Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
464
SHAXSGA YO NALTIRILGAN AXBOROT: PSIXOLOGIK, DINIY VA
MADANIY TAHDIDLAR.
Andijon Davlat Universiteti
Tarix fakulteti 3-bosqich talabasi
Xolmatov Ibratbek Ilyosbek o`g`li
Abdurazzaqova Feruzaxon Kanalovna
Umumiy pedagogika kafedrasi o`qituvchisi.
Annotatsiya:
madaniy tahdidlarini tahlil qiladi. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va ommaviy
axborot vositalarining keng tarqalishi shaxslar va jamoalarga nisbatan turli tahdidlarni
kamaytirish uchun tavsiyalar ham beradi. Shu jumladan, axborot savodxonligini oshirish,
tavsiya etiladi. Bu tahlil shaxsiy va jamoaviy darajadagi axborot tahdidlariga qarshi
etnik muammolar, globallashuv, falsifikatsiya metodi, mafkuraviy
kurash, ijtimoiy xavfsizlik, milliy xavfsizlik, ichki xavfsizlik, tashqi xavfsizlik, milliy
tahdidlar
-
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
465
Abstract:
This article analyzes the psychological, religious and cultural threats of
personalized information. The development of information technology and the spread of
mass media have increased various threats to individuals and communities. The article
first examines psychological threats, which often manifest through misinterpretation of
information, manipulation, and disinformation. The next section discusses religious
threats, which can be caused by conflicts between different religious groups and the spread
of extremist ideas. The last part covers cultural threats, which include issues related to
cultural assimilation, globalization, and loss of cultural identity. The article also provides
recommendations for reducing the negative effects of personalized information. Among
them, strategies for increasing information literacy, developing critical thinking, and
strengthening cultural communication are recommended. This analysis serves as a useful
scientific and practical resource for combating information threats at the individual and
collective level.
Key words:
ethnic problems, globalization, falsification method, ideological
struggle, social security, national security, internal security, external security, national
threats
Xavfsizlik tushunchasi bevosita shaxsning jamiyatdagi ijtimoiy, iqtisodiy, texnik,
ekologik, biologik tizimlarida normal faoliyat yuritishini kafolatlovchi tushunchadir.
uning davomiyligini belgilovchi muhim mezondir. Bu orinda fanda bevosita xavfsizlik
tushunchasiga yaqin ishlatiladigan bir qator tushunchalarga izoh berish joizdir. Ijtimoiy
xavfsizlik jamiyatda mavjud bolgan turli ijtimoiy institutlar, jumladan, xavfsizlikni
taminlash organlari, davlat muassalari, oila va mahalla tomonidan aholining turli
ehtiyojlari, orzu-istaklari, maqsad-muddaolarini amalga oshirishlariga imkon berish bilan
bogliq vazifalarini oz ichiga oladi. Bunda ayrim-alohida tabaqa yoki aholi qatlamining
manfaatlari, yani, ularning yaxshi yashashlari, uzoq umr korishlari, bir xududdan
ikkinchisiga kochib otishiga aloqador xavfsizlik nazarda tutilmaydi.
Milliy xavfsizlik bu shaxs, jamiyat, iqtisodiyot va davlatchilikning barqaror
taraqqiyot etishi uchun xavf solishi mumkin bolgan har qanday tahdidlarning oldini olish
va ularni bartaraf etishga yonaltirilgan chora-tadbirlar tizimini bildiradi. Milliy xavfsizlik
tashqi va ichki xavflardan yaxlit jamiyatni muhofaza qilishni nazarda tutadi.
Tashqi xavfsizlik ikki bosqichni nazarda tutadi: umuminsoniy yoki global xarakterli
va davlatlararo xavfsizlik masalalari. Tashqi xavfsizlik tahlil etilganda avvalo ekologik,
harbiy, radiatsion, epidimiologik, kriminal-jinoiy, biologik va madaniy-ahloqiy
(ekspansiyalar) turdagi xavflarni oldini olish nazarda tutiladi.
Ichki xavfsizlik esa mamlakat doirasida inson konstuitutsion xuquq va kafolatlariga
aloqador bolgan iqtisodiy diversiyalarning oldini olish va ularga yol qoymaslikka bogliq
bolgan maxsus choralarni, terroristik xurujlarning oldini olish va ularnii vaqtida bartaraf
etish, kelib chiqishi boyicha ijtimoiy, tabiiy, biologik hamda texnik asosli tahdidlardan
jamiyat azolarini himoya qilishni nazarda tutadi.
Oxirgi yillarda dunyo miqyosida axborot texnologiyalarining keskin rivojlanib
ketayotganligi, Internet tizimning barcha davlatlar, madaniy xududlar, barcha yoshdagi
insonlar uchun qulay axborot almashinuvi vositasiga aylanib borayotganligi munosabati
bilan xavfsizlikning oziga yana bir turi axborot xavfsizligi paydo boldi.
