Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
395
SIFATLI TA`LIM TARAQQIYOT GAROVIDIR
Esonov Olimjon Abdulajonovich
Andijon qishloq x jaligi va agrotexnologiyalar insituti
zbek tili pedagogika va jismoniy-madaniyat kafedrasi
qituvchisi
Annotatsiya:
So`nggi yilllarda ta`lim sohasiga bo`lgan e`tibor tubdan o`zgardi.
Ta`limga bo`lgan e`tibor esa o`z navbatida uning ajralmas qismi hisoblangan
o`qituvchilarga bo`lgan e`tiborni ham o`zgarishiga sabab bo`ldi. Shu boisdan bugungi yosh
kadrlar orasida aynan ustoz murabbiylik kasbini egallashni xohlovchi yoshlar soni tobora
oshib bormoqda. Xorijiy davlatlarning ta`lim tizimiga va o`qituvchilarga berilayotgan
e`tibor bilan o`zimizdagi imkoniyatlarni solishtirgan holda shuni aytishimiz mumkinki,
bizning ta`lim tizimimiz ko`zlangan maqsadlarga erishish uchun hali ancha pog`onalarni
bosib o`tishi darkor. Bu yo`lda o`qituvchi-pedagoglarga bo`lgan hurmat va ularning
jamiyatdagi o`rnining yanada yaxshilanishi juda muhim omil hisoblanadi. Mazkur tamoyil
ta`lim tizimimiz rivojlanishining ustuvor yo`nalishlaridan biri hisoblanadi.
Kalit s zlar:
fikrlash, mustaqillik, tashabbuskorlik, liderlik, ijodiy fikrlash.
-
Abstract:
Attention to education, in turn, caused a change in attention to teachers, who are
considered an integral part of it. Therefore, the number of young people who want to
become a teacher-coaching profession is increasing among today's young personnel.
Comparing our own opportunities with the attention paid to the education system of
foreign countries and teachers, we can say that our education system still needs to go a
long way to achieve its goals. In this way, respect for teachers and pedagogues and further
improvement of their position in society is a very important factor. This principle is one of
the priority directions of the development of our educational system.
Key words:
Logical, advanced knowledge, skills, competence, creative activity,
logical thinking, independence, initiative, leadership, creative thinking.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
396
Bugungi kunda avloddan-avlodga o`tib kelayotgan milliy qadriyatlarimiz hamda
mentalitetimiz negizida, shubhasiz, o`qituvchiga bo`lgan hurmat va e`tibor mujassam.
O`qituvchiga ko`rsatiladigan hurmat juda ham ko`p omillar ta`sirida shakllanadi. Ulardan
eng birinchisi
hukumat tomonidan beriladigan e`tibor hisoblanadi. Agarda
o`qituvchilarga etarlicha sharoit yaratilib berilsa, jamiyatdagi o`rni mustahkamlansa,
haqiqatdan ham boshqa barcha kasblarning otasi sifatida qaralishi ta`minlab berilsa,
shubhasiz, bu o`z natijasini beradi. Shunday sharoitlarda tarbiyalanib chiqqan har bir avlod
o`zidan keyingi avlodga ham shu an`anani meros qilib qoldiradi. Hozirgi
o`qituvchilarimizning yutuqlari, dars jarayonlarini tashkil etishdagi o`ziga xosligi bilan
birga, mustaqil fikrlashga asoslangan ta`lim dasturi dolzarbligi hamda innovatsion ta`limda
qo`llaniladigan metodlar va pedagogik texnologiyalarni to`laqonli ochib berishga
qaratilgan. Fikrlashga asoslangan ta`lim dasturining maqsadi
ta`lim mazmunini faqat
yodlatish bo`libgina qolmay, balki,talabaning fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
hisoblanadi. Bunday qobiliyatni rivojlantirish uchun ta`lim jarayonida darslar mazmunini
uzluksiz mantiqiy, matematik fikrlashga doir muammoli savol va topshiriqlar,masala va
mashqlar, turli xil ta`limmazmunini ochib beruvchi, bir
birinito`ldiruvchi, murakkab
metodlar bilan boyitish lozim.
