Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
86
TALABALARDA ETNOMADANIY KOMPETENSIYANI
SHAKLLANTIRISHNING ASOSIY JARAYONLARI.
A.B.Isomiddinov
Andijon davlat universiteti tayanch doktoranti
Annotatsiya:
ushbu
maqolada
talabalarda
etnomadaniy
kompetensiyani
shakllantirishning individual pedagogik va psixologik xususiyatlari, talabalarda
yicha bilimlar majmui ekanligi, zamonaviy
t lim muhitida pedagogik tuklik va etnoijtimoiy mobilikka ega b lishi, etnokongnitiv
jarayonlar, amaliy faoliyat va shaxsiy sifatlarini rivojlantirishning ahamiyati ochib
berilgan.
Kalit s zlar:
amaliy faoliyat, etnokongnitiv jarayon, etnomadaniy kompetensiya,
etnomadaniyat, ijtimoiy faollik, jamiyat, milliy qadriyatlar, t lim, tarbiya.
Abstract:
this article reveals the individual pedagogical and psychological features
of the formation of ethnocultural competence in students, the fact that ethnocultural
competence in students is a set of knowledge on ethnic character, the ability to have
pedagogical maturity and ethno-social mobility in a modern educational environment, the
importance of developing ethnocongognitive process practical activities and personal
qualities.
Keywords:
practical
activities,
ethnocongognitive
process,
ethnocultural
competence, ethnoculture, social activism, society, national values, education, upbringing.
Kirish.
Mamlakatimizda t lim sohasida amalga oshirilayotgan islohatlar oliy t lim
tizimida tahsil olayotgan talabalar etnomadaniyatini rivojlantirish orqali millat madaniyatini
keyingi avlod vakillariga sof holda
tkazishning asosiy ustuvor y nalishlaridan biri
etnomadaniy kompetensiyani rivojlantirish hisoblanadi.
zbekiston Respublikasi Prezidentining
zbekiston
Respublikasi oliy t
asida
limda
m
insonparvarlik va yuksak m naviy
oyalar asosida vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularda
yot
oya va mafkuralarga qarshi immunitetni mustahkamlash borasidagi ishlarni yanada
1] kabi ustuvor vazifalar belgilangan.
lim
y nalishi talabalarida etnomadaniy kompetensiyani shakllantirishni taqozo etadi.
Adabiyotlar tahlili.
Mavzu yuzasidan Djoel Spring t lim muassasalarining
ijtimoiy tuzilishiga ahamiyat qaratgan[5]. T
ini asoslagan.
J.Henry oliy t
lish y ni uni
ijtimoiy guruh vakili sifatida qabul qilish muhimligini asoslagan[3].
tasdiqlashi mumkin.
Yigirmanchi asrning s nggi
asoslangan t lim tizimi va unga yangicha yondashish,
qitish modelini ishlab chiqishga
uringan.
davomida rivojlanish y lini bosib
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
87
diskriminatsiyasi yuz bergan. Y ni inson huquqi va erkinligini cheklanishi, ular bilan ijtimoiy
holati (yoshi, millati, irqi, oilaviy sharoiti, imkoniyati, m
ra turlicha
muloqot
rnatilishi kabilar r y bergan.
nomadaniyat tushunchasi kengayib bordi. Uning
tuzilishi va mazmuni, metodologiyasiga asoslanib, etnopedagogika va pedagogik
ba
Dunyo mamlakatlarining talabalar milliy madaniyatni rivojlantirishda mentalitet,
zlikni anglash, tolerant munosabat
rnatish k
muhim kompetensiyalarni shakllantirishni taqozo etmoqda. Talabalarda etnomadaniy
kompetensiyani shakllantirish orqali ularni kasbiy faoliyatga tayyorlash muhim
sanalmoqda. Yoshlarni jahon madaniyati qadriyatlari va
usini
tarbiyalash borasida qator izlanishlar olib borilmoqda.
Tahlil va muhokamalar.
Talabalarda etnomadaniy kompetensiyani shakllanganligi
etnik bilim, milliy
z
zini anglash, milliy m naviyatga galigi bilan aniqlandi.
Talabalarda
etnoijtimoiy
va
etnopedagogik
kompetensiya
umumkasbiy
kompetensiyaning tarkibi hisoblanadi.