Axborot xavfsizligi aslida jamiyatning obektiv, xolis, haqqoniy axborot manbaiga
ega bolishi uchun yaratilayotgan shartsharoitlarni nazarda tutadi. Albatta, bunga mustaqil
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
466
va boshqa tomonlardan hech bir siyosiy kuch, alohida davlat yoki ijtimoiy qatlamning
manfaatlariga xizmat qilmasliklari kerak.. Chunki mustaqil OAV aslida odamlarda sodir
bolayotgan turfa xil jarayonlarga nisbatan xolis fikrning shakllanishiga imkon berishi
lozim. Lekin amaliyotda ming afsuski, har doim ham shunday bolavermaydi va jamiyat oz
azolarini, ayniqsa yosh avlodni turli axborot xurujlaridan himoya qilishga majbur boladi.
Axborot xavfsizligining vazifalari:
shaxs va jamiyatning axborot qabul qilish va undan foydalanishga bolgan huquqini
taminlash;
xolis axborotlar makonini taminlash (mustaqil OAV tizimini yaratish orqali);
informatsion va telekommunikatsion texnologiyalar sohasidagi jinoyatlarni bartaraf
etish yoli bilan ushbu yonalishda sodir bolishi mumkin bolgan terroristik tahdidlar,
jumladan, telefon orqali, kompyuter tizimi orqali roy beradigan xavflarni, shu orqali
noqonuniy mablaglarning bir manbadan ikkinchisiga oqim ketishiga yol qoymaslik;
shaxsni, tashkilot va yaxlit jamiyatni axborot-psixologik tahdidlardan himoya qilish;
imidjni shakllantirish, turli bohton, mish-mishlar va noorin xabarl arga qarshi
kurashish.
Axborot xurujlari turlicha bolgani uchun unga nisbatan xavfsizlik choralarini korish
ham turli sohalarda (siyosat, iqtisodiyot, mudofaa) va turli jabhalarda (davlat miqyosida,
xududiy, tashkilish, shaxsiy) amalga oshiriladi. Yani, davlat miqyosida axborot
xavfsizligini taminlashga aloqador bolgan ishlar muayyan bir tashkilot doirasida amalga
oshiriladigan axborot xavfsizligidan farq qiladi. Birinchisiga gap milliy manfaatlarni
himoya qilish togrisida ketsa, ikkinchi xolatda tashkilotdagi muayyan ijtimoiy guruhlararo
axborot almashinuvida bohton, toxmat, mish-mishlar tarqatishga bogliq bolgan salbiy
xolatlar nazarda tutiladi. Lekin ikkala xolat ham axborot xurujlariga odamlarning normal
faoliyatlari uchun xalaqit beruvchi omil sifatida qaraladi.
Axborot xurujlari bu shaxsga, muayyan tashkilot va davlatga yonaltirilgan tasir
bolib, uning asl maqsadi osha shaxs, tashkilot va davlatning normal hayot tarzining
buzilishini nazarda tutgan siyosiy va ijtimoiy guruhlarning garazli niyatlaridan kelib
chiqadi.
Tezkor tapaqqiyot odatiy tamoyillar katori vaqt va makonmutanosibligiga xam oz
tasirini korsatmokda. Barcha faoliyatjarayonlarida yangicha yondashuv va rivojlanish
strategiyalariningshakllanishi insonlar va mintaqalarning yakkalikdan yaxlitlikka
yuzburishiga olib keldi. Bu esa oz navbatida "odamlarni malum birmanfaatlarga xizmat
kiladigan,
olis-yaqin
manbalardan
tarqaladigan,turli
mano-mazmundagi
axborot
bosimlarining doimiy tasiri ostidayashashga majbur qilmoqda.
Bugungi kunda axborot juda keng tarqalgan bolib, har taraflama rangbarang
manolarda tushuniladi. U ishtirok etmagan bilim sohasini topish qiyin. XXI asr
Xulosa:
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
467
-
tahdidlar zamonaviy axborot texnologiyalari va globalizatsiya sharoitida yanada
kuchaymoqda. Shaxsiy va jamoaviy darajada bu tahdidlarni kamaytirish uchun axborot
savodxonligini oshirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va madaniy muloqotni
kuchaytirish zarur. Maqolada berilgan tavsiyalar bu muammolarni hal qilishga qaratilgan
chidamlilikni oshirishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar.
-
-press, 2015-
-672 b
3. A.V. Fedorov. Mediaobrazovaniya i mediagramotnost. Uchebnoye posobiye. M.
2018 g
-
- Extremum-press, 2017-
5. Arastu. Axloqi Kabir. Poetika. -
-axloqiy asoslari. T:.