zarur. Zamonaviy jamiyat taraqqiyoti sharoitida esa murakkab darajada fikrlaydigan
kadrlargaga ehtiyoj ortib bormoqda. Hozirgi vaqtda fan sohasida bilim, ko`nikma va
malakalarni
shakllantirishga yo`naltirilgan
mutaxassislarni an`anaviy
tayyorlash
zamonaviy talablardan ortda qolmoqda. Zamonaviy ta`limning asosi o`quv fanlari emas,
balki o`quvchilarning fikrlashi vaf aolligi bo`lishi kerak. Har qanday oliy o`quv yurtining
vazifasi nafaqat yuqori malakali mutaxassislarni bitirishi, balki talabalarni tubdan yangi
texnologiyalarni ishlab chiqishga, ularni ishlab chiqarish muhitining real sharoitlariga
moslashtirishga qo`shishdir. Shu bilan birga, o`quv jarayonida talabalarning quyidagi
qobiliyatlarini rivojlantirish muhim: ijodiy faollik, mantiqiy fikrlash, mustaqillik,
tashabbuskorlik, liderlik,ijodiy fikrlash, o`z
o`zini baholash,rasionalizasiya qilish va
bozorning o`zgaruvchan ehtiyojlariga tez moslashish qobiliyati. Bunday ko`nikmalarni
egallash ko`p jihatdan bo`lajak mutaxassislarni tayyorlash mazmuni va uslubiga bog`liq.
Zamonaviy ilmiy adabiyotlarda talabalarni o`qitishning innovatsion yondashuvlari tizimli
bo`lishi va bo`lajak mutaxassislarni tayyorlashda o`qitish va tarbiyaviy ishlarning barcha
jabhalarini qamrab olishiga alohida e`tibor qaratiladi. Shuningdek, ta`lim mazmuni,
o`qituvchilarning kasbiy va pedagogik tayyorgarligi, yangi texnologiyalar va o`qitish
usullarini ishlab chiqish bo`yicha nazariy va amaliy yondashuvlarni qayta ko`rib chiqish
zarur. Bu masalalarni J. Martin, L. Svenson, I. Lerner, M. Skatkin, V. Bespalko, V.
Slastenin, O. Pexota, S. Sysoeva va boshqalar kabi mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar faol
o`rganishadi. Ammo, o`quvchilar uchun innovatsion o`qitish usullarining xususiyatlari va
o`ziga xos xususiyatlarini ko`rib chiqish, shuningdek, ta`limning har xil innovatsion
shakllaridan foydalanishning afzalliklari va istiqbollarini aniqlash maqsadga muvofiqdir.
O`quv jarayonida qo`llaniladigan innovatsion ta`lim
texnologiyalarining
asosi
o`quvchilarning individual, shaxsiy xususiyatlarini hisobga olgan holda, ijtimoiy
buyurtma, bo`lajak mutaxassislarning kasbiy manfaatlari bo`lishi kerak. Shuning uchun
oliy ta`limda mutaxassislar tayyorlashda innovatsion shakl va usullardan foydalanish
ta`lim va o`qitishning maqsad va vazifalarini pragmatik tushunish bilan birlashtirilishi
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
397
kerak. Zamonaviy psixologik va pedagogik adabiyotlarda ta`kidlanishicha, innovatsion
uslublar o`quv jarayonini rivojlantirish va takomillashtirishga, zamonaviy jamiyatning turli
sohalarida professional faoliyat uchun mutaxassislar tayyorlashga qaratilgan ko`plab
o`qitish texnologiyalarida o`z aksini topgan. Ular talabalar o`rtasida kasbiy bilim,
ko`nikma va malakalarni shakllantirish va mustahkamlash uchun sharoit yaratadi, bo`lajak
mutaxassisning kasbiy fazilatlarini rivojlantirishga hissa qo`shadi. O`qitish jarayonida
o`qituvchilar tomonidan innovatsion usullardan foydalanish turlifanlarni o`qitishda
stereotiplarni bartarafetishga, kasbiy vaziyatlarga yangicha yondashuvlarni ishlab
chiqishga, o`quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Endi
mutaxassisi hisoblangan kadr bilan ta`minlashda moddiy ta`minot va investitsiyaning ham
o`rni beqiyos. Jumladan, ta`limga sarflanadigan xarajatlar ijtimoiy taraqqiyotning asosiy
ko`rsatkichlaridan biri hisoblanadi, chunki ular davlat va jamiyat tomonidan fuqarolar
ta`limiga qaratilayotgan e`tibor darajasini aks ettiradi. Ta`limga investisiyalar nafaqat
mamlakatning inson kapitalini yuksaltirishva iqtisodiy rivojlanish istiqbollarini
yaxshilashning muhim usuli hisoblanadi, balki ular ham o`ziga xos qiymatga ega, chunki
ta`lim odamlarning dunyoqarashini kengaytiradi, o`z-o`zini anglash imkoniyatini beradi va
o`z materiallarini yaratishga hissa qo`shadi, farovonlik va sog`lom turmush tarziga
bevosita bog`liq. Shu bilan birga, bu ko`rsatkich ma`lum bir davlat ichidagi har xil ijtimoiy
guruhlar o`rtasida ta`limga sarflanadigan xarajatlar qanday teng yoki notekis
taqsimlanganligini, ta`limga davlat va xususiy xarajatlar nisbati va bu xarajatlar tarkibi,
shuningdek, ular bilan bog`liqligini hisobga olmaydi. Shuni ham unutmaslik kerakki, bir
qator rivojlanmagan mamlakatlarning nisbatan yuqori lavozimlari, qoida tariqasida, ushbu
davlatlarning xalqaro institutlari va xayriya tashkilotlari tomonidan moliyalashtiriladigan
ommaviy savodsizlikni yo`q qilish dasturlari bilan bog`liq. Shuning uchun bu reytingni
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot dasturining ta`lim darajasi bo`yicha dunyo
mamlakatlari reytingi bilan birgalikda tahlil qilish tavsiya etiladi. Mamlakatimizda eng
kata investitsiya t limni q llab-
k zlagan oliy maqsadlaridan biridir. Davlatimiz rahbari Murojaatnomasining ikkinchi
y nalishi aynan t lim sohasiga y naltirilgan. Prezidentning t
lim
sifatini oshirish Yangi
zbekiston taraqqiyotining yakka-yu yagona t
ri y lidir.