U quyidagilarda namoyon b ladi:
tushunish;
ijtimoiy faollik va etnopedagogik y nalishdagi loyihalarda qatnashish;
k p millatli jamiyatda tolerant munosabatda b lish,
ziga va boshqalarga
hurmatda b lish;
etnopedagogik vazifalarni hal etishda m suliyatni zimmasiga olish;
z millatining madaniy sifatlarini ifodalash.
Natijada talabalarda etnomadaniy kompetensiyani rivojlantirishda ularning
individual pedagogik va psixologik xususiyatlarini talabalarda etnomadaniy kompetensiya
yicha bilimlar majmui b lib, zamonaviy t lim muhitida pedagogik
tuklik va etnoijtimoiy mobilikka ega b lishdir.
Etnokognitiv
jarayonda talabalar
odatlarini, avlodlar shajarasini bilish va Vatanining ijtimoiy madaniy taraqqiyoti haqida
m lumotga ega b lish, boshqa millat
zolari bilan muloqotda b lish k nikmalarini
egallagan b lishi zarur.
Amaliy faoliyatda
talabalar bevosita
odatlari va
tadbirlarida ishtirok etadi.
quvchilarga t lim tarbiya berish jarayonida milliy madaniyat
elementlarini q llash b yicha tajribaga ega b ladi.
talabalarning ba
va ezgu ishlarni bajarish bilan ifodalanadi.
Xulosa.
Tajriba natijalari asosida talabalarda etnomadaniyat
intellektual boyligi, uning m naviy
iqlimi, ijtimoiy
shish va boshqa millatlar madaniyatidan
Etnomadaniy kompetensiya, insonlarning turli etnik guruhlarga oid tushunchalarni,
qadriyatlarini, madaniyatlarini tushunish, boshqa etnik jamoalar bilan
zaro aloqalarni
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
88
rnatish va jahon madaniyatiga oid bilim va malakalarga ega b lishni ifodalovchi
umumiy tushunchadir. Bu, insonlar orasidagi boshqa etnik guruhlar bilan muloqotda va
amaliy faoliyatlarda boshqa madaniyat va tajribalarni tushunish va qadrlash maqsadida
rivojlantiriladi.
Etnomadaniy kompetensiyaga ega b lgan insonlar, jahonni k plab
qituvchilari,
kasb-hunar
yicha
ishlayadilar. Bu kompetensiya, pedagog
munosabatlarga kirisha olishiga tom m noda keng imkoniyatlar eshigini ochadi.
lib, etnik madaniyatga oid tasavvur, bilim va k nikmalarni egallash,
millatlararo
zaro munosabat va harakatni samarali tashkil etish qobiliyati deyish
mumkin.
Talabalarda
etnomadaniy
kompetensiyani
shakllantirish
jarayonlarida
jamiyatimizning madaniy-axloqiy, ijtimoiy-pedagogik va ijtimoiy-siyosiy tizimlardagi
voqea- hodisalar bilan bo liq holda etnomadaniyatni shakllantirish muhim ahamiyat kasb
etadi. Etnomadaniy kompetensiya, insonlarning turli madaniyatlar bilan yaqindan tanish,
qadriyatlarni qabul qilish,
z madaniy-dunyoqarashini
ziga xos tarizda namoyon qilish
va turli etnik guruhlarga hurmat k rsatish bilan bo liqdir. Ular kelajakdagi
zaro
munosabatlarda millat mavqeyini muxofaza qilish, muomilada boshqa madaniyatlarga
hurmat k rsatish, munosabatlarni faol ravishda
rganish, aloqani tushunish va
zgarishlarga moslashish qobiliyatlarini
rganishadi. Bu esa
zlashtirilishi kerak
b lgan bilim, k nikma va malakasini yanada sifat jihatdan boyitishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar r yxati
1.
zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.-
- yil 46-
bet.
-6445145
2.
zbekiston Respublikasi oliy t lim tizimini 2030-
yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash t
-5847-sonli Farmoni.
2019 yil 8 oktyabr. https://le .uz/docs/4545884.
3.
SUNY Press,1989.-299p
4.
F EDUCATION SOCIAL SCIENCE
& HUMANITIES ISSN 2945-4492 SJIF(2022):6.786 Volume 10{Issue-12}2022
22.12.2022- ar. 785-789-page
5.
Spring Dj.
. New York: McGraw-Hill, 1995. - 197 p.
6.
www.lex.uz
q
7.
www.Ziyo.net
8.
www.Ilm.uz
