Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
79
OLIY T
LIM TABIIY ANIQ FANLAR TIZIMIDA STEAM T
LIM
ASOSLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada tabiiy aniqfanlar tizimida STEAM t lim
Annotation:
This work is devoted to the topic of pedagogy teaching methodology
based on modern approaches with an emphasis on the profession, in which the theoretical
issues of vocational guidance based on STEAM technology were studied.
Kalit s zlar:
T lim t xnologiyasi, shaxsga y naltirilgan t lim, fanlar
int gratsiyasi,fanlararo
zaro bo lanish, STEAM t lim t xnologiyasi, kasbga
y naltirish, t xnolog-muxandislik tafakkur,
Key words:
Technology, educational technology, educational method, STEAM
educational technology, person- oriented education, career orientation.
Dunyo mamlakatlarining globallashauvi jarayoni jadal sur'atlar bilan davom
etayotgan XXI asrning birinchi choragida mamlakatimizning jaxon hamjamiyatiga
int grlashuvi jarayoni milliy t lim tizimimiz oldiga qator dolzarb masalalarni q ymoqda.
XXI asr uchun oliy t
t
barqaror rivojlanishni t
l boshlovchi ilmiy-
moslanuvchan aqliy va ijodiy qobiliyatlarini boshqalarga nisbatan yaxshi rivojlantira olsa
shanga ish va mansab in'om etadi -
-
mulohazalar zamonaviy mutaxassislar tayyorlashga q yilayotgan talablarni juda aniq
Yuqoridagi fikr-
lim tabiy-
aniq fanlar y nalishi talabalariga zamonaviy t
lgan
lim, ishlab chiqarish uzviyligini hisobga olib, fizika
fani mazmun-
- kasbga y
ni fanlararo
zaro bo lanishni didaktik shart-sharoit
ri q yilganda nafaqat
quv jarayonini t
ri tizimlashga va
quvchi-talabalarlar tomonidan
zlashtirgan bilimlarni mustahkamligini oshiradi,
talabalarni
qishga qiziqishlari, nazariyalar, ilmiy tushunchalari bilan munosabatda
b lishligini t minlaydi. Natijada bilimlar nafaqat oydinlashadi, umumlashadi va
ularni amaliyotda q llashga imkon yaratadi[3].
STEAM-t
yicha adabiyotlarni tahlili shuni k rsatadiki,
ushbu t
-
muxandislik tafakkuri asosida
zlashtirilgan nazariy bilim,egallangan k nikma,
ntsiyalar hayot bilan,amaliyot bilan,ishlab chiqarish bilan
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
80
spiralsimon usulda oddiydan murakkabga tomon rivojlantirilib borishligi nazarda
tutilganligi hisobiga,
q
quvchilarga bizni
rab olgan,doimo harakatda b lgan
mikro va makro olamni yaxlit, ajralmas, bir butunligini anglab, fahmlab, tushunishga
STEAM t
quyidagilardan iborat:
Talabalar STEAM t
yicha, ularning
quv-biluv
faoliyatlarining rivojlanish darajasi, qobiliyatlariga bo liq ravishda 5 ta guruhga
b linadilar :
1-guruh Science- nazariyotchilar guruhi;
2- guruh Technology -t xnologlar guruhi;
3- guruh Engineering muhandislar guruhi;
4- guruh Art- san'atchilar guruhi;
5- guruh Mathematics-mat matiklar guruhi.
Guruhlarga
b lingan
talabalarga
N'yuton
qonunlarining
nazariy
masalalari,ularning hayotda, amaliyoda va ishlab chiqarishda q llanilishi, mat matik
formulasi hamda chizmalar asosida tasvirlash bo yicha vazifa topshiriladi.
Ularga m lum vaqt b riladi, k yin b rilgan vaqt tugagach har bir guruhning ushbu
mavzu b yicha qarorlari, fikr-mulo?hzalari tinglanadi va ularni oldindan tayyorlab
q yilgan jadvalga yozishlari k rakligi topshiriladi va
qituvchi tomonidan umumiy
xulosa chiqariladi.
Kichik guruhlar uslubida mashqulot olib borilganda quyidagilarga erishiladi:
- har bir talabani faol ishtiroki t minlanadi va ularning faoliyatini nazorat qilish va
baholash imkoniyati ortadi;
- muammoni t z hal etish usuli t minlanadi,talabalar qisqa vaqt ichida k plab
yangi
oyalar ijodkori b lishadi;
-mash ulotning istalgan vaqtida talabalarning qiziqishini ortirish va butun katta
guruh b yicha muhokama qilish imkoniyati t minlanadi;
-ayrim talabalar
zlarining mavzuga oid ushbu muammo b yicha shaxsiy
fikrlarini
qituvchiga aytishdan tortinishadi, kichik guruhlarda esa ular guruhdoshlari
bilan erkin fikr almashishadi, y ni mashqulotda faol ishtirok etishadi.
Kichik guruhlarda mash ulot olib borish r jasini tuzish.
1.Mash ulot r jasi tuziladi, kichik guruhlarda ishlash mash ulotning ?qysi
vaqtida boshlanishi b lgilanadi.
2. Guruhlar
z sardorini saylashadi. Buning uchun alohida vaqt b rish shart emas.
3.Kichik guruhlarda ishlash uchun mavzuga oid muammoli savol yoki masala
tanlanadi. Savolning maqsadi va vazifasi talabalarga aniqtushuntiriladi.
3. Muammo ustida ishlash uchun vaqt b lgilanadi. Odatda, 15-20 minut har qanday
mavzu ichidagi masala ustida qaror qabul qilishga tarli hisoblanadi.
