va integratsiya. Uchinchi Uy onish davri
zbekistonni jahon hamjamiyatiga integratsiya qilish va global jarayonlarning faol
ishtirokchisi b lish vazifasini
z zimmasiga oladi. Bunga xalqaro hamkorlikni
rivojlantirish, xorijiy investitsiyalar va texnologiyalarni jalb qilish kiradi;
-T lim va inson kapitalining ustuvorligi. Uchinchi Uy onish davri mamlakat
taraqqiyotida t limning hal qiluvchi rolini tan oladi. U maktabgacha t limdan tortib to
oliy t limgacha b lgan barcha darajalarda t lim sifatini oshirishga, shuningdek, uzluksiz
t lim tizimini rivojlantirishga qaratilgan;
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
8
-Ijtimoiy adolat va inkluzivlik. Uchinchi Uy onish davri har bir fuqaroning
rivojlanishi va
zini
zi anglashi uchun teng imkoniyatlarga ega b lgan adolatli va
inkluziv jamiyatni yaratishga intiladi.
Yuqoridagilarga asoslangan holda shuni t kidlash joizki, Uchinchi Uy onish
davrining nazariy asoslari barqaror rivojlanish va farovonlikka erishishda
zbekistonning
z iqtisodiyotini, jamiyatini va t lim tizimini modernizatsiya qilishi kerakligini
anglashga asoslangan katta jarayon hisoblanib, bu davr barcha
zbekiston fuqarolari
uchun muvaffaqiyatli kelajakni yaratishga qaratilgan strategik harakatlar dasturi sifatida
qaraladi.
zbekiston kontekstida
uchinchi Uy
tushunchasi mamlakatning
hayotning barcha jabhalarida uy onish (tiklanish) ga qaratilgan keng k lamli islohotlar
va
zgarishlarni anglatgan holda ushbu kontseptsiya
zbekistonning milliy
ziga
xosligi, madaniyati va qadriyatlarini tiklash
oyasiga, shuningdek, modernizatsiya,
ochiqlik va jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuv istagiga asoslangan.
M lumki, Uchinchi Renesans konsepsiyasi quyidagi asosiy qoidalarga asoslanadi:
- Zamonaviy, farovon va raqobatbardosh davlat yaratish maqsadida mamlakatning
iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy tizimini chuqur isloh qilish;
- Il or texnologiyalar va innovatsiyalarni jalb qilgan holda sanoat, qishloq
x jaligi, transport, AKT kabi asosiy tarmoqlarni jadal modernizatsiya qilish;
- Intellektual uy onish va yuqori malakali kadrlar tarbiyasini t minlaydigan
t lim, fan va madaniyat sohasidagi har tomonlama taraqqiyot;
- Millatning barqaror
sishi va gullab-yashnashi uchun asos sifatida inson
kapitalini rivojlantirish;
-
zbekistonning dunyoga ochiqligi, faol xalqaro hamkorlik va global jarayonlarga
integratsiyalashuvi;
- Barcha fuqarolar uchun ijtimoiy adolat, teng imkoniyatlar va inkluziv
rivojlanishga intilish;
-
zbek xalqining milliy an'analari, madaniy merosi va tarixiy qadriyatlarini
tiklash va saqlash kabilar.
Shunday qilib, uchinchi Uy onish davri
zbekistonning har tomonlama tiklanish
va uy onish davrining keng k lamli kontseptsiyasi b lib, jamiyat hayotining barcha
sohalariga t sir qiladi. Bu mamlakatni gullab-yashnayotgan, rivojlangan va dunyoga
ochiq davlatga aylantirishga qaratilgan uzoq muddatli rivojlanish strategiyasidir.
Yangi
zbekistonda Uchinchi Renessans - uzluksiz t limning sifat kafolati
hisoblanib, bu davrning inson kamolotida bilimlarni uzluksiz egallab borishdagi t siri bir
qator asosiy y nalishlar orqali belgilab beriladi. Jumladan,
1. Uzluksiz t limga b lgan talabning oshishi: tez texnologik taraqqiyot va mehnat
bozorining
zgaruvchan talablari sharoitida bilim va k nikmalarni doimiy ravishda
yangilab turish zarurati paydo b ladi. Uchinchi Uy onish davri umr b yi uzluksiz t lim
olish imkoniyatlarini taqdim etish orqali uzluksiz t lim tizimini rivojlantirishni
ra batlantiradi.
2. Uzluksiz t limning yangi shakllari va modellarini ishlab chiqish: an'anaviy
yuzma-yuz t lim shakllari moslashuvchan va masofaviy dasturlar, onlayn kurslar va
mikro rganish bilan t ldiriladi. Bu odamlarga uzluksiz t limning mavjudligi va
samaradorligini oshirish orqali
rganishni ish va hayot bilan birlashtirishga imkon beradi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
9
3. Uzluksiz t limni lifelong learning tizimiga integratsiya qilish: uzluksiz t lim
barcha yosh guruhlari va t lim darajalarini qamrab olgan umrbod t lim tizimining bir
qismiga aylanadi. Bu doimiy rivojlanish va kasbiy
sishni t minlaydigan uzluksiz t lim
y lini yaratishga yordam beradi.
4. T lim muassasalari va ish beruvchilar
rtasidagi hamkorlikni kengaytirish:
Uchinchi Uy onish davri uzluksiz t lim dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda
t lim muassasalari va ish beruvchilar
rtasidagi
zaro munosabatlarning muhimligini
t kidlaydi. Bunday hamkorlik t lim dasturlarini mehnat bozori ehtiyojlariga
moslashtirishga va bitiruvchilarga talabni oshirishga imkon beradi.
5. Uzluksiz t limda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish: raqamli
texnologiyalar va masofaviy t lim platformalarining integratsiyasi uzluksiz t limni
yanada qulay va interaktiv qiladi. Bu
quvchilarga dunyoning istalgan nuqtasidan va ular
uchun qulay vaqtda bilim va k nikmalarni olish imkonini beradi.
6. Uzluksiz t limni moliyaviy q llab-quvvatlash va ra batlantirish:Davlat
uzluksiz t lim bilan shu ullanadigan tashkilotlar va jismoniy shaxslarga grantlar,
subsidiyalar, soliq imtiyozlari berish orqali uzluksiz t lim tizimini rivojlantirishni q llab-
quvvatlaydi va ra batlantiradi.
Xulosa
rnida shuni t kidlash joizki, Yangi
zbekistonda Uchinchi Renessans -
uzluksiz t limning sifatini kafolatlovchi davr b lib, bilimlarga asoslangan jamiyatda
qib- rganish,
z- zini rivojlantirish, funksional savodxon b lish kabi k nikmalarni
egallashda uzluksiz t lim insonlar hayotining ajralmas qismiga aylantirishiga yordam
beradi va bu
z navbatida doimiy ravishda takomillashtirish,
zgarishlarga moslashish va
individual va milliy darajada raqobatbardoshlikni oshirish uchun imkoniyatlar yaratadi.
Foydalangan adabiyotlar
1.
t
-
2.
-
- 6097-
3.
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-
-
2026-yillarga m ljallangan Yangi
zbekistonning taraqqiyot strategiyasi t
PF-60-son Farmoni.
4.
zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
qituvchi va
murabbiylar kuniga ba ishlangan tantanali marosimdagi nutqi. 2020-yil 30-sentabr. -
https://uza.uz/uz/posts/zbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat-mirziyeevningituv-30-
09-2020.
5.
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-
lim standartlari va davlat t lim talablarini ishlab chiqish hamda joriy etish
tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari t
-son Qarori