T lim, t lim, t lim va yana bir marta t lim. Men olti yil oldin shu masalalarga chuqur
limimiz haqida k p gapiraman. Agar t lim b lsa,
bilim b lsa, sifat
zgaradi. T lim b lmasa, sifat
degan hayotiy d vat har birimizning, ota - onalar va keng jamoatchilikning ongi va
qalbidan mustahkam
rin egallagan. Shuning uchun ushbu sohada boshlagan
islohotlarimizni davom ettirishimiz, t lim dargohlarida
qituvchi va murabbiylar bilan
sifatni oshirish b yicha ular q ygan masalalarni birgalikda hal qilishimiz zarur. T lim
insonlar turmushining ijtimoiy-iqtisodiy sharoitini yaxshilashga poydevor q yadi va
odamlarni qashshoqlikdan olib chiqishda asosiy rol
ynaydi. S nggi
n yillikda barcha
darajadagi, xususan, qizlarning t lim olish va
qishga kirishini yaxshilash borasida
sezilarli yutuqlarga erishildi. Xususan xotin-qizlarga t lim olishlari uchun yanada qulay
shart- sharoitlar yaratish, ularning ilmiy salohiyati va malakasini tizimli oshirib borishni
q llab-quvvatlash maqsadida 2022/2023
quv yilidan boshlab: a) oliy t lim
muassasalari, texnikum va kollejlarda, shu jumladan sirtqi va kechki t lim shaklida
qiyotgan xotin-qizlarning t lim kontraktlarini t lash uchun 7 yil muddatga foizsiz
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
398
t lim kreditlarini moliyalashtirish maqsadida tijorat banklariga Davlat budjetidan har yili
1,8 trillion s m resurs mabla lari y naltirilsin. b) davlat oliyt limmuassasalarining
magistratura bosqichida qiyotgan barcha xotin-qizlarning kontrakt t lovlarini qaytarish
shartisiz qoplash maqsadida, Davlat budjetidan har yili kamida 200 milliard s m
moliyalashtirilsin. d) xorijiy oliy t limmuassasalarining bakalavriat t limdasturlari
b yicha
50 nafar, magistratura t lim dasturlari b yicha
10 nafar xotin-qizlarga har
-
armasi orqali q shimcha grantlar ajratilsin. T lim sifati
talabalar tomonidan olingan t limning davlat tomonidan belgilangan m lum bir
standartga muvofiqligi.
Xulosa o`rnida shuni aytib o`tish darkor: T lim sifati quyidagilardan iborat:
maqsadlar sifati, sharoitlar sifati,
quv jarayonining sifati va yakuniy natijalar sifati.
T lim sifatiga t sir etuvchi omillarning xilma-xilligini qayd etib, ularni uchta y nalish:
t lim natijalari,
quv jarayonini tashkil etish va t lim sifatini baholash tizimiga ajratadi.
Zamonaviy t lim standarti maktab
quvchilarining sifatli t lim olishiga m ljallangan.
Qachonki, ta`limning sifat ko`rsatkichlari o`z natijasini to`laqonli oqlasa, ta`limda ham
cheksiz o`sish yuzaga keladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
naviyat
3.
lim t
-yil 23-
sentyabr. 637-sonli Qonun.
5. Cramond, B. & Wang, L. (2012). The audacity of creativity assessment. In S.
Hunsaker (ed.), Identification of students for gifted and talented education services:
Theory and practice, pp. 337 361. Mansfield, CT: Creative Learning Press.
6. Dewey, J. (1938/2008). The Later Works of John Dewey, Vol. 4, 1925 1953:
1929: The Quest for Certainty (Collected Works of John Dewey). Carbondale, IL:
Southern Illinois University Press.