4.Guruhlarga mavjud
quv-uslubiy,
quv-vizual mat riallardan foydalanish
imkoniyati ham b rilishi mumkin.
5.
qituvchi auditoriyada shovqin b lishiga, ayrim talabalarni passiv ishtirokchi
b lib qolishiga y l q yilmaydi, guruhlar faoliyatini nazorat
qilib, ularning fikrlarini
rganib boradi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
81
6. Guruh sardorlari mavzu b yicha Guruhning umumiy fikrini pr z ntatsiya
shaklida himoya qiladi. Pr z ntatsiya uchun odatda 10 minutdan ortiq vaqt b rish tavsiya
etilmaydi.
7. Pr z ntatsiya tugagach, bahs-munozara uchun vaqt ajratiladi,
qituvchi
muammoni umumiy tahlil qiladi, Guruhlar faoliyatiga baho b radi.
lim
t xnologiyasi asosida
qitish t xnologiyasi.
Nyuton tajriba va kuzatishlarga asoslanib, jismlarning kanday holda nisbiy
tinchlikda va qanday xolda t
ri chiziqli t kis harakatda b lishini aniqlab birinchi
qonunini kashf etadi.
Jismlar
zlarining tinch holatini yoki t
ri chiziqli t kis harakatini saqlash
qobiliyati in rtsiya d yiladi. In rtsiya mat riyaning eng umumiy xususiyatlaridan biridir.
Barcha jismlar, ular qa rda b lishidan qat'iy nazar in rtsiyaga ega b ladilar. Nyutonning
birinchi qonuni in rtsiya qonuni d b ham yuritiladi.
In rtsiyaning namoyon b lishiga biz hamma vakt duch k lamiz. Masalan,
xarakatlanayotgan vagonning t zligi birdan
zgarganida y lovchilar
zlarining dastlabki
holatlarini saqlagan holda, agar t zlik kamaysa
oldinga, t zlik ortsa
orqaga o adilar.
T z borayotgan ot birdan t xtab qolsa, chavandoz
z harakatini davom ettirib otning
boshidan oshib tushadi. In rtsiya tufayli jismning t zligini birdan
zgartarib b lmaydi,
buning uchun m lum muddat k rak b ladi.
N'yutonning birinchi qonuni b yicha
quvchilarning STEAM t lim t xnologiyasi
asosida guruhlarda ishlashlari natijalarini ifodalaovchi jadval
1-Guruh.Science-nazariyotchilar guruhi.
In rtsiya
mat riyaning eng umumiy xususiyatini ifodasi b lib, uning doimiy
ravishda xarakatda ekanligini ifodalaydi. Agar jismga tashqaridan kuch ta sir qilmasa, u
y nalishiva kattaligi jihatdan
zgarmas t zlik bilan harakat qiladi.Jism harakatini
t htatsa u avvalgi harakat holatini davom ettiradi. Agar jism tinch holatda turgan b lsa
uning harakat t zligi nolga t ng b ladi. Bulardan Nyutonning birinchi qonunini
qyidagicha t riflash mumkinligini anglab
tadilar: agar jismga boshqa jismlar t sir
qilmasa yoki unga t sir qiluvchi kuchlarning t ng t sir etuvchisi nolga t ng b lsa u
zining tinch holatini yoki t
ri chiziqli t kis harakatini saqlaydi.
2-Guruh. Technology-t xnologlar guruhi.
a) Harakatlanayotgan po zd vagonining t zligi birdan
garganda
zlarining
dastlabki holatlarini saqlagan holda, agar t zlik kamaysa-oldinga, agar t zlik ortsa orqaga
o adilar.
b) T z chopib borayotgan ot birdaniga t xtasa, egarda
tirgan chavandoz in rtsiya
qonuniga asosan
z harakatini davom ettirib otning boshidan oshib k tadi. Agar ot
rnidan birdaniga t z chopsa chavandoz orqaga qarab harakatlanib yiqilib tushadi.
v) Avtobusning
rnidan t z k skin t zlik bilan
rnidan siljishi, q qqisdan
t xtashi, chap va
ngga burilganda undagi y lovchilarning avvalgi holatidan u yoki bu
tomonga o ishlari kuzatiladi.
3-Guruh.Engineering-muhandislar guruhi.
Avtomobil, avtobus, po zdda hamda samolyotda k tayotgan, passajirlarning
xavfsizligini saqlash maqsadida, transport turlari xavfsizlik kamarlari bilan t minlanadi.
4-Guruh.Art-tasviriy san'atchilar guruhi jarayonning tasvirini chizadilar.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
82
5-Guruh.Mathematics-mat matiklar guruhi b lib jarayonning quyidagi formulasini
yozadilar.
V =0 km/soat
V =60 km/soat
Yuqoridagi guruhlarda ishlab chiqilgan fikr-
maqolada, Oliy t lim talabalariga zamonaviy t
lgan
t lim, ishlab chiqarish uzviyligini hisobga olib fizika
fani mazmun-
- kasbga y naltirish -asosida, y ni
Foydalanilgan adabiyotlar
// Prospects,
1988.No.1
XXI
3.
-
4.Khodjamberdiyev M.S.Didaktik baases of providing holistic, systematized
knowledge on the basis of science.Jornal of ethics and diversity in international
communication.2022-06-01. Volume-2, ISSUE-5
5.Xodjamb rdi v M.S. Fanlararo
zaro boqlanish tizimlashtirilgan, yaxlit bilim
b rishning didaktik asosi sifatida.Obrazovaniya i nauka v XXI v k
-20220621-6,
2022g. s.293-297.
